Geeft kurkdroge bodem de komende warmte een extra zet?

Foto boven: De droogtekaart van Europa, die de situatie gedurende de eerste 10 dagen van september laat zien - European Drought Observatory

Vanuit het zuiden van Europa stroomt de komende dagen uitzonderlijk warme lucht onze kant op. Dinsdag en mogelijk ook woensdag kan het in het zuiden van Nederland plaatselijk 30 graden worden. Opvallend is de route die de lucht aflegt: over grote delen van Frankrijk, België en Nederland is de bodem uitzonderlijk droog. Kan die droogte de warmte nog versterken?

In Zuid-Europa is de warmte al volop aanwezig. In het zuiden van Spanje werden gisteren op meerdere plaatsen temperaturen van 40 graden of hoger gemeten. Sevilla Tablada was de topper met een maximumtemperatuur van 41,3 graden. Ook in Frankrijk lopen de temperaturen voor eind september hoog op. Daar werd het op meerdere plekken 30 graden, met Grenoble (in de Alpen) als topper: daar steeg het kwik tot 30,7 graden.

De droogtekaart van Europa, die de situatie gedurende de eerste 10 dagen van september laat zien - European Drought Observatory

De komende dagen draait de stroming boven onze omgeving naar het zuiden, waardoor die warme lucht steeds verder naar het noorden kan doordringen.

Advertentie

Zo verwacht het KNMI dinsdag en woensdag in Nederland maxima van 25 tot 30 graden. Volgens de nieuwste modelbeoordeling is de kans groter dan 60 procent dat het in het zuiden 28 tot 30 graden wordt. Vooral voor woensdag blijft de timing van een naderend koufront van belang: komt dat vanuit het westen eerder opzetten, dan eindigt de warmte ook eerder.

Een brede strook droogte op de route

Wie de droogtekaart van de European Drought Observatory bekijkt, ziet een opvallende strook door West-Europa. In de meest recente gepubliceerde analyse, die de situatie begin september beschrijft, komen ernstige droogtecategorieën voor in Frankrijk, België, Luxemburg en Nederland. In Spanje is het beeld minder eenduidig: daar wisselen droge gebieden en gebieden met normale of herstellende omstandigheden elkaar af.

Vooral Frankrijk springt eruit. Météo-France spreekt inmiddels zelfs van een historische droogte. Langs een brede as van het zuidwesten naar het noordoosten waren de bodems op veel plaatsen voor deze tijd van het jaar nog nooit eerder zo droog. In sommige gebieden werd zelfs een droogteniveau bereikt dat ongeacht de tijd van het jaar niet eerder was waargenomen. De regen bleef in Frankrijk ook in september op grote schaal uit, terwijl de bodem in deze periode normaal gesproken langzaam weer vochtiger hoort te worden.

Dit alles maakt de situatie voor de komende warme dagen extra interessant. De lucht komt niet alleen uit een erg warme omgeving naar ons toe, maar passeert ook nog eens gebieden waar in de bodem weinig vocht meer beschikbaar is om te verdampen.

Advertentie

Minder verdamping, meer opwarming

Op een vochtige bodem wordt een deel van de energie van de zon gebruikt voor verdamping. Die energie verwarmt de lucht dan niet meer rechtstreeks. Als de grond en de vegetatie sterk zijn uitgedroogd, valt het grootste deel van die natuurlijke koeling weg. Meer zonnewarmte gaat dan naar de opwarming van het oppervlak en de lucht daarboven.

Dit effect kan hoge temperaturen tijdens een warme periode versterken. Het geldt zowel onderweg, boven het droge Franse binnenland, als op plaatsen in België en Nederland waar de bodem eveneens droog is. Vooral op een zonnige middag kan dat verschil merkbaar zijn. Hoe groot het effect komende dinsdag en woensdag precies zal zijn, valt uit een droogtekaart alleen niet af te leiden. Daarvoor zijn modelberekeningen nodig waarin dezelfde weersituatie met een nattere bodem wordt vergeleken.

De droogte veroorzaakt de aanvoer van de warme lucht dus niet. Daarvoor is de zuidelijke stroming verantwoordelijk. Maar eenmaal aanwezig kan een droge bodem wel helpen de temperatuur overdag nog wat verder te laten oplopen.

De grens van 30 graden komt dichtbij

Daarmee komen in deze laatste dagen van september meerdere omstandigheden samen: er wordt zeer warme lucht aangevoerd, langs de aanvoerroute liggen grote gebieden met een droge bodem en zeker dinsdag lijkt er voldoende zon te zijn om de temperatuur flink te laten stijgen. Woensdag hangt de ontwikkeling van de temperaturen meer af van het moment waarop de bewolking van het naderende koufront Nederland bereikt.

Of ergens daadwerkelijk 30 graden wordt gemeten, kan afhangen van kleine verschillen in bewolking, wind en de timing van het front. Uitzonderlijk warm voor eind september wordt het hoe dan ook; mogelijk komen zelfs warmterecords in zicht. De droogte in West-Europa kan de warmte daarbij een extra impuls geven. Zo werkt het gebrek aan regen van de afgelopen zomer mogelijk nog door tot in de laatste dagen van september.