Wat betekent El Niño deze zomer voor het weer bij ons?

Foto boven: De meteorologische zomer begint vandaag - Ab Donker

De meteorologische zomer begint vandaag. En terwijl de temperaturen in Europa langzaam oplopen, gebeurt boven de Grote Oceaan iets dat wereldwijd veel belangrijker is: een sterke El Niño is in ontwikkeling. Wat betekent dat voor het weer bij ons deze zomer? En hebben we die invloeden ook meegenomen in de zomerverwachting van Weerverteller.nl?

Alles wijst erop dat El Niño zich deze zomer verder opbouwt en richting het najaar nog sterker wordt. Dat is belangrijk, want El Niño beïnvloedt niet alleen het weer in Zuid-Amerika of de tropen, maar heeft invloed op de volledige wereldwijde circulatie van de atmosfeer. En indirect dus ook op het weer bij ons.

De meteorologische zomer begint vandaag - Ab Donker

Een factor die daarbij een belangrijke rol speelt en waar meteorologen steeds nadrukkelijker naar kijken, draagt een ingewikkelde naam: Global Relative AAM. Maar hoe technisch die term ook klinkt, het principe erachter is verrassend goed uit te leggen.

Advertentie

Wat is AAM eigenlijk?

AAM staat voor Atmospheric Angular Momentum, ofwel de hoekimpuls van de atmosfeer. Dat klinkt ingewikkeld, maar het idee is eigenlijk vrij eenvoudig.

De aarde draait voortdurend rond en de atmosfeer draait mee. Maar soms waaien de mondiale westenwinden sterker dan normaal en soms juist zwakker. Daardoor verandert als het ware de ‘draaisnelheid’ van de atmosfeer ten opzichte van de aarde. De ene keer draait de atmosfeer gemiddeld iets sneller mee, de andere keer juist wat langzamer.

Meteorologen meten die afwijking met de AAM, de hoekimpuls van de atmosfeer.

Simpel gezegd komt het hierop neer:

Advertentie

veel sterke westenwinden wereldwijd → hoge of positieve AAM
meer oostelijke stromingen → lage of negatieve AAM

Je kunt AAM dus zien als een soort energiemeter van de wereldwijde luchtstromingen.

Waarom El Niño daarbij belangrijk is

Tijdens El Niño warmen het centrale en oostelijke deel van de tropische Stille Oceaan op. Daardoor verschuiven grote gebieden met onweersbuien en stijgende lucht ten opzichte van hun normale plek. Dat heeft grote gevolgen voor de straalstromen wereldwijd.

Een typische reactie van de atmosfeer tijdens El Niño is:

de passaatwinden langs de evenaar verzwakken
daardoor ontstaan meer westelijke windanomalieën in de tropen
en wordt de subtropische straalstroom dynamischer

Precies daardoor stijgt vaak ook de mondiale hoekimpuls van de atmosfeer: de AAM.

Kort samengevat kun je zeggen dat El Niño vaak samengaat met een positieve AAM, terwijl La Niña juist vaker met een negatieve AAM samenhangt. Die koppeling is belangrijk, omdat veranderingen in de tropen zich via de straalstromen over de hele wereld kunnen verspreiden.

Wat betekent een positieve AAM voor het wereldweer?

Als de AAM positief wordt, bevat de atmosfeer doorgaans meer dynamische energie. Dat zie je vaak terug in:

meer uitwisseling tussen de tropen en de gematigde breedten
dynamischere straalstromen
grotere bochten in de straalstroom
meer blokkades
sterkere golfpatronen
extremere neerslag- en temperatuurpatronen

De atmosfeer wordt dan letterlijk beweeglijker.

Voor sommige regio’s betekent dat meer depressieactiviteit, voor andere juist langdurige hitte of droogte en soms zelfs een combinatie daarvan. Het uiteindelijke effect hangt sterk af van de positie van de straalstromen en van andere klimaatfactoren, zoals de Madden–Julian Oscillation.

En wat betekent dit voor Europa?

Ook Europa voelt de invloed van veranderingen in AAM en El Niño, al is die invloed minder direct dan in de tropen.

Een positieve AAM gaat in Europa vaak samen met:

een sterker golvende straalstroom
meer blokkades
een grotere kans op uitgesproken weersituaties
soms langdurige warmte
soms juist invloed van diepe Atlantische depressies

Met andere woorden: de atmosfeer komt makkelijker in uitgesproken patronen terecht.

Dat betekent niet automatisch een warme of droge zomer. Maar het vergroot wel de kans op dynamischer weer, met grotere contrasten tussen droge en natte fases of tussen koelere en zeer warme perioden.

Een zomer onder een veranderende wereldcirculatie

Terwijl de zomer vandaag begint, verandert dus niet alleen de temperatuur van de Noordzee of de stand van de zon. Ook de wereldwijde motor van de atmosfeer schakelt langzaam over naar een andere stand.

De opbouwende El Niño en de stijgende AAM vertellen meteorologen dat de mondiale circulatie deze zomer waarschijnlijk dynamischer en beweeglijker wordt. En precies dat vormt de achtergrond waartegen ook het zomerweer in Nederland zich de komende maanden zal ontwikkelen.

De zomerverwachting

Tegen deze achtergrond is het goed te begrijpen waarom we in de zomerverwachting van Weerverteller.nl wel voor een warme, mogelijk zelfs zeer warme zomer zijn gegaan, maar niet per se voor een droge zomer.

Voor langdurige droogte lijkt de dynamiek boven de oceaan de komende maanden waarschijnlijk te groot. Het is moeilijk voorstelbaar dat we volledig aan wisselvallige fasen ontsnappen.

Dat neemt niet weg dat het tussendoor bijzonder warm kan worden. De ontwikkelingen van de laatste weken van mei hebben al laten zien hoe snel de atmosfeer in een zomers patroon kan terechtkomen.