In warmste zomer ooit hadden we in Nederland nog vaak geluk

Foto boven: Zinderend heet - Gieny Westra

Nu het ernaar uitziet dat we de komende twee weken geen nieuwe hittepieken meer krijgen (al vormt zo’n vaststelling op de langere termijn zeker nog geen garantie), kunnen we een poging wagen om te benoemen wat voor zomer dit eigenlijk was?

De seizoensverwachtingen lieten er, lang voordat de zomer zou beginnen, geen enkele twijfel over bestaan dat er iets bijzonders aan zat te komen. Waar je maar keek en hoe je die weerkaarten voor de lange termijn ook interpreteerde, er kwam altijd iets uit met dominante hogedrukgebieden, minder regen dan normaal en bovennormale temperaturen. Daar leek geen ontsnappen aan. Opties voor een koele, wisselvallige zomer ontbraken.

Hogedrukgebieden dominant

Wat dat betreft waren de verwachtingen geheel in lijn met een beeld dat we al jaren zien. Keken we vroeger bij het maken van de weersverwachting vooral naar het gedrag van lagedrukgebieden, tegenwoordig spelen hogedrukgebieden een veel dominantere rol. Lagedrukgebieden zijn, zeker in de zomer, naar het tweede plan verwezen.

Advertentie

De lente kwam, waarin vooral de aprilmaand erg droog verliep. In mei regende het weer vaker. Dat was interessant, met de zomer op komst. Op dat moment was de vraag nog of de El Niño, die al aan het opbouwen was, nog invloed op het zomerweer in Europa zou krijgen. Een mogelijkheid die op de loer lag, was dat de zomer dan toch wat natter zou verlopen.

Vanaf half juni de omslag

Gedurende de eerste twee weken van juni werd die twijfel nog wat vergroot. De straalstroom op de oceaan schakelde, evenals andere straalstromen op aarde, een tandje bij. Lagedrukgebieden wisten onze omgeving met hun storingen vrij makkelijk te bereiken. De eerste twee weken van juni verliepen dan ook wisselvallig, met ongeveer normale temperaturen. Even leek het erop dat het allemaal toch heel anders zou worden dan oorspronkelijk was gedacht.

Heel even maar, want vanaf 15 juni sloeg het weer totaal om en begonnen we aan een bizar warme periode, waarvan we nu weten dat het meteen ook de warmste van de zomer was. Op 18 juni begon in De Bilt een hittegolf, die tot en met 29 juni zou aanhouden. Het was de enige landelijke hittegolf van deze zomer. Regionale hittegolven waren er later overigens des te meer; in het zuiden op enkele plaatsen uiteindelijk zelfs maar liefst vijf.

Het heetste deel van de zomer volgde meteen

Met name op 19 juni, 24 juni, 25 juni en vooral 26 en 27 juni was het ontzettend warm in Nederland. Op vrijdag 26 juni stegen de temperaturen in het zuidoosten tot 38 of 39 graden. Ell in Limburg was het warmste station met een maximumtemperatuur van 39,4 graden. Door de hoge luchtvochtigheid waarmee die warmte gepaard ging, was het eigenlijk niet te doen. Ook een dag later hield de hitte aan, al waren de temperaturen wel iets lager. Die dag werd het westen en noorden met zeer zwaar onweer afgesloten. In de nacht volgde het zuidoosten.

Advertentie

Ik kan me herinneren hoe de hitte van de tweede helft van juni een schokgolf teweegbracht. De tweede helft van de maand verliep maar liefst 6 graden warmer dan normaal. Juni ging met een temperatuur van 19,1 graden de geschiedenisboeken in en was daarmee de op een na warmste junimaand ooit. Ook was het een zonnige en vrij natte maand.

In juli zette de zomer door, maar anders

Wat moet dat in de rest van de zomer wel niet worden, dacht ik toen. De piek van de zomer was nog zo ver weg. De opwarming van het continent was nog in volle gang. Bizarre records leken ineens voor het oprapen te liggen. Berichten uit andere delen van Europa hielpen mee aan dat beeld. Bijvoorbeeld uit Frankrijk en Spanje, waar de hitte zo mogelijk nog harder dan bij ons had toegeslagen. Ook de berichten uit het Verenigd Koninkrijk waren niet mals.

