Een winterfascinatie die nog maar nauwelijks wordt gevoed

Foto boven: Een dikke laag sneeuw in het Deelerwoud, eerder dit jaar - Reinout van den Born

De sneeuwschop is in onze tuin de laatste tijd volop in gebruik. Niet om sneeuw te scheppen, maar om beukennootjes en hun omhulsels te verwijderen. Ze vallen uit onze immense beuk, die inmiddels tussen 150 en 200 jaar oud moet zijn.

Kon die beuk maar praten… Dan zou hij ongetwijfeld vertellen over hoe het weer in zijn leven is veranderd. Over hoe lastig het voor hem is om door te gaan. In een klimaat dat eigenlijk niet meer het zijne is. Hij zou vertellen over hoe het weer van vroeger de reden is dat hij er nu staat. Over hoe hij die oude tijden mist. En dat hij niet weet hoe lang hij het nog volhoudt.

Een dikke laag sneeuw in het Deelerwoud, eerder dit jaar - Reinout van den Born

De aanblik van de beuk zet mij aan het denken. Ik doe er alles aan om het hem nog naar de zin te maken. Door hem water te geven, als er geen regen meer valt. Door zijn stam met klimop te bedekken, om te voorkomen dat die op hete dagen in de brandende zon uitdroogt. Door zijn dode takken te verwijderen, als het hem toch niet meer helemaal lukt.

Advertentie

Steeds vaker voel ik mee met de beuk

Als onze beuk een geheugen had, dan zou hij over strenge winters kunnen vertellen, in de 19e en de 20e eeuw. Over zware stormen, over lange warme zomers. Maar ook over die mooie jaren waarin hij opgroeide. Toen het klimaat nog het onze was. Een klimaat waarin beuken zich thuis voelden, floreerden en zich tot imposante bossen vermenigvuldigden.

De oude beuk in onze tuin - Reinout van den Born

Steeds vaker voel ik mee met de beuk, voel ik me zoals de beuk. Als een boom met een geheugen dat steeds verder teruggaat en gevoelig is geworden voor de enorme veranderingen die klimaat en samenleving hebben doorgemaakt. Met ook meer en meer – en ik verzet me er hard tegen – nostalgische gevoelens naar een tijd die eens was en niet meer is.

Ik ben ooit in het weer gekomen door een fascinatie voor de winter. Een fascinatie die er van jongs af aan was. En waarvan ik niet meer weet hoe die ooit is begonnen. Al vanaf mijn vroegste herinneringen kon je mijn kleine ik niet blijer maken dan met een verse laag sneeuw. Met het smetteloze wit dat de wereld in één klap een totale gedaanteverwisseling laat ondergaan. Onschuldig maakt en mensen naar buiten brengt om er intens van te genieten.

Sneeuw in het bos bij Garderen, ook eerder dit jaar. Tussen de bomen door zie je de oude duinen waarop wij als kind sleeden - Reinout van den Born

Die onaangeraakte, verse laag sneeuw

Geen mooiere start van de dag dan die met een maagdelijke laag sneeuw. De temperaturen onder nul, een blauwe gloed erover. Van de schone en helderblauwe lucht die je er op perfecte dagen boven ziet. Het poeder, dat voor je voeten uit beweegt, als je er doorheen banjert. Het zo kenmerkende geluid erbij, van die dikke laag sneeuw, dat zo prachtig is.

Advertentie

Het is een fascinatie die nauwelijks meer wordt gevoed. Toen het begin dit jaar eindelijk weer eens ouderwets sneeuwde, kwamen veel herinneringen naar boven. Aan het sleeën tussen de bomen, in het Garderense beukenbos. Vanaf de oude duinenrij, die daar duizenden jaren geleden is gevormd. Toen Nederland in de laatste ijstijd nog een ‘Wilt en Bijster’ land was. En de koude wind het zand verplaatste en er rimpels in trok. Als stille getuigen van een tijd waarin het weer bij ons heel anders was. Zoals de beuken dat nu zijn.

Herinneringen aan het schaatsen, op een poel in het dorp, het Uddelermeer iets verderop. Op het Veluwemeer, tot de zon onderging. Met de koude oostenwind in de rug. Nog even napraten bij het uitdoen van de schaatsen. Over hoe mooi het weer was. En bijzonder.

Met de vrachtwagen naar een ingesneeuwd Friesland, tijdens de winter van 1979 - Harry Kamphorst

Ik had er nog geen idee van dat het ooit zou verdwijnen

Toen had ik er nog geen idee van dat dit allemaal zou verdwijnen. Ja, er werd wel over gesproken, maar ik hield me er verre van. Er was ook geen reden tot wanhoop, de winter kwam immers altijd weer terug. Die winter van 1979, die een avontuur was van het begin tot het einde. De winters van de jaren ’80. Er hadden wel drie Elfstedentochten kunnen zijn.

Herinneringen aan de sneeuw van februari 1991, toen ik overspannen thuis zat, en er door te schaatsen weer bovenop kwam. De Veluwemeertocht van dat jaar, begonnen in de vorst, eindigend in wind en regen. Ik was één van de weinigen die nog op tijd binnenkwamen.

Toen in 1997 de laatste Elfstedentocht werd verreden, was ik in Spanje met vakantie. Ik heb hem totaal gemist. Toen dacht ik nog, is niet erg, er komt er nog wel één. Maar in januari 2027, over een paar maanden al, ligt dat moment alweer 30 jaar achter ons. Had ik het toen maar geweten, dan was ik waarschijnlijk toch eerder naar huis gegaan.

Sneeuw tijdens de kerstdagen van 2010 - Reinout van den Born

Heel soms flakkerde de hoop nog op

Nog af en toe flakkerde de hoop op. Tussen 2009 en 2013 bijvoorbeeld, toen we enkele aardige winters beleefden. Met veel sneeuw. En in februari 2012 even de kans op een Elfstedentocht. Toen heel Friesland erop uit trok om het parcours schoon te vegen, omdat er ongewenste sneeuw was gevallen. Met tranen in de ogen zag ik het op tv.

Op de dag dat toenmalig voorzitter Wiebe Wieling vertelde dat hij ‘geen goed nieuws had’, hadden we net daarvoor in de buurt van Harlingen een stukje van het parcours geschaatst. Het zou de laatste keer zijn dat de Elfstedenkoorts nog even opkwam.

Hoe bijzonder was die week in februari 2021, toen sneeuwstorm Darcy, middenin de coronatijd, aan een ongeëvenaarde schaatsweek voorafging. Het was een sprookje, hard nodig ook, dat Nederland weer even samenbracht. In een donkere periode. Maar meer dan een verwijzing naar hoe het ooit was, konden we er al niet meer van maken. Het duurde maar zo kort.

Tijdens de sneeuwperiode in februari 2021 - Reinout van den Born

Nu denken we terug aan die andere tijden

Nu vinden we het al heel wat als een oneindige rij sneeuwbuien, afkomstig van de Noordzee, het land een dikke week in zijn greep heeft. Bij temperaturen rond het vriespunt. Over schaatsen hebben we het niet meer. We dompelen ons onder in het wit en denken terug aan andere tijden, waarin het wit wel meer betekende dan op de meeste plaatsen dit jaar.

Inmiddels zijn we de helft van de oktobermaand gepasseerd en rijgen we warme dagen nog aaneen. Na de warmste zomer ooit is het, op een oververhitte aarde met zeewatertemperaturen die op geen enkele manier meer met die van vroeger te vergelijken zijn, tegenwoordig moeilijk om op een fatsoenlijke winter te hopen. Je zoekt naar aanwijzingen, maar eigenlijk bij voorbaat vergeefs. Zelfs als het er wel goed uitziet, blijft een resultaat meestal uit. Zoals in de voorbije winter, die alleen in het noordoosten nog iets voorstelde.

Voor het vervullen van de droom is er alleen nog de herinnering

De twinkeling is er wel, maar gelatenheid zet in. Ook de fascinatie is er nog, maar net als bij de beuk vooral gevoed door dingen die ooit waren en overduidelijk niet meer zijn.

Het is een fascinatie die nauwelijks meer wordt gevoed. Ik verzorg hem door één keer per jaar de Alpen voor een skivakantie op te zoeken. Maar zelfs daar gaat het slecht en vind ik steeds minder van mijn dromen terug. Meer en meer lijkt de winter een gepasseerd station.

Voor het vervullen van de droom rest alleen nog de herinnering. En dan heb ik geluk. Want ik weet hoe het ooit was. Ik was erbij. En ik kan daar nog steeds van genieten.