Is er nog kans op een koude zomer? Eigenlijk niet…
Reinout van den BornDe lente is voor meteorologen nog maar net begonnen, dus heel veel zin om nu al naar de zomer vooruit te kijken, heeft het nog niet. Maar één vraag kunnen we wel alvast stellen: moeten we in Nederland eigenlijk nog wel bang zijn voor een koude zomer?
Het stellen van de vraag is eigenlijk net zo simpel als het geven van een antwoord. Moeten we nog bang zijn voor een koude zomer? Nee, in het huidige klimaat eigenlijk niet.
De koudste zomer van deze eeuw bezet de 61ste plaats
Ga maar na. De tot nu toe koudste zomer van deze eeuw was die van 2011. In dat jaar kwam de gemiddelde zomertemperatuur in De Bilt op 16,3 graden uit, destijds 0,6 graden beneden het toen geldende gemiddelde van 17,0 graden. Inmiddels zijn we alweer 15 jaar verder en staat het zomer(klimaat)gemiddelde op 17,4 graden, 0,4 graden hoger dan toen dus. Behalve koel was de zomer van 2011 ook nat (landelijk viel 350 millimeter, tegen 225 millimeter destijds normaal) en somber (de zon scheen landelijk 528 uur tegen 608 uur normaal).
Kijk je nu naar de klassering van die koudste zomer van deze eeuw (we beschikken over 125 jaren) op de lijst met koudste zomers ooit, dan treffen we 2011 op een 61ste (!!) plaats aan, net boven het midden van de lijst dus. Alle andere koudere dan normale zomers daarboven stammen uit de vorige eeuw. Behalve 2011 waren deze eeuw ook de zomer van 2000 (met 16,3 graden) en 2012 (met 16,9 graden) iets kouder dan normaal. De rest van de zomers verliep ongeveer normaal tot (veel vaker) een stuk warmer dan gebruikelijk.
De koudste lente van deze eeuw staat op plek 7
Bij de andere jaargetijden staat de koudste winter van deze eeuw, die van 2010, met een gemiddelde temperatuur van 1,1 graden op een 19e plaats in de lijst met koudste winters. De koudste lente, die van 2013, bezet met gemiddeld 7,3 graden de 7e plaats (!!) op de lijst met koudste lentes ooit. En kijken we naar de herfst, dan is de herfst van 2003 met gemiddeld 9,8 graden goed voor de 44ste plaats op de lijst van koudste herfsten ooit.
Zo bezien heeft de zomer wat kou betreft in deze eeuw van alle seizoenen dus (verreweg) het minste laten zien. Een voor de hand liggende vraag is hoe dit komt? Om die vraag te beantwoorden, is het goed om eerst uit te zoeken waarom het in 20011 koel was.
Een koude zomer is bijna altijd nat en somber
Kijk je de weerkaarten van toen terug, dan zie je eigenlijk in alle drie de zomermaanden (juni, juli en augustus) op de oceaan een meanderende westcirculatie die steeds weer nieuwe lagedrukgebieden tot in de buurt van de Britse eilanden bracht. Meerdere daarvan bleven op die plaats liggen en brachten in het noordwesten van Europa een uiterst wisselvallig weerbeeld teweeg. Deelen bij Arnhem kwam die zomer tot 444 millimeter regen.
Ook sneden de lagedrukgebieden warme lucht, die vanuit het zuiden af en toe probeerde onze omgeving te bereiken, in de meeste gevallen de pas af. Begin juni en eind juni (toen de Bilt zijn enige twee tropische dagen van de zomer noteerde) lukte het even. Pas later in augustus kwam het opnieuw tot enkele zomers dagen. De maand juli kende er in De Bilt geen één.
Een erg warme zomer is bijna altijd droog en zonnig
In De Bilt staat de zomer van 2011 met 389,3 millimeter nog steeds op de 2e plaats van natste zomers ooit. Alleen in 1966 (ook zo’n koele zomer) viel meer. Sowieso bestaat de top 10 van natste zomers in De Bilt alleen maar uit zomers die we tegenwoordig koel zouden noemen. Dit terwijl de enige zomers in de top 10 van warmste zomers die een normale hoeveelheid regen lieten zien de zomers van 2019 en 2023 waren. De rest was droger dan normaal.
Een koele zomer is dus vrijwel per definitie nat, terwijl een (erg) warme zomer meestal droger dan normaal verloopt. Daarbij zijn de natte zomers (logisch eigenlijk) bijna altijd aan de sombere kant tot behoorlijk somber, terwijl in de erg warme zomers de zon juist veel schijnt.
De zomers in Nederland zijn tegenwoordig zonniger en vaker droog
Neem je de top 10 zonnigste zomers onder de loep, dan zitten daar 5 zomers uit deze eeuw tussen. Kijk je naar de somberste zomers ooit, dan mist deze eeuw in de top 10 volledig. Het is weer die zomer van 2011 die we als eerste tegenkomen, namelijk op een 18e plaats.
Bezie je de top 10 met natste zomers ooit, dan vinden we daar voor De Bilt alleen de zomer van 2011 in terug, op de 2e plaats dus. Nemen we de lijst met droogste zomers ooit in De Bilt als uitgangspunt, dan is deze eeuw in de top 10 vier keer vertegenwoordigd, met de zomers van 2002 (bovenaan), 2018 (3e plaats), 2013 (8e) en 2025 (op een 10e plaats).
De vraag is nu alleen: wordt de zomer nat of droog?
Nu weten we al langer dat de Nederlandse zomers zonniger worden en dat er ook vaker droge zomers tussen zitten. De nattere zomers zijn daarbij niet meer zo somber dat een groot gebrek aan zonneschijn ontstaat. Daardoor houden de temperaturen beter stand.
En dus komen koudere zomers deze eeuw vrijwel niet meer voor. Was het vroeger nog de vraag hoe de temperatuur zou uitpakken, tegenwoordig gaat het er vooral om of een zomer nat of droog verloopt. Angst voor lage temperaturen hoeven we eigenlijk niet meer te hebben.
