El Niño bereikt superstatus. Wat merken we er nu al van?

Foto boven: De afwijkingen van de watertemperaturen in het gebied van El Niño nu - Climate Reanalyzer

El Niño is deze week een nieuwe fase ingegaan. De temperatuurafwijking in een belangrijk deel van de tropische Stille Oceaan heeft de grens bereikt die door Amerikaanse weerdienst NOAA wordt gebruikt voor een zeer sterke El Niño.

Daarmee krijgt het verschijnsel ook de veelgebruikte bijnaam ‘super-El Niño’. Maar belangrijker is feitelijk wat er de komende maanden gaat gebeuren. Want hoewel El Niño nu al wereldwijd zijn sporen nalaat, moet de grootste invloed ervan nog komen.

De afwijkingen van de watertemperaturen in het gebied van El Niño nu - Climate Reanalyzer

Het gaat allemaal snel

El Niño ontwikkelt zich in hoog tempo. In het oostelijke en centrale deel van de tropische Pacific is het zeewater inmiddels uitzonderlijk warm. In augustus liep de temperatuurafwijking in het Niño-3.4-gebied al tot 1,8 graden op en in het gebied vlak voor de kust van Zuid-Amerika zelfs tot 3,4 graden. NOAA verwacht dat El Niño de komende maanden nog verder versterkt.

Advertentie

Voor de classificatie gebruikt NOAA sinds dit jaar de zogenoemde RONI, de Relative Oceanic Niño Index. Daarbij wordt rekening gehouden met het feit dat de tropische oceanen door de klimaatverandering in het algemeen warmer zijn geworden. Door hiermee rekening te houden, probeert de index beter aan te geven hoe uitzonderlijk de huidige El Niño zelf is.

Van La Niña naar super-El Niño

De snelheid waarmee El Niño de afgelopen maanden op gang is gekomen, is opvallend. Nog maar een jaar geleden was er sprake van La Niña. Nu zitten we in een El Niño die volgens NOAA mogelijk uitgroeit tot de sterkste sinds het begin van de betrouwbare metingen in 1950.

Voor oktober tot en met december bedraagt de kans op een historische El Niño inmiddels 75 procent. Daarmee wordt bedoeld dat de RONI in die periode gemiddeld boven de grens van 2,5 graden uitkomt. De kans op een zeer sterke El Niño is zelfs groter dan 90 procent.

Dit staat overigens niet gelijk aan de verwachting dat overal ter wereld extreem weer zal optreden. El Niño vergroot de kans op bepaalde weerpatronen wel, maar is geen wereldwijde afstandsbediening waarmee het weer overal op een simpele manier wordt beïnvloed. Toch zijn de eerste gevolgen van de huidige El Niño al duidelijk zichtbaar.

Advertentie

Een bijna stilgevallen Atlantische orkaanseizoen

Een van de opvallendste voorbeelden daarvan vinden we boven de Atlantische Oceaan. Daar zorgt El Niño op grote hoogte in de atmosfeer voor extra sterke westenwinden. Die windschering werkt de ontwikkeling van tropische stormen en orkanen tegen. Het gevolg is dat het Atlantische orkaanseizoen tot nu toe opvallend rustig is gebleven, juist in een periode waarin de activiteit normaal gesproken groot is. Er is dit seizoen nog geen enkele orkaan geweest.

Aan de andere kant van Midden-Amerika gebeurt bijna het tegenovergestelde. Boven de oostelijke en centrale delen van de Stille Oceaan is de opbouw van de atmosfeer veel gunstiger voor tropische systemen. Daar is de activiteit dit seizoen tot nu toe dan ook groot.

Dat contrast is typisch voor een sterke El Niño: dezelfde verandering in de tropische atmosfeer kan aan de ene kant van de wereld tropische systemen afremmen en elders juist versterken.

Droogte en branden in Indonesië

Een ander gebied waar de invloed al duidelijk merkbaar is, is Indonesië. Tijdens El Niño verschuift het gebied met de zwaarste buien en onweersactiviteit oostwaarts richting de centrale en oostelijke Pacific. Indonesië komt daardoor in een droger patroon terecht.

Dat is vooral problematisch omdat het land grote oppervlakten veen en bos kent. Zodra er een langdurige droogte optreedt, kunnen natuurbranden zich snel uitbreiden en veel rook produceren. Ook hier geldt dat El Niño niet de enige oorzaak van de branden is. Maar het verschijnsel kan wel de atmosferische omstandigheden creëren waarin droogte en branden veel gemakkelijker ontstaan en langer kunnen aanhouden.

En dan de temperatuur

Verder zorgt El Niño ervoor dat een deel van de enorme hoeveelheid warmte die in de tropische Pacific is opgeslagen, aan de atmosfeer wordt afgegeven. Daardoor stijgt de wereldgemiddelde temperatuur tijdelijk extra. Dat gebeurt nu bovenop een klimaat dat door de opwarming van de aarde toch al veel warmer is dan vroeger.

Het maakt deze El Niño nu al bijzonder. De vergelijking met de super-El Niño's uit 1982-1983 of 1997-1998 wordt vaak gemaakt. Toch is die niet helemaal correct. De omstandigheden waren toen anders. De achtergrondtemperatuur van de aarde is inmiddels veel hoger.

De recordwarme zomer en augustus van dit jaar kunnen daarom niet alleen aan El Niño worden toegeschreven. De langdurige opwarming van het klimaat door broeikasgassen vormt de achtergrond, terwijl El Niño daar tijdelijk een extra warmtesignaal bovenop legt.

De echte test komt deze winter

El Niño bereikt zijn grootste invloed op de wereldwijde atmosferische circulatie meestal rond de winter op het noordelijk halfrond. Dit betekent dat we waarschijnlijk nog maar aan het begin staan van de periode waarin de effecten het duidelijkst worden.

Voor de Verenigde Staten zijn de gevolgen vaak groot, maar ook elders op aarde kunnen karakteristieke patronen ontstaan. In Europa is de relatie wel minder rechtlijnig. El Niño kan bij ons de straalstroom en de ligging van hogedruk- en lagedrukgebieden beïnvloeden, maar andere factoren bepalen uiteindelijk mede wat daarvan in West-Europa de gevolgen zijn.

Een vaststaand gevolg voor het weer bij ons heeft El Niño niet

Een super-El Niño betekent in Nederland dus niet automatisch een zachte of natte winter. Het betekent vooral dat één belangrijke factor op het noordelijk halfrond de komende maanden uitzonderlijk sterk aanwezig zal zijn.

En omdat de andere spelers – zoals de toestand van de Atlantische Oceaan, de poolgebieden, de stratosfeer en andere grote klimaatschommelingen – óók invloed op de weersontwikkeling bij ons hebben, wordt het de komende maanden vooral interessant om te zien hoe al die factoren met elkaar gaan samenwerken.