Winter 2026/2027: eerste signalen wijzen op twee gezichten

Foto boven: Winter - Cynthia van Leusden

De zomer is nog volop bezig, maar de eerste signalen voor de komende winter beginnen zich inmiddels ook af te tekenen. Voor een echte winterverwachting is het in augustus nog veel te vroeg, maar de huidige ontwikkelingen zijn interessant genoeg om alvast een tussenstand op te maken.

Daarbij valt vooral op dat de voor het verloop van de komende winter waarschijnlijk belangrijkste factoren niet allemaal dezelfde kant op wijzen. Dat maakt het verloop ervan niet alleen onzeker, maar tegelijkertijd ook interessant.

Een bijzondere El Niño

Een van de belangrijkste factoren wordt waarschijnlijk de super El Niño die zich nu ontwikkelt en dit najaar zijn hoogtepunt bereikt. Het water in het oostelijke deel van de tropische Stille Oceaan is sterk aan het opwarmen en alles wijst erop dat de inmiddels begonnen El Niño bijzonder krachtig kan worden.

Advertentie

Maar niet alleen de sterkte ervan is met het oog op de komende winter interessant. Ook de plek waar het warmste water terechtkomt, speelt mogelijk een rol. Die warmste zone lijkt zich relatief ver naar het oosten te bevinden. Dat is belangrijk, omdat de plaats waar de kern van de El Niño zich ontwikkelt mede bepaalt hoe de atmosfeer daarop reageert.

Een sterke en oostelijk gelegen El Niño vergroot de kans op een krachtige atmosferische respons, waarbij de straalstromen op een andere plek dan gebruikelijk kunnen komen te liggen. Ook kan zich – met name in januari of februari – een verzwakking van de poolwervel voordoen. En de poolwervel blijft, ondanks de super El Niño, de belangrijkste drijver achter de ontwikkeling van het winterweer, ook in onze omgeving.

Eerst waarschijnlijk een westcirculatie

Voor de maanden november en december zijn er nu aanwijzingen voor een zachte winterstart. De meeste factoren wijzen op een krachtige westelijke stroming. De positieve IOD – de relatief warme westelijke en koudere oostelijke Indische Oceaan – speelt daarbij waarschijnlijk een belangrijke rol. Ook de huidige ontwikkelingen rond de QBO (westelijke fase) en andere grootschalige patronen passen het best bij een zachte en natte winterstart.

De tweede helft wordt interessanter

In de tweede helft van de winter zou het beeld wel kunnen veranderen. Hier speelt de reactie van de stratosferische poolwervel op de ontwikkelingen in de atmosfeer eronder een hoofdrol. In een deel van de huidige modelberekeningen voor de tweede helft van de komende winter zien we vooral voor januari en februari signalen voor een sterk verzwakkende poolwervel terug.

Advertentie

Een belangrijke kanttekening is daarbij meteen op zijn plaats. Zelfs als de poolwervel verzwakt en de NAO negatief wordt, weten we nog steeds niet of de koude lucht die dan vanuit het poolgebied naar het zuiden stroomt, ook daadwerkelijk bij ons terechtkomt. In voorbije winters hebben we al meerdere voorbeelden meegemaakt waarin dit niet gebeurde.

Waar komt de blokkade terecht?

Voor Nederland is in dat geval vooral de positie van de Atlantische blokkade van belang. Een hogedrukgebied op de verkeerde plek (te ver naar het westen) kan ervoor zorgen dat we juist zachte lucht vanuit het zuiden of zuidwesten krijgen. Een iets oostelijkere of noordelijkere positie zou daarentegen wel een noordelijke of oostelijke stroming op gang kunnen brengen.

Een verschil van enkele tientallen graden in de positie van de blokkade kan het onderscheid maken tussen een zeer zachte winter en een periode met serieuzere kou en sneeuw.

Ook de PDO speelt mogelijk een rol

Een andere interessante factor is de PDO, een patroon van zeewatertemperaturen in de noordelijke Stille Oceaan. Die PDO is momenteel sterk negatief.

Op zichzelf zegt dit niet zoveel over het Nederlandse winterweer. De link tussen het winterweer hier en de signatuur van de PDO is niet zo groot. Maar een negatieve PDO kan volgens onderzoek wel invloed hebben op de manier waarop El Niño zijn invloed op de atmosfeer uitoefent. Juist de combinatie van een sterke, oostelijk gelegen El Niño en een sterk negatieve PDO is daarom interessant. Ook hier geldt: het is een aanwijzing, geen garantie.

En dan is er nog de QBO

De QBO – een periodiek veranderend windpatroon hoog in de tropische stratosfeer boven de evenaar – is eveneens van belang voor de ontwikkeling van de poolwervel.

De huidige situatie met een westelijke QBO is niet zonder meer gunstig voor een koude Europese winter. Samen met de positieve IOD en andere factoren zou die westelijke QBO zelfs aan een sterkere westcirculatie kunnen bijdragen.

Twee kampen die tegen elkaar ingaan

Nu we de aanwijzingen voor de komende winter in twee, elkaar tegenwerkende kampen kunnen indelen, krijgen we dus een soort meteorologische krachtmeting. Met El Niño, de negatieve PDO en een mogelijke verzwakking van de poolwervel later in de winter aan de ene kant, tegenover de positieve IOD, westelijke QBO en de sterke straalstroom die daarbij hoort aan de andere kant.

Welke kant uiteindelijk wint, weten we natuurlijk nog niet. Daarvoor zijn de ontwikkelingen van het weer en het zeewater in de herfst ook van groot belang.

De tussenstand

Als we de huidige signalen toch naar een voorlopig scenario zouden vertalen, dan ziet dat er ongeveer zo uit:

November en december:
Grotere kans op zacht, nat, wisselvallig en soms onstuimig weer.
Januari:
Mogelijk een overgangsmaand. De invloed van de stratosfeer kan dan belangrijker worden.
Februari:
Op dit moment de interessantste maand. Als de poolwervel inderdaad sterk verzwakt en een negatieve NAO ontstaat, zouden de kansen op enkele perioden met koud weer toch nog kunnen toenemen.

Daarbij is het goed om te benadrukken dat dit nog geen winterverwachting is. Er moet de komende maanden nog veel gebeuren voordat het beeld echt duidelijk wordt. We proberen vooral te bepalen welke signalen we nu al zien en welke ontwikkelingen de komende maanden in de gaten moeten worden gehouden. Eind november komen we dan met de echte verwachting.

Voorlopige conclusie

De winter van 2026/2027 lijkt op dit moment dus een winter met twee gezichten te kunnen worden: met een waarschijnlijk zachte en wisselvallige start, gevolgd door een mogelijk veel interessantere tweede helft.

Of die tweede helft inderdaad kouder wordt, hangt uiteindelijk niet alleen van El Niño of een verzwakkende poolwervel af. De precieze posities van de atmosferische blokkades die daaruit voortkomen, worden waarschijnlijk doorslaggevend.