Waarmee moeten we bij de lenteverwachting rekening houden?

Foto boven: De lente heeft zich de laatste tijd alweer voluit laten zien - Jolanda Bakker

De meteorologische winter van 2026 loopt vandaag ten einde, morgen begint de meteorologische lente. Dan zullen we op deze site ook onze lenteverwachting presenteren. Waarmee moeten we bij het opstellen daarvan rekening houden?

Net als de herfst is ook de lente een overgangsseizoen. Op de weerkaarten verandert veel. De atmosfeer gaat van de winterstand over in de zomerstand en die transitie zorgt voor grote verschuivingen. Het maken van een seizoensverwachting voor zo’n overgangsseizoen is dan ook stukken lastiger dan voor de ‘stabielere’ winter en zomer, die zich vaker in langdurigere patronen laten vatten. Toch kunnen vaste patronen ook in lente en herfst optreden.

De lente heeft zich de laatste tijd alweer voluit laten zien - Jolanda Bakker

La Niña speelt belangrijke rol

Een belangrijk factor in de weersontwikkeling van de komende drie maanden lijkt het einde van de La Niña te zijn die in de winter op de Grote Oceaan nog aan de gang was. Hoewel Europa er ver vandaan ligt, vermoeden sommige meteorologen een rol van het fenomeen in het optreden van perioden met langdurige droogte in Zuid-Europa. In de Alpen was daar deze winter lange tijd sprake van, in het zuidwesten van Europa zeker niet. Daar viel veel regen. Later in de winter is het – mogelijk door het einde van La Niña – ook in de Alpen een stuk natter geworden.

Advertentie

In geval van droogte in Zuid-Europa is het vaak een hogedrukgebied bij de Azoren dat hiervan de oorzaak is. Het is dan sterker dan anders en ligt op een noordelijkere positie. Zo kan het als een sta-in-de-weg dienen voor storingen van de oceaan die Zuidwest-Europa proberen te bereiken. De afgelopen winter lag het Azorenhoog juist vaak zuidelijker dan anders en was ook minder sterk. Zo konden lagedrukgebieden van de oceaan er heel gemakkelijk door.

Instorting van de poolwervel

Een tweede factor die in de ontwikkeling van de lente een rol speelt, is de ineenstorting van de poolwervel. De poolwervel is een straalstroom in de stratosfeer die in het winterhalfjaar rondom de noordpool ligt. In het midden ervan is het door de poolnacht erg koud, aan de buitenkant (waar het overdag licht is) een stuk warmer. In het voorjaar, als de zon in het poolgebied weer gaat schijnen, warmt de binnenkant op en verdwijnt de poolwervel uiteindelijk.

Fungeert de poolwervel tijdens de winter als een aanjager van het weer, in de lente verdwijnt die invloed. Daarmee ontstaat ruimte voor hogedrukgebieden om het weer in Europa op slot te gooien. En eigenlijk hebben we iets van die trend de afgelopen week ook alweer gezien.

De lentezon kleurt de rivier oranje - Cynthia van Leusden

Nog een late SSW?

Het moment waarop de poolwervel instort, is van belang. Gebeurt dat begin maart al, dan is het vroeg en kun je beter van een SSW (een plotselinge opwarming van de stratosfeer) spreken. Met de gevolgen voor ons weer die daarbij horen. In de lente kun je dan nog langere tijd gevoelig blijven voor kou-uitbraken vanuit het noorden. Dit is de laatste jaren wel vaker gebeurd.

Advertentie

Gebeurt het pas begin april, dan is dat het gebruikelijke moment. En hebben we er in het verloop van de lente veel minder last van. Vaak zie je dan dat de maanden april en mei, na nog een relatief wisselvallige maart, een stuk rustiger en vooral droger verlopen. Dat zijn de lentes waarin zich in de loop van de tijd een eerste droogteperiode aandient. Ook dat gebeurt vaak.

Voorjaarsdroogte

Een derde factor die we bij het maken van een lenteverwachting in de gaten moeten houden, is de hoeveelheid vocht die na afloop van de winter in de Nederlandse bodem beschikbaar is. Op 4 februari al melde het Waterschap Brabantse Delta dat het in Midden- en West-Brabant nog steeds uitzonderlijk droog was, met grondwater- en waterstanden duidelijk lager dan normaal in deze tijd. Er volgde een oproep om zoveel mogelijk water vast te houden.

De zon schijnt fel aan een blauwe hemel - Ed van Pelt

Het waterschap deed zijn oproep met het oog op het komende voorjaar. Nu staat de natuur nog in winterstand en is nauwelijks water nodig. Straks, als het groeiseizoen weer begint, neemt de waterbehoefte snel toe. ‘We leven nog steeds in een historisch droge periode’, zegt een bestuurder van het Waterschap op hun site. ‘De regen van de afgelopen tijd is onvoldoende geweest om de vorig jaar ontstane tekorten weer aan te vullen’.

Dat beeld klopt helemaal

En dat beeld klopt helemaal. Als we de gegevens van het voorbije jaar er nog eens bij pakken, dan zien we dat het jaar 2025 in met name het zuiden en zuidwesten van Nederland bijzonder droog is verlopen. Er viel globaal tussen 475 en 520 millimeter, zo’n 275 tot 300 millimeter minder dan normaal. Dat mag je in de Nederlandse situatie gerust een enorm verschil noemen. Ook in andere delen van het land verliep het jaar droger dan gebruikelijk, maar waren de verschillen met normaal wel kleiner dan in het zuiden en zuidwesten.

Kijken we naar de aanvulling van de watervoorraden in deze winter, dan lijkt het erop dat aan die droogte nog steeds geen einde is gekomen. Hoewel er de laatste tijd best het een en ander aan regen is gevallen, staat de in totaal in deze winter gevallen hoeveelheid regen in Gilze-Rijen met 165,7 millimeter nog steeds onder normaal (213 millimeter). Daarmee is er dus geen sprake van dat de vorig jaar ontstane tekorten afdoende zijn aangevuld.

Een droge bodem kan warmte een impuls geven

Maart, april en mei zijn traditioneel de droogste maanden in het Nederlandse klimaat. Het zijn ook de maanden waarin de temperaturen weer snel oplopen, de zon hoger komt en sterker wordt en de verdampings- en groeiseizoenen weer op gang komen.

De natuur loopt ook alweer uit - Albert Thibaudier

De natuur heeft zo steeds meer water nodig, terwijl dat lang niet altijd in voldoende mate voorradig is. Zo kan een voorjaarsdroogte al vlot van start gaan.

Droge bodems hebben invloed op de temperaturen. Doordat er minder verdamping is en daardoor minder vocht in de lucht, kan het in de nachten kouder en overdag juist warmer worden. Zo heeft een eventuele droogte invloed op het weer en dat is een derde, belangrijke factor die we bij het maken van de lenteverwachting moeten meewegen.

Morgen de lenteverwachting

Zoals aan het begin van dit verhaal al aangegeven, os de verwachting voor de komende lente vanaf morgen op deze site te lezen. Met daarin een belangrijke rol voor de drie factoren, zoals we die in dit verhaal hebben besproken. Maar ook met de wetenschap dat het extra lastig is om een lenteverwachting te maken, omdat we het hier over een overgangsseizoen hebben.