Koele zomerstart hielp Groenlands ijs, maar verlies bleef

Foto boven: Het onderzoeksstation Summit Camp op de Groenlandse ijskap - Capricorn4049

Een droge winter, een koele start van de zomer en later alsnog warmer weer. Het ijsseizoen op Groenland kende dit jaar verschillende gezichten. De omstandigheden hielpen om het verlies aan ijs aan de oppervlakte te beperken. Toch is de ijskap volgens de eerste berekeningen opnieuw kleiner geworden.

Eerder schreven we over de koele zomer boven de Noordelijke IJszee, die het zeeijs hielp om beter stand te houden dan aanvankelijk werd gevreesd. Ook op Groenland speelde een relatief koele zomerstart het ijs in de kaart. Maar waar we op de oceaan vooral naar de bedekking met zeeijs kijken, draait het op Groenland om een andere vraag: hoeveel sneeuw en ijs kwam erbij en hoeveel verdween er weer?

Het onderzoeksstation Summit Camp op de Groenlandse ijskap - Capricorn4049

Verlies van 173 miljard ton aan ijsmassa

Volgens een eerste jaaroverzicht van de Deens-Groenlandse geologische dienst GEUS verloor de ijskap in het afgelopen ijsjaar naar schatting 173 miljard ton aan massa. Dat komt overeen met ongeveer 173 kubieke kilometer water. Verspreid over Nederland, inclusief de wateroppervlakken, zou dat een laag van ruim vier meter diep opleveren.

Advertentie

Het ijsjaar liep van september 2025 tot en met augustus 2026. Het verlies was veel kleiner dan in het extreme jaar 2012, maar de balans bleef negatief. In deze berekeningen was het al het dertigste verliesjaar achtereen.

Een ongunstige uitgangspositie

Het seizoen begon niet bijzonder gunstig. In de winter en het vroege voorjaar viel minder sneeuw dan gebruikelijk, vooral in het zuiden van Groenland.

Dat maakt verschil zodra de zon hoger komt te staan. Een verse sneeuwlaag beschermt het onderliggende ijs. De witte sneeuw kaatst veel zonlicht terug en moet bovendien eerst smelten voordat het oudere, donkerdere gletsjerijs eronder bloot komt te liggen.

Maar op de droge winter volgde een relatief koele zomerstart. Bewolking en nieuwe sneeuwval beperkten de invloed van de zon, juist in de periode waarin die lang boven de horizon staat. Daardoor kwam de smelt aanvankelijk minder goed op gang. Later volgde alsnog warmer en zonniger weer en nam de smelt toe.

Advertentie

Smeltwater is niet meteen verloren

Ook als sneeuw aan het oppervlak smelt, hoeft dat water niet meteen van de ijskap te verdwijnen. Een deel zakt weg in de onderliggende sneeuwlagen en bevriest daar opnieuw. Als dat water van de ijskap afstroomt, gaat die massa wel verloren.

Dat helpt verklaren waarom een periode met veel smelt niet automatisch tot een even groot ijsverlies leidt. Nieuwe sneeuw kan ondertussen weer massa toevoegen en het oppervlak opnieuw witter maken. Het uiteindelijke resultaat hangt dus af van het hele seizoen.

Het ijs stroomt ondertussen door

Toch vertelt de ontwikkeling aan het oppervlak maar een deel van wat er met het ijs gebeurt. De ijskap ligt namelijk niet stil. Onder zijn eigen gewicht stroomt het ijs langzaam vanuit het binnenland naar de randen. Via gletsjers bereikt het de kust, waar ijs in zee terechtkomt.

Zelfs in een jaar waarin aan het oppervlak meer sneeuw achterblijft dan er door afstromend smeltwater verdwijnt, kan de ijskap daardoor als geheel massa verliezen. Ook smelt aan de onderkant telt mee in de totale balans.

Gunstiger weer, nog geen herstel

De precieze omvang van het verlies over het afgelopen ijsjaar is nog onderwerp van verdere berekeningen. Het genoemde getal is daarom een eerste raming. Volgens GEUS veranderde het relatief gunstige begin van de zomer echter niets aan de uitkomst: over het hele ijsjaar verdween opnieuw meer massa dan erbij kwam.

Het afgelopen seizoen liet zien hoe sterk het weer de jaarlijkse rekening kan beïnvloeden. Een koele, bewolkte periode op het juiste moment helpt. Nieuwe sneeuw helpt eveneens. Maar voor herstel van de ijskap moet uiteindelijk ook de totale rekening positief worden. En zover kwam het dit jaar opnieuw niet.

Bronnen: GEUS (Deens-Groenlandse geologische dienst) en Carbon Brief, bijdrage van klimaatonderzoekers Martin Stendel en Ruth Mottram.

GEUS – jaaroverzicht Groenlandse ijskap: de raming van 173 miljard ton verlies en de reeks van dertig verliesjaren.
Carbon Brief – terugblik op het ijsseizoen: de uitleg over sneeuwval, smelt en opnieuw bevriezend smeltwater.