De laatste tropische gletsjers in Nieuw-Guinea verdwijnen

Foto boven: De restjes van de gletsjers, rechts op de foto (situatie in 2005). Links één van de grootste goudmijnen ter wereld - NASA

Hoog boven de dampende regenwouden van Nieuw-Guinea ligt een landschap dat bijna buitenaards aandoet. Op de toppen van de berg Puncak Jaya – ook bekend als Carstensz Pyramid – lag ooit een indrukwekkende ijsmassa. Eeuwige sneeuw in de tropen. Maar die ‘eeuwigheid’ blijkt ineens akelig tijdelijk.

Onderzoekers die afgelopen najaar terugkeerden naar de afgelegen berg in het Indonesische Papoea troffen een schokkend beeld aan: de laatste gletsjers van Oceanië zijn uiteengevallen in nog slechts enkele kleine ijsvelden. Volgens recente studies is inmiddels 95 tot 99 procent van het ijs verdwenen. En het einde lijkt nabij. De Engelse krant The Guardian bericht erover.

De restjes van de gletsjers, rechts op de foto (situatie in 2005). Links één van de grootste goudmijnen ter wereld - NASA

Eeuwige sneeuw in de tropen

Het klinkt bijna onmogelijk: gletsjers vlak bij de evenaar. Toch bestaan ze echt. Tropische gletsjers, ontstaan niet door koude breedtegraden, maar door extreme hoogte. Op ruim 4800 meter hoogte kan het ook in de tropen permanent vriezen.

Advertentie

De gletsjers van Puncak Jaya waren duizenden jaren lang een bijzonder natuurverschijnsel. Nederlandse ontdekkingsreizigers beschreven de witte toppen al aan het begin van de twintigste eeuw. Voor de lokale bevolking stond het ijs bekend als ‘de eeuwige sneeuw’. Maar juist die eeuwigheid verdwijnt nu razendsnel.

‘Planetaire destructie in fast-forward’

De Deense ontdekkingsreiziger en klimaatdocumentalist Klaus Thymann bezocht de berg in november met een expeditieteam. Met drones, satellietmetingen en 3D-scans probeerden ze de laatste resten ijs nog vast te leggen voordat ze verdwijnen. Volgens Thymann voelde het alsof hij ‘planetaire vernietiging in fast-forward’ zag gebeuren, zegt hij tegen The Guardian.

Op heldere momenten – zeldzaam in een van de natste gebieden op aarde – werd zichtbaar hoe klein de ijsvelden zijn geworden. Waar ooit een uitgestrekt ijsplateau lag, liggen nu losse stukken sneeuw en ijs tussen donkere rotsen. De onderzoekers verwachten dat de laatste tropische gletsjers van Indonesië mogelijk al vóór 2030 verdwenen zijn.

Van zes gletsjers naar nul

Dat proces gaat schrikbarend snel. Sinds 1980 verloor het gebied ongeveer 97 procent van zijn ijsmassa. Vier van de oorspronkelijke zes gletsjers zijn inmiddels volledig verdwenen. Een tweede studie liet zien dat sinds 1850 zelfs meer dan 99 procent van het oorspronkelijke gletsjeroppervlak verloren ging.

Advertentie

De oorzaak is duidelijk: de aarde warmt op. Wereldwijd ligt de gemiddelde temperatuur inmiddels ongeveer 1,4 graden hoger dan vóór de industriële revolutie. Daarbovenop speelt ook El Niño een rol. Tijdens sterke El Niño-jaren – zoals in 2023 en 2024 – wordt het in delen van de tropen extra warm en droog. Dat versnelt het smelten nog verder.

Niet alleen Papoea

De tropische gletsjers van Indonesië zijn niet de enige die verdwijnen. Wereldwijd bestaan nog slechts enkele gebieden met tropisch ijs. In Afrika liggen de bekendste voorbeelden op het Rwenzorigebergte, Mount Kenya en op de iconische top van Kilimanjaro. Ook daar verdwijnen de gletsjers in hoog tempo. Sommige wetenschappers verwachten dat het ijs op de Kilimanjaro al binnen enkele decennia volledig verdwenen kan zijn.

De grootste concentratie tropische gletsjers ligt tegenwoordig nog in de Andes van Zuid-Amerika, onder meer in Peru, Bolivia, Ecuador en Colombia. Maar ook daar trekken de ijsvelden zich razendsnel terug.

Voor miljoenen mensen zijn die gletsjers belangrijk als natuurlijke watervoorraad tijdens de droge seizoenen. Het verdwijnen ervan heeft daarom niet alleen symbolische waarde, maar raakt ook drinkwater, landbouw en energievoorziening.

Een afscheid van een klimaatsymbool

De gletsjers van Puncak Jaya zijn klein op wereldschaal. Hun verdwijnen zal de zeespiegel nauwelijks beïnvloeden. Maar symbolisch is het verlies enorm.

Onderzoekers proberen nu nog zoveel mogelijk vast te leggen met drones en 3D-modellen. Het moet een soort digitale ‘Ark van Noach’ voor verdwijnend ijs worden. Niet omdat dat het verlies compenseert, maar omdat toekomstige generaties anders misschien niet eens meer geloven dat er ooit in Oceanië tropische gletsjers bestonden.

En misschien is dat wel het meest confronterende van alles: dat een landschap dat duizenden jaren standhield, straks in één mensenleven vrijwel volledig verdwenen is.