Sargassum: stinkend zeewier dat vaker de stranden bereikt

Foto boven: Velden met sargassum op zee, in de buurt van Sint-Maarten - Michel Vely

Wie ooit op vakantie is geweest in Mexico, de Caraïben of delen van Zuid-Spanje heeft het misschien weleens gezien: enorme bruine hopen zeewier langs de kust, soms meters breed, met een doordringende geur van rotte eieren. Dat is vaak sargassum: een drijvende bruinalg die de afgelopen jaren wereldwijd steeds meer aandacht krijgt.

Ook in Europa komt sargassum voor, al is het meestal minder extreem dan in het Caribisch gebied. Toch roept het vragen op: wat is het precies, waarom spoelt het ineens massaal aan en is het eigenlijk ongezond?

Velden met sargassum op zee, in de buurt van Sint-Maarten - Michel Vely

Wat is sargassum eigenlijk?

Sargassum is een verzamelnaam voor verschillende soorten bruinalgen die in zee leven. Sommige soorten groeien vast op rotsen of havenhoofden, andere drijven vrij rond op de open oceaan. Vooral die drijvende soorten kunnen enorme velden vormen die met stromingen en wind richting stranden bewegen.

Advertentie

Veel mensen herkennen sargassum aan lange bruine slierten in het water, kleine ‘besjes’ of luchtblaasjes aan de alg, dikke bruine stroken op het strand en de sterke zwavelachtige geur wanneer het begint te rotten.

In de Atlantische Oceaan bestaat tegenwoordig zelfs een gigantische gordel van drijvend sargassum: de zogeheten ‘Great Atlantic Sargassum Belt’. Die strekt zich soms uit over duizenden kilometers tussen West-Afrika, het Caribisch gebied en de Golf van Mexico.

Ook in Europa, en zelfs in Nederland

Hoewel de grote nieuwsbeelden vooral uit Mexico of de Dominicaanse Republiek komen, groeit sargassum ook in Europese wateren.

Langs de kusten van Portugal, Spanje, Bretagne en de Middellandse Zee worden regelmatig ophopingen gemeld. In Nederland komt vooral ‘Sargassum muticum’ voor, beter bekend als Japanse draadwier. Deze soort werd ooit vanuit Azië geïntroduceerd en heeft zich langs Europese kusten verspreid.

Advertentie

Je kunt het in Nederland onder andere tegenkomen in Zeeland, rond havens en dammen en in het Waddengebied, vaak vastgehecht aan stenen, palen en schelpen. Bij ons veroorzaakt het meestal geen grote problemen. De hoeveelheden zijn veel kleiner dan in tropische gebieden en stranden raken zelden volledig bedekt.

Waarom ruikt het soms zo sterk?

Het echte probleem ontstaat als grote hoeveelheden sargassum op het strand blijven liggen en beginnen te rotten. Tijdens dat afbraakproces komen gassen vrij, waaronder waterstofsulfide (H₂S). Dat gas staat bekend om de typische geur van rotte eieren. Vooral op warme, vochtige stranden kan die geur snel intens worden.

Onderzoekers van de Universiteit van Miami onderzochten recent wat dat betekent voor de gezondheid en de luchtkwaliteit. Hun conclusie: de risico’s voor gewone strandbezoekers zijn over het algemeen klein, maar langdurige blootstelling aan grote hoeveelheden rottend sargassum kan wel klachten veroorzaken.

Mogelijke effecten op gezondheid en luchtkwaliteit

Bij het rotten kunnen algen verschillende stoffen afgeven, waaronder zwavelgassen zoals waterstofsulfide, ammoniakachtige verbindingen en kleine hoeveelheden zware metalen zoals arseen.

Voor de meeste mensen blijft de blootstelling beperkt. Maar bij grote ophopingen kunnen klachten ontstaan, zoals geïrriteerde ogen, keelpijn, hoofdpijn, misselijkheid en ademhalingsklachten bij gevoelige personen. Vooral mensen met astma of andere luchtwegproblemen kunnen gevoeliger reageren.

De onderzoekers benadrukken dat kinderen extra aandacht verdienen, omdat zij tijdens het spelen makkelijker zand of resten van zeewier binnenkrijgen. Toch blijft het algemene gezondheidsrisico volgens de studie laag.

Arseen in sargassum

Een opvallende bevinding uit het onderzoek is dat sargassum van nature arseen uit zeewater kan opnemen. Wanneer de algen op stranden afbreken, kan een deel daarvan terechtkomen in zand, water of lucht.

Dat betekent niet dat een strandbezoek direct gevaarlijk is. Volgens de onderzoekers zijn de risico’s op korte termijn klein. Wel adviseren zij enkele eenvoudige voorzorgsmaatregelen:

handen wassen voor het eten;
douchen na een strandbezoek;
kinderen niet laten spelen in sterk rottende hopen zeewier;
afstand houden bij een sterke rotte-eierenlucht.

Een natuurlijk onderdeel van de oceaan

Ondanks alle aandacht is sargassum niet alleen maar ‘slecht’. Op open zee vormt het een belangrijk ecosysteem waarin vissen, schildpadden en andere zeedieren schuilen en voedsel vinden. Pas wanneer enorme hoeveelheden aanspoelen en gaan rotten, ontstaan problemen voor toerisme, natuurbeheer en soms ook de luchtkwaliteit.

In Nederland blijft dat voorlopig beperkt. Maar wereldwijd laat sargassum wel zien hoe sterk oceanen, klimaat, stromingen en ecosystemen met elkaar verbonden zijn - tot aan de geur op het strand toe.