In juli zette de zomer door. Toch ging het anders. Lag het hogedrukgebied in juni regelmatig ten zuiden of zuidoosten van Nederland, in juli kwam het naar het noorden. De wind bij ons kreeg daardoor vaker een noordelijke component. Warm, zonnig en droog was het vaak, maar De Bilt kwam niet verder dan twee tropische dagen. Verder was juli, met een gemiddelde temperatuur van 18,3 graden, ook duidelijk wat minder warm dan de eerste zomermaand.

De droogte speelde meer en meer op

Berichten over onbarmhartig warm zomerweer waren er nog steeds, maar kwamen niet meer uit eigen land. Nu waren het andere Europese landen die in het verhaal van de zomer een hoofdrol speelden. Hoewel het er vaak op leek dat die extreme hitte ook weer naar ons zou komen, gebeurde dat uiteindelijk niet. Wel werd juli een erg droge maand.

Het gebrek aan regen, de dalende waterstanden in de rivieren en de grote verdamping van vocht, ook binnen de eigen grenzen, speelden meer en meer op. Geleidelijk aan kwamen we in een grote droogte terecht die ook op dit moment nog niet beteugeld is.

In augustus meerdere hittepieken, maar geen hittegolf

In de eerste twee weken van augustus hield het droge en vaak warme weer aan. Het kwam tot meerdere hittepieken, waarin de temperaturen ook in De Bilt weer geregeld tot boven 30 graden opliepen. Het aantal tropische dagen staat er deze maand nu op 5, waarbij het op 14 augustus 35,2 graden werd. In Westdorpe ging het kwik die dag naar 37,7 graden.

Geen van de hittepieken duurde echter lang genoeg om het tot een tweede landelijke hittegolf te laten komen. En nu het weer in Nederland lijkt te zijn omgeslagen, komt zo’n tweede hittegolf er ook in de laatste twee weken van de meteorologische zomer waarschijnlijk niet meer.

Warmste zomer ooit

Wat is dan nu het beeld dat van de zomer blijft hangen? Het was een warme zomer, sterker nog: de warmste ooit. We koersen op een gemiddelde temperatuur van 19,2 graden af, drie tienden van een graad boven het oude record uit 2018. Daarbij komt het aantal zomerse en tropische dagen in De Bilt net niet aan de records toe. Ook is de zomer, zeker met de regen die de komende twee weken nog kan vallen, duidelijk niet de droogste uit de meetreeks geworden.

Het zuidwesten van Nederland maakt de grootste klapper als het om de eindtemperatuur van deze zomer gaat. In Vlissingen kan de zomer met een gemiddelde temperatuur van mogelijk 20,0 graden 0,7 graden boven het record van 2022 uitkomen, in Rotterdam met 19,6 graden zelfs 0,8 graden boven het record uit 2018. In de rest van Nederland gaat het om een paar tienden van een graad of wordt het record uit een ander jaar mogelijk zelfs net niet gehaald.

Het had nog zoveel erger kunnen zijn

Alles bij elkaar lijkt het erop dat we in onze omgeving, ook al was het vaak warm en zeker droog, nog geluk hebben gehad. Neem je de berichten uit andere, vaak ook de ons omringende landen er nog eens bij, dan mag de conclusie zijn dat het meeste aan ons voorbij is gegaan. Eind juni deden we even mee, daarna is het met de hitte gelukkig meegevallen. Ook zijn grote natuurbranden in Nederland uitgebleven, al was het wel vaak kantje boord.

Het meest ingrijpende is toch de droogte geweest, waar we nog steeds mee te maken hebben. Een droogte die op het veld, in de natuur, in het water en ondergronds ontegenzeggelijk grote schade heeft aangericht. Maar uiteindelijk toch ook weer vrij ver bij de droogte uit het recordjaar 1976 vandaan is gebleven, met name door de regen in de junimaand.

En terwijl ik dit verhaal schrijf, regent het ook weer buiten. Eindelijk. Laat het de opmaat zijn naar twee wat nattere laatste zomerweken. Om het regentotaal nog een beetje op te vijzelen.