Een mogelijke super El Niño kondigt zich aan

Foto boven: De verwachting voor later dit van het Europese rekenmodel. Langs de evenaar, op de Grote Oceaan vanaf Zuid-Amerika is de strook met warm zeewater, die bij de verwachte, sterke El Niño hoort, goed te zien - ECMWF

Er is vanaf komende zomer een El Niño op komst, zoveel was al duidelijk. Met het dichterbij komen ervan, worden de verwachtingen ervoor van de computermodellen wel steeds extremer. Een krachtige of zelfs een super El Niño lijkt mogelijk. Wat zijn de mogelijke gevolgen hiervan? Het verleden biedt hiervoor aanknopingspunten.

Van een super El Niño wordt gesproken als de gemiddelde zeewatertemperatuur in het Niño 3.4 gebied (het centrale deel van de Grote Oceaan, langs de evenaar) 2 graden of meer boven normaal uitkomt. Het Europese model komt in zijn nieuwste verwachting, die vorige week verscheen, met een verwachte afwijking van minimaal 2 graden. De piek wordt gedurende de komende herfst verwacht. En er zitten in de berekeningen zelfs uitlopers tot 3 graden.

De verwachting voor later dit van het Europese rekenmodel. Langs de evenaar, op de Grote Oceaan vanaf Zuid-Amerika is de strook met warm zeewater, die bij de verwachte, sterke El Niño hoort, goed te zien - ECMWF

De super El Niño van 1997-1998 was het sterkst

Andere super El Niños waren er in de jaren 1982-1983, 1997-1998 en 2015-2016. Van die drie wordt de El Niño van 1997-1998 als de krachtigste in de moderne meetreeks beschouwd.

Advertentie

Als je de aanloop naar de komende El Niño bekijkt, dan zie je nu al aanwijzingen dat het later dit jaar inderdaad weleens hard kan gaan. Het warme zeewater, dat vanaf de komende maand al voor de westkust van Zuid-Amerika gaat opwellen, is – onder de zeespiegel – op weg naar die omgeving. Metingen laten zien dat in de moderne (meet)geschiedenis onderzees tot nu toe niet eerder zulk warm water is aangetroffen als nu. Met een beetje fantasie was eigenlijk alleen de aanloop naar de super El Niño in de jaren 1997 en 1998 vergelijkbaar. Toen kwam de gemiddelde watertemperatuur uiteindelijk rond 2,6 graden boven normaal uit.

De El Niño van 1998 zette alles op zijn kop

De El Niño in 1997 en 1998 was één van de krachtigste ooit. Hij zette de wereldwijde luchtcirculatie volledig op zijn kop. Regen- en windpatronen schoven in grote delen van de wereld op en het weer werd als gevolg daarvan extremer en onvoorspelbaarder.

Veel natter dan normaal waren de westkust van Zuid-Amerika (Peru en Ecuador), het oosten van Afrika (Kenia en Somalië), Californië en het zuiden van de VS en ook het zuidoosten van Zuid-Amerika (Argentinië, Uruguay en het zuiden van Brazilië).

Bosbranden vernietigden grote stukken natuur

Indonesië en Australië werden juist door een langdurige droogten getroffen, waarbij in Indonesië 8 miljoen hectare bos verbrandde. Ook in het Amazonegebied, Midden-Amerika en delen van het Caribisch gebied was het veel droger dan normaal. Daarbij waren er in de Atlantische sector minder orkanen dan gebruikelijk. Op de centrale en oostelijke delen van de Grote Oceaan waren het er juist meer. Verder werd 1998 in die tijd wereldwijd het warmste jaar ooit.

Advertentie

Door het warme zeewater stortte de ansjovisvisserij voor de kust van Peru helemaal in. Verder stierven koralen massaal af. Ongeveer 16 procent van de riffen ging wereldwijd verloren. Het extreme weer veroorzaakte uitbraken van ziekten en voedselproblemen. Zo brak in het oosten van Afrika na overstromingen de Riftvallei koorts uit. Ook in Afrika waren er epidemieën van malaria, knokkelkoorts en cholera. Verder was extreem weer verspreid over de aarde de oorzaak van verscheidene rampen waarbij tienduizenden slachtoffers vielen.

In Europa waren de gevolgen minder groot

In Europa, dat het verst bij het fenomeen vandaan ligt, waren de gevolgen minder groot. De winter van 1997/1998 verliep op veel plaatsen in het noorden en westen van Europa erg zacht, waarna de lente ongewoon vroeg begon. In het zuiden van Europa was de winter op diverse plaatsen juist droger dan normaal. In het algemeen kun je stellen dat de straalstroom erg sterk was en lange tijd west-oost gericht, zonder al teveel bochten erin.

Inmiddels zijn we 28 jaar verder. En is het weer van zichzelf al extremer geworden. Vergeleken met toen zit er hoe dan ook meer warmte in het systeem. Zelfs de El Niño van 2023, die op zichzelf niet eens zo sterk was, bracht al een regen aan records en bijzonder weer teweeg. De nieuwe El Niño, die zich voor de komende zomer en herfst aankondigt, zou nog weleens een flinke dot extra warmte aan het toch al erg warme systeem toe kunnen voegen.

Een nieuwe regen aan warmterecords is dus wel het eerste dat we in de loop van dit jaar en zeker volgend jaar mogen verwachten. Waarbij dit jaar al en anders volgend jaar met een hoge mate van waarschijnlijkheid tot de warmste jaren ooit wereldwijd zullen uitgroeien.

Extra warmte in het systeem betekent meer energie voor extreme weersomstandigheden, zoals hitte, droogte, regenval en wind. Waarbij in de droge gebieden de kans op natuurbranden levensgroot word, terwijl de natte gebieden juist met overstromingen rekening moeten houden. De beide Amerika’s, delen van Afrika en ook het verre oosten van Azië kunnen de borst dus alvast natmaken. Maar ook op andere plaatsen zullen er gevolgen zijn.

Voor Europa lijkt minder aan de hand

Voor Europa lijkt minder aan de hand. Mogelijk wordt de komende winter (opnieuw) een erg zachte (en behoorlijk natte) door een sterke westcirculatie. Gedurende de eerstkomende zomer zullen de effecten miniem zijn, want dan moet de keten aan gevolgen nog op gang komen. En met het oog op de zomer van volgend jaar: die van 1998 was koel en nat, ook door een sterke straalstroom. In die zin kunnen de gevolgen van een El Niño bij ons dus twee kanten op werken.