Gaat poolwervelsplit het lenteweer nog beïnvloeden?

Foto boven: Bloemenzee in Joure - Albert Thibaudier

De poolwervel, die de afgelopen maanden zo sterk zijn stempel op het winterweer in Europa heeft gedrukt, heeft nog één hoogstandje voor het einde van het seizoen bewaard: een poolwervelsplit. De split speelt zich de komende dagen af.

Bij een poolwervelsplit ontstaat in de stratosfeer boven het noordpoolgebied een hogedrukgebied dat de poolwervel in twee aparte centra splitst.

Normaal is de poolwervel cirkelvorming

De poolwervel is normaal de cirkelvormige straalstroom in de stratosfeer die in het winterhalfjaar het poolgebied omgeeft. De band met wind ligt op de grens van de ijskoude kern van de poolregio, waarin de temperaturen door de langdurige poolnacht ver dalen, en de warmere lucht in de gebieden er omheen (waar de zon wel opkomt).

Advertentie

Doordat de poolwervel boven de straalstroom in de troposfeer ligt, de luchtlaag direct onder de stratosfeer en waarin ons weer zich afspeelt, kan een krachtige poolwervel de westcirculatie op de oceaan flink aanjagen. In winters met een sterke straalstroom maakt winterweer geen kans. Het zijn bij uitstek zachte winters met veel regen en geregeld veel wind. Een sterke poolwervel houdt kou in het poolgebied in grote lijnen gevangen; kou-uitbraken zijn er weinig.

Winters met zwakke poolwervel zijn interessant

Winters waarin de poolwervel zwakker dan normaal is of zelfs één of meerdere keren instort, zijn voor de liefhebbers van winterweer veel interessanter. Doordat de poolwervel minder sterk is of zelfs even afwezig, breekt de in de poolregio aanwezige koude lucht makkelijker naar het zuiden uit en kan zo ook onze omgeving bereiken. Garanties zijn er wat dit betreft echter niet.

Dat zagen we ook in de afgelopen winter. We beleefden op 28 november 2025, nog voordat de meteorologische winter officieel van start ging, een vroege en kortdurende instorting (of eigenlijk verplaatsing) van de poolwervel. Met meteen ook grote gevolgen.

De poolwervelsplit van de komende dagen, boven het noordpoolgebied. Een hogedrukgebied drijft de poolwervel in twee kernen uiteen. Een zwakke gaat naar links, een sterkere4 naar rechts - ECMWF

De eerste kou ging naar Noord-Amerika

De eerste weken erna waren de uitbraken van kou vanuit het noordpoolgebied, die van de instorting van de poolwervel het gevolg waren, op Noord-Amerika gericht. Op zee ontstonden daar talrijke lagedrukgebieden, die op Europa werden afgevuurd en ons deel van de wereld een zachte decembermaand brachten. Waarbij de wisselvallig overigens meeviel.

Advertentie

De daalbewegingen, die tijdens de instorting van de poolwervel vanuit de stratosfeer in gang waren gezet, bereikten vanaf de kerstdagen de troposfeer, de luchtlaag waarin ons weer wordt gemaakt. En leidden tot de meer traditionele gevolgen van een zwakke poolwervel. Er kwamen in het hoge noorden hogedrukgebieden tot ontwikkeling. Eerst bij Groenland. In Nederland werd de wind toen noordwestelijk en kregen we de lange sneeuwperiode van begin januari.

Later kwam de wintergrens lange tijd boven Nederland te liggen

Later kwam de kern van de hogedruk meer in het zeegebied tussen IJsland en Spitsbergen te liggen. Voor het grootste deel van Nederland was dat net te ver weg, maar Scandinavië en delen van Oost-Europa kregen er wel een zeer koude winterperiode door. Uiteindelijk lag de wintergrens ook wekenlang boven Nederland, waardoor het in het noordoosten van ons land wel langere tijd winters was en we in ons kleine land grote verschillen in het weer hadden.

En nu zit er dan nóg een instorting van de poolwervel aan te komen, net als vorig jaar overigens rond deze tijd. Toen was dat meteen het moment waarop de poolwervel met zomerreces ging, om pas in de herfst weer terug te keren. Nu lijkt het nog niet helemaal het einde van de poolwervel te zijn. Na de instorting van de komende dagen komt hij nog weer een tijdje in zeer zwakke vorm terug, om dan ergens in de aprilmaand definitief vakantie te nemen.

Gaan we er hier in de lente nog iets van merken?

De grote vraag is nu of we in deze lente nog iets van de aanstaande SSW, want zo wordt een instorting van de poolwervel ook wel genoemd, gaan merken? Zouden we de gebeurtenissen van vorig jaar als leidraad nemen, dan zit een late uitbraak van kou er niet meer in. Weliswaar kwam de temperatuur in De Bilt toen in de maartmaand ’s nachts nog geregeld onder het vriespunt uit, maar een inval van kou kregen we toen niet meer. Hogedrukgebieden bleven die lente erg dominant, de zon scheen vaak, het was erg droog en het werd steeds warmer.

Als we de weerkaarten voor de komende tijd bekijken, zit een duidelijke verandering er ook niet meteen in. Hoog in de stratosfeer worden weliswaar daalwegingen in gang gezet, maar er is nog geen zicht op het moment waarop die het aardoppervlak gaan bereiken. In die zin is een eerste effect van de instorting van de poolwervel binnen afzienbare tijd niet te verwachten.

Hogedrukgebieden nog langere tijd dominant

Kijken we naar de weerkaarten voor de wat langere termijn, dan lijkt het erop dat de hogedrukgebieden in onze omgeving nog minimaal een week dominant zullen blijven, maar mogelijk ook langer. Ook voor de periode na 10 maart zit de hogedrukoptie er nog duidelijk in. Wel is de onzekerheid dan wat groter, wat zich vertaalt in een langzaam oplopend aantal berekeningen met wisselvalliger weer en ook iets dalende temperaturen.

Wat er op de wat langere termijn gebeurt, is nu nog niet te overzien. Wel is het goed om de eventuele gevolgen van de SSW van de komende dagen ook voor later deze lente als een mogelijke factor in het hoofd te houden die op de weersontwikkeling in onze omgeving op enig moment van invloed kan zijn, op welke manier dan ook. We blijven het volgen.