Golfstroom sterker geworden. Spreekt dat AMOC-verhaal tegen?

Foto boven: De Golfstroom ten oosten van de VS - NASA

De Golfstroom is tussen 2014 en 2023 opvallend sterker geworden. Dit blijkt uit een nieuwe analyse van satellietmetingen. Dat is opvallend, want juist de afgelopen jaren wordt veel gesproken over een verzwakkende AMOC, het grote systeem van oceaanstromingen in de Atlantische Oceaan. Is dat met elkaar in tegenspraak?

Nee. En toch is er iets bijzonders aan de hand, want de verandering in de Golfstroom valt opvallend mooi samen met de omslag naar veel zachtere winters in West-Europa.

De Golfstroom ten oosten van de VS - NASA

De Golfstroom is een van de krachtigste zeestromen op aarde. Hij voert warm water vanuit de tropen langs de oostkust van de Verenigde Staten naar het noorden en vervolgens de Atlantische Oceaan op. Daarmee wordt enorm veel warmte naar noordelijkere breedten gebracht.

Advertentie

Uit een nieuwe studie van Amerikaanse onderzoekers, gebaseerd op 31 jaar satellietmetingen, blijkt dat de Golfstroom tussen 2005 en 2014 eerst duidelijk verzwakte. Vanaf ongeveer 2014 veranderde dat beeld. De stroom werd sneller, schoof naar het noorden en werd stabieler. Die versterking hield volgens de metingen aan tot en met 2023. Dat is interessant, maar het betekent niet dat ook de AMOC sterker is geworden, al zou je dat wel denken.

Golfstroom is niet hetzelfde als AMOC

De AMOC, de Atlantische Meridionale Overturning Circulation, is een veel groter systeem. Het omvat niet alleen de noordwaarts stromende warme oppervlaktestromen, maar ook de terugstroming van koud, diep water en de processen waarbij in het noorden van de Atlantische Oceaan zwaar, zout water naar de diepte zinkt.

Hoewel ook de Golfstroom deel uitmaakt van dat systeem, wordt deze stroming voor een belangrijk deel juist door de wind aangedreven. Vooral de grote subtropische oceaangyre (een groot door de wind aangedreven systeem van zeestromen) speelt daarbij een belangrijke rol. Veranderingen in de wind boven de Atlantische Oceaan kunnen de Golfstroom sneller, langzamer, noordelijker of zuidelijker maken zonder dat daarmee met de AMOC als geheel automatisch hetzelfde gebeurt

Dit lijkt precies te zijn wat die nieuwe metingen laten zien. De onderzoekers vonden vooral een versterking van de windgedreven subtropische circulatie. Hun resultaten konden daarom niet rechtstreeks naar een sterkere AMOC worden vertaald.

Advertentie

Twee dingen kunnen dus tegelijkertijd waar zijn

Daarmee kunnen twee dingen dus tegelijkertijd waar zijn: de Golfstroom is de afgelopen jaren sterker geworden, terwijl de veel grotere AMOC op langere termijn verzwakt.

Dat laatste is overigens precies de reden waarom de ontwikkeling van de zogenoemde koude vlek in de Noord-Atlantische Oceaan zoveel aandacht krijgt. In het gebied ten zuiden van Groenland en IJsland blijft het zeewater opvallend koel ten opzichte van de sterke opwarming die elders in de Atlantische Oceaan plaatsvindt. Een afname van het noordwaartse transport van warmte door de AMOC wordt daarbij als een belangrijke factor gezien.

En dan die zachte winters

Er is nog iets dat opvalt. De omslag in de Golfstroom valt vrijwel precies samen met een andere grote verandering in onze omgeving. Tussen 2009 en 2013 beleefden we in West-Europa een opvallend setje koude winters. Daarna veranderde het beeld. Sinds 2014 zijn de winters bij ons overwegend zacht geweest, met soms zeer zachte exemplaren. Is dat toeval?

Het is natuurlijk verleidelijk om beide ontwikkelingen met elkaar in verband te brengen. Een sterkere Golfstroom die verder naar het noorden reikt, voert immers meer warm water richting de Atlantische Oceaan. En de Golfstroom speelt uiteindelijk een rol in het klimaat van West-Europa. Toch mogen we daar niet zomaar rechtstreeks conclusies uit trekken.

Het is vooral de atmosfeer die ons weer bepaalt

Het winterweer in Nederland en de rest van West-Europa wordt in belangrijke mate door de atmosfeer bepaald. Vooral de ligging en sterkte van de straalstroom en de toestand van de Noord-Atlantische Oscillatie (NAO) zijn daarbij belangrijk. Een sterke westelijke stroming voert bijvoorbeeld zachte en vochtige lucht vanaf de oceaan aan, terwijl blokkades en een negatieve NAO juist de deur naar koude lucht kunnen openen.

De sterkere Golfstroom kan daarbij onderdeel zijn van hetzelfde, veranderende Atlantische systeem, maar daarmee is nog niet bewezen dat hij ook de oorzaak is van de omslag naar zachtere winters. Wat we wél kunnen zeggen, is dat de timing opvallend is.

Rond 2014 veranderde de Golfstroom van karakter en ongeveer vanaf dezelfde tijd verdwenen de opeenvolgende koude winters uit onze omgeving. Dat is weliswaar interessant, maar niet genoeg om beide ontwikkelingen één op één aan elkaar te kunnen koppelen.

AMOC is een zeer ingewikkeld systeem

Eens temeer blijkt ook hoe ingewikkeld de AMOC in elkaar zit. Wat wij voor het gemak vaak als één grote zeestroom zien, blijkt in werkelijkheid een ingewikkeld samenspel van verschillende circulaties te zijn. Terwijl onderdelen daarvan sterker blijken te worden, kan het veel grotere en complexere systeem tegelijkertijd op de langere termijn dus wel degelijk verzwakken.