Hitte uitzonderlijk maar borduurt ook voort op lang verleden

Foto boven: Het wordt deze week erg warm, maar tegelijkertijd hebben we in Nederland op het gebied van warmte ook al een aardig verleden opgebouwd - Nely van Frankenhuyzen

Het Nationaal Hitteplan is deze week geactiveerd en volgens de verwachtingen kan het kwik op meerdere plaatsen tot tussen 35 en 40 graden oplopen. Ook de nachten blijven warm en de hitte wordt als zwaar belastend ingeschat.

Wie naar buiten kijkt, ziet de bekende beelden straks alweer verschijnen: uitgedroogde grasvelden, mensen die verkoeling zoeken aan het water, waarschuwingen voor ouderen en kwetsbaren. Het lijkt iets van de laatste jaren, maar Nederland heeft in de loop van de jaren op dit gebied al een indrukwekkende geschiedenis opgebouwd.

Het wordt deze week erg warm, maar tegelijkertijd hebben we in Nederland op het gebied van warmte ook al een aardig verleden opgebouwd - Nely van Frankenhuyzen

1976: de zomer die de maatstaf werd

Vraag een oudere boer naar droogte en de kans is groot dat hij over de zomer van 1976 begint.

Advertentie

Die zomer groeide uit tot een van de meest legendarische uit de Nederlandse weergeschiedenis. De hittegolf in die zomer duurde zeventien dagen, waarvan tien tropisch. Dat laatste is nog altijd een record. Regen bleef uit, sloten vielen droog en landbouwgebieden veranderden langzaam van groen naar geel en bruin.

Voor veel Nederlanders werd 1976 de referentie. Niet ‘warm’, niet ‘droog’, maar: ‘zo droog als in '76.’ Zelfs vijftig jaar later besteedt het KNMI nog aandacht aan die zomer, omdat ze zo'n diepe indruk heeft achtergelaten. En omdat het jaar nog altijd het grootste neerslagtekort uit de meetreeks kent.

2003: toen hitte een gezondheidsprobleem werd

De zomer van 2003 bracht een ander inzicht.

Hitte werd tot dat jaar lange tijd vooral als iets prettigs gezien, met terrasweer, vakantiegevoel en korte broeken. Maar tijdens de Europese hittegolf van 2003 werd duidelijk dat extreme warmte ook een gevaar voor de volksgezondheid kan vormen.

Advertentie

In De Bilt werd een officiële hittegolf gemeten die twee weken duurde. In grote delen van Europa liep het aantal sterfgevallen sterk op. Ook in Nederland werd de impact zichtbaar. Sindsdien kijken overheid, zorginstellingen en meteorologen heel anders naar langdurige hitte.

2018: het jaar van de ‘gele zomer’

Veel jongere Nederlanders zullen zich eerder de zomer van 2018 herinneren. Het gras verdween uit de weilanden. Rivieren stonden opvallend laag. Binnenvaartschippers konden minder vracht meenemen omdat hun schepen anders de bodem zouden raken. Op satellietbeelden leek Nederland soms eerder op Zuid-Europa dan op een Noordwest-Europees rivierenland.

Voor het eerst zagen veel mensen van dichtbij hoe langdurige hitte en droogte niet alleen ongemakkelijk zijn, maar ook gevolgen hebben voor natuur, landbouw en economie.

2019: de dag waarop Nederland 40 graden werd

En toen kwam 25 juli 2019. Een datum die inmiddels in hetzelfde rijtje staat als bijvoorbeeld beroemde winterdagen uit het verleden. Die middag steeg de temperatuur in Gilze-Rijen naar 40,7 graden. Nog nooit eerder was in Nederland de grens van 40 graden doorbroken. Het oude hitterecord werd in één klap geschiedenis.

De beelden waren spectaculair. Rails moesten extra op vervorming worden gecontroleerd, het asfalt op sommige wegen smolt, stationsgebouwen voelden als broeikassen aan en steeds meer mensen vroegen zich af of dit echt Nederland was. Meteorologen spraken destijds van een gebeurtenis die eerder bij Zuid-Frankrijk dan bij de Lage Landen leek te horen.

En nu?

Deze week zullen de temperaturen waarschijnlijk extreem hoge waarden benaderen. De omstandigheden zijn ernstig genoeg dat het Nationaal Hitteplan actief is en het KNMI waarschuwt voor aanhoudende, benauwde hitte.

Misschien is dit wel de belangrijkste les uit de Nederlandse hittegeschiedenis. Iedere generatie heeft zijn eigen, grote zomers:

de ouderen herinneren zich 1976;
velen denken terug aan 2003;
de gele velden van 2018 staan nog helder op het netvlies;
en vrijwel iedereen weet nog waar hij was toen Nederland in 2019 voor het eerst de 40 graden passeerde.

Als de warmte deze week opnieuw ons land aandoet, schrijven we wellicht nieuwe records, maar voegen we ook een nieuw hoofdstuk toe aan een geschiedenis waarin hitte allang geen zeldzaamheid meer is. Nederland kent vele eigen hitteverhalen. En sommige daarvan hebben een net zo legendarische status gekregen als de verhalen uit de strengste winters.