Bijna recordwarm zeewater bij Málaga ineens recordkoud

Foto boven: De Middellandse Zee bij Málaga - Daniel Capilla

De Middellandse Zee was deze zomer uitzonderlijk warm. Langs de zuidkust van Spanje liep de watertemperatuur tot bijna 29 graden op, zo’n 5 graden boven normaal.

Mariene biologen maakten zich grote zorgen over de gevolgen. Maar toen gebeurde er iets opmerkelijks. In slechts tien dagen tijd kelderde de watertemperatuur bij Málaga met ruim 13 graden. Van bijna tropisch warm naar water dat zelfs in augustus recordkoud was.

De Middellandse Zee bij Málaga - Daniel Capilla

Van bijna recordwarm naar recordkoud

Wie deze zomer langs de kust van Málaga zwom, kreeg met een uitzonderlijk warme zee te maken. Op 18 augustus registreerde een meetboei bij Málaga een watertemperatuur van maar liefst 28,8 graden. Dat was slechts enkele tienden van een graad verwijderd van het absolute record voor deze meetlocatie. De temperatuur lag bovendien ongeveer vijf graden boven wat voor deze tijd van het jaar gebruikelijk is.

Advertentie

Maar een week later was van die extreme warmte niets meer over. Op 25 augustus werd bij dezelfde meetboei slechts 15,6 graden gemeten. Dat was de laagste augustuswaarde sinds het begin van de meetreeks en ruim onder het vorige record van 16,3 graden uit 2014. Op 28 augustus zakte de temperatuur zelfs nog iets verder, naar 15,5 graden. Het verschil was maar liefst 13,3 graden in tien dagen. En dat is voor oppervlaktewater werkelijk een enorme verandering.

Een zee met twee gezichten

Het lijkt bijna alsof de Middellandse Zee bij Málaga in korte tijd totaal van karakter is veranderd. Eerst was het water uitzonderlijk warm, daarna werd het ineens kouder dan je normaal gesproken midden in de zomer zou verwachten. En toch zijn beide gebeurtenissen met elkaar verbonden.

Málaga ligt aan de Alboránzee, het westelijke deel van de Middellandse Zee. Hier komen de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee samen. Water uit de Atlantische Oceaan stroomt door de Straat van Gibraltar de Middellandse Zee binnen en de circulatie van het water in dit gebied is bijzonder ingewikkeld. Daardoor kunnen over relatief korte afstanden temperatuurverschillen ontstaan en kunnen watermassa’s zich soms opvallend snel verplaatsen.

De enorme afkoeling bij Málaga wordt door wetenschappers vooral in verband gebracht met opwelling: het omhoogkomen van veel kouder water uit diepere zeelagen. De Spaanse meteorologische dienst AEMET en oceanografen wijzen erop dat alleen de atmosfeer en de zon de oppervlaktelaag onmogelijk in zo’n korte tijd van bijna 29 graden naar ongeveer 16 graden kunnen laten afkoelen. Om dit mogelijk te maken, moet ander, veel kouder water uit de diepere zee aan het oppervlak zijn gekomen.

Advertentie

Wind duwt warm water weg

Onder meer de wind speelt hierbij een belangrijke rol. Bij bepaalde windrichtingen wordt het warme oppervlaktewater langs de kust verplaatst. Vooral een aanhoudende westelijke wind kan ervoor zorgen dat het warme water van de kust wordt weggevoerd. Daarvoor in de plaats kan kouder water uit de diepere zee naar boven komen.

De afgelopen periode kwamen aan de kust van Málaga regelmatig westelijke en noordwestelijke winden voor. Toch is het bijzondere aan deze gebeurtenis dat ook het windpatroon niet volledig verklaart waarom de temperatuur zo spectaculair is gedaald. Een aanzienlijk deel van de tijd waaide de wind namelijk juist uit het oosten of zuidoosten. Daarom kijken wetenschappers ook naar de zeestromingen.

Volgens oceanograaf Manuel Vargas van het Spaanse Instituut voor Oceanografie kan het koude water afkomstig zijn van een lokale opwelling voor de kust van Málaga, maar kan het ook samenhangen met de bekende opwelling in de diepe Straat van Gibraltar. Koud water uit dat gebied kan vervolgens door stromingen dichter naar de kust van Málaga worden gebracht. Waarschijnlijk spelen verschillende processen tegelijkertijd een rol.

Van een dunne warme laag naar een veel dikkere

Ook de golven kunnen aan de spectaculaire omslag hebben bijgedragen. In de uitzonderlijk warme periode zat veel warmte geconcentreerd in een relatief dunne waterlaag aan het zeeoppervlak. Door turbulentie en golfslag kan die warmte over een veel dikkere waterlaag zijn verdeeld. Daardoor daalt de temperatuur die aan het oppervlak wordt gemeten. Volgens Vargas kan de warmte over een laag van tientallen meters dikte worden uitgesmeerd.

Het is een belangrijk detail. De zee is immers niet letterlijk in een week tijd met dertien graden afgekoeld. Het is vooral de temperatuur van het water aan het oppervlak die zo sterk is veranderd. Dat verklaart deels ook waarom zulke grote verschillen mogelijk zijn.

Een kouder zeeoppervlak betekent niet dat de hittegolf voorbij is

De spectaculaire afkoeling bij Málaga is dan ook geen einde van de mariene hittegolf in de Middellandse Zee. Daarvoor is het verschijnsel te lokaal en te tijdelijk.

De zee rond Málaga en grote delen van de Middellandse Zee waren deze zomer juist uitzonderlijk warm. AEMET waarschuwde halverwege augustus nog voor extreem hoge zeewatertemperaturen. De 28,8 graden bij Málaga was daar een treffend voorbeeld van. Bovendien liep de temperatuur na het minimum alweer snel op. Na de 15,6 graden op 25 augustus werd bij Málaga de volgende dag alweer 17,3 graden gemeten. De kou is dus vooral een tijdelijke en lokale onderbreking van een verder nog steeds uitzonderlijk warme periode.

De gebeurtenissen laten vooral zien hoe dynamisch de Alboránzee kan zijn. Warm oppervlaktewater kan snel verdwijnen als koud water uit de diepere zee omhoogkomt en stromingen andere watermassa’s naar de kust brengen. Voor de natuur kan zo’n episode overigens wel degelijk gevolgen hebben. Opvallend genoeg verschenen rond Málaga tijdens de koude periode ineens kubuskwallen, een verschijnsel dat door veranderingen in de watermassa’s kan worden beïnvloed.

De warmte is niet zomaar verdwenen

Wetenschappers maken zich zorgen over de gevolgen van een Middellandse Zee die almaar warmer wordt. Een warme zee levert meer energie en vocht aan de atmosfeer en kan later in het jaar de omstandigheden voor zware regenval versterken. En ook al zien we bij Málaga nu even het tegenovergestelde, dat gevaar is natuurlijk totaal niet voorbij. Een zee die lokaal in tien dagen tijd van bijna tropisch warm naar ijskoud gaat, laat dus zeker niet zien dat de warmte nu achter de rug is. Ze laat vooral zien hoe ongelooflijk beweeglijk de zee soms kan zijn.