El Niño laat ook de Europese zomer niet ongemoeid

Foto boven: Een on-Nederlands beeld van droogte, in de buurt van Zevenhuizen. Tijdens de zomer van dit jaar kan El Niño een rol hebben gespeeld - Jolanda Bakker

El Niño heeft grote gevolgen voor het weer in allerlei delen van de wereld. Maar in Europa zou de invloed beperkt zijn, zo wordt vaak gezegd.

Een nieuwe analyse van de Europese satellietorganisatie EUMETSAT geeft aanleiding dat beeld aan te scherpen. Tijdens El Niño blijken de zomers in grote delen van Europa gemiddeld warmer, zonniger en droger te verlopen. Ook de hete en droge zomer van dit jaar kan er deels door zijn versterkt.

Een on-Nederlands beeld van droogte, in de buurt van Zevenhuizen. Tijdens de zomer van dit jaar kan El Niño een rol hebben gespeeld - Jolanda Bakker

Dat het zeewater in de tropische Stille Oceaan invloed heeft op het weer aan de andere kant van de wereld, blijft iets bijzonders. Toch is dat precies wat bij El Niño gebeurt. Doordat een groot gebied rond de evenaar warmer wordt dan normaal, veranderen ook de luchtstromingen erboven. Die veranderingen kunnen tot ver buiten de tropen doorwerken.

Advertentie

Voor sommige gebieden zijn de gevolgen vrij duidelijk. De kans op droogte neemt toe, of juist die op overvloedige regen. In Europa is het verband moeilijker te leggen. Ons weer wordt door allerlei processen beïnvloed, waardoor het signaal uit de Stille Oceaan gemakkelijk ondergesneeuwd raakt.

Meer dan dertig jaar aan waarnemingen

Onderzoekers van EUMETSAT hebben nu ruim drie decennia aan satellietgegevens en andere klimaatwaarnemingen naast elkaar gelegd. Daarbij keken ze onder meer naar de hoeveelheid zonnestraling die het aardoppervlak bereikt en naar het vocht in de bodem.

In de onderzochte periode, vanaf 1991, zaten ten minste zes El Niño’s en zes La Niña’s. La Niña is de koude tegenhanger van El Niño, waarbij het zeewater in het betreffende deel van de Stille Oceaan juist kouder is dan normaal.

Uit de vergelijking kwam een herkenbaar patroon naar voren. Tijdens El Niño waren de zomers in grote delen van Europa gemiddeld warmer, zonniger en droger. Bij La Niña zagen de onderzoekers vaker het omgekeerde: koelere, bewolktere en nattere omstandigheden.

Advertentie

Volgens de onderzoekers was het verschil tