Eindigt de zomer van 20206 straks als een Grote Zomer?

Foto boven: Het Nesvatn meer in het zuiden van Noorwegen staat door de droogte van dit moment meters lager - Karin Broekhuijsen

De zomer van 2026 begint meer en meer trekjes van grote zomers uit het verleden te vertonen. Niet alleen is de huidige zomer halverwege de warmste ooit, ook loopt het neerslagtekort snel op. Met tekort van gemiddeld 200 millimeter, lopen we gelijk op met de zomer van 2018, de zomer met het op één na grootste neerslagtekort uit de moderne metingen. De zomer van 1976, die met het grootste tekort, ligt nog ver voor.

Wie dezer dagen buiten is, zal het zeker zien. Op steeds meer plaatsen kleurt het gras bruin en laten bomen, als afweermechanisme tegen de droogte, blad vallen. Vooral op de zandgronden van Nederland en in het (zuid)westen, waar het neerslagtekort het grootst is, zien we dit gebeuren. In de klei- en poldergebieden en op veel plaatsen in het tot nu toe duidelijk nattere noordoosten van het land is dat nog niet het geval. Daar overheerst het groen.

Het Nesvatn meer in het zuiden van Noorwegen staat door de droogte van dit moment meters lager - Karin Broekhuijsen

We begonnen nat en koel, daarna sloeg het om

Begon de zomer dit jaar in de eerste twee weken van juni nog nat en koel, vanaf halverwege die maand is het weer omgeslagen en niet alleen veel warmer, maar ook droger geworden. Eerst waren de druksystemen daarbij op de weerkaarten zo gepositioneerd dat de wind in Nederland vaak een zuidelijke component had, uitmondend in de eerste hittegolf aan het einde van juni die extreem hoge temperaturen en een zeer hoge luchtvochtigheid met elkaar combineerde. Sinds enige tijd nemen de hogedrukgebieden een noordelijkere positie in. De wind heeft daardoor nu vaak een noordelijke component waarmee de warmte een stuk draaglijker is.

Advertentie

Wat is gebleven, is het vaak droge weer. De hogedrukgebieden zijn dermate sterk dat storingen ons land nauwelijks bereiken. En als ze dat al wel doen, gebeurt dat in een dusdanig verzwakte vorm dat de bijbehorende neerslag slechts een lokaal karakter heeft en vaak weinig voorstelt.

Rijn en Maas voeren erg weinig water aan

De grote uitdaging voor Nederland is dat die situatie zich niet alleen binnen onze grenzen voordoet, maar ook in de ons omringende landen. En dat in een zeer wijde cirkel om ons deel van Noordwest-Europa heen. Zo ook de brongebieden van de grote rivieren.

De Rijn en de Maas staan erg laag. Bedroeg de afvoer van de Rijn bij Lobith vanochtend 774 kubieke meter per seconde, normaal in deze periode is 1980 kubieke meter per seconde. Het betekent dat nog geen 40 procent van de normale hoeveelheid water door de rivier stroomt. De afvoer van de Maas stond vanochtend op ruim 43 kubieke meter per seconde, tegen rond 70 normaal. Daar is het verschil met de normale hoeveelheid iets minder groot.

Duidelijk is te zien hoe het Nesvatn meer lager dan normaal staat - Karin Broekhuijsen

Droogte, verdamping en in de Alpen sneeuwgebrek

De oorzaken zijn bekend. In het geval van grote rivieren gaat het om de combinatie van een gebrek aan regen en grote verdamping in de brongebieden. In het geval van de Rijn spelen ook het chronische sneeuwgebrek en het verdwijnen van de gletsjers in het Alpengebied een rol. De Rijn wordt daarmee steeds meer een regenrivier. En als er geen regen valt, zoals de laatste weken vaak het geval was, dan merken we dat ook sterk in de afvoer van de rivier.

Advertentie

Het oppervlak van het Europese continent dat op dit moment met droogte te kampen heeft, is sowieso erg groot. Bijna overal verscherpt de situatie zich. Ook in het zuiden van Noorwegen staat maar weinig water in de rivieren, zo is op de foto’s van Karin Broekhuijsen bij dit verhaal te zien. Zij verblijft bij de Nisser, een groot meer in de provincie Telemark in Zuid-Noorwegen.

Wat gaat de tweede zomerhelft brengen?

Voor de uiteindelijke plek van deze zomer in de weergeschiedenis speelt het weersverloop gedurende de tweede helft straks een doorslaggevende rol. Nu kan het, met nog 6 weken te gaan, nog alle kanten op. Zijn we enkele weken verder, dan is het beeld wel duidelijk.

Op de weerkaarten voor de kortste termijn (tot twee weken vooruit) zien we dat het vanaf komend weekend n Nederland koeler wordt. We vallen terug naar een temperatuurniveau dat van noord naar zuid tussen 20 en 24 graden uitkomt.

De rivieren in het gebied van het Nesvatn meer voeren nauwelijks water aan - Karin Broekhuijsen

Op de langere termijn weer warm en natter?

Oorzaak van de verandering is het naar het westen schuiven van het hogedrukgebied naar het zeegebied ten westen van Ierland. De wind draait bij ons hierdoor naar het noordwesten. Daarmee komt de aanvoer van lucht van de Noordzee op gang en die is koeler. Ook komen dan vaker wolkenvelden mee waaruit een licht buitje kan vallen. Veel regen wordt niet verwacht. In de brongebieden van de Rijn wordt het (en is het) wel even wat natter.

Op de wat langere termijn (tot 6 weken vooruit) lijkt het hogedrukgebied naar de Azoren te kruipen en zelfs ten westen daarvan uit te komen. Op de oceaan kan zich dan weer iets van een straalstroom instellen. Bij ons zou de wind door deze ontwikkeling wat vaster in de zuidwesthoek terecht kunnen komen. Het wordt in dat geval opnieuw warmer, met een toenemende kans op hittepieken, maar ook op het af en toe optreden van regen- en onweersbuien.

Wat zegt de seizoensverwachting?

Een andere manier om naar de komende tijd te kijken, is de seizoensverwachting erbij te pakken, in dit geval die van het Europese weermodel. De laatste berekeningen voor de maand augustus laten een gemiddeld aanhouden van het warme en droge weer zien, met een grote invloed van hogedrukgebieden die toch vaak ten noorden van onze omgeving uitkomen. Zoals voor deze zomer al steeds het idee was en wat de laatste tijd ook duidelijk gebeurt.

Gedurende de daarop volgende herfstmaanden zien we vervolgens hoe de drukverdeling op het noordelijk halfrond meer en meer de imprint van de sterke El Niño van dit moment krijgt. Met toenemende invloed van hogedruk boven Canada en het noordwesten van de Atlantische Oceaan, en een sterk lagedrukgebied ten zuidwesten van Ierland. Onze omgeving krijgt dan steeds meer met een sterke zuidwestcirculatie te maken. Het zou ons een (erg) warme herfst kunnen opleveren, met een weertype dat duidelijk natter wordt en mogelijk veel regen.

Ook deze rivier in de buurt van het Nesvatn meer staat zo goed als droog - Karin Broekhuijsen

‘The trend is your friend’

Omdat de signalen voor de lange termijn niet allemaal dezelfde richting op gaan, is het ook belangrijk om de trend van de zomer tot nu toe in de vergelijkingen mee te nemen. ‘The trend is your friend’, zeggen de Amerikanen hierover. De uitspraak is gebaseerd op het fenomeen dat je patronen gedurende een seizoen, zodra die zich eenmaal hebben ingezet, steeds weer terug ziet komen, ook al doen modelberekeningen je vaak (tijdelijk) anders geloven.

Alles overziend, kunnen we nu zeggen dat de trend van de zomer tot nu toe die van andere grote zomers uit het verleden begint te evenaren. En dat, als er de komende weken geen drastische dingen gebeuren, de zomer van nu zich uiteindelijk ook weleens bij dat rijtje zou kunnen voegen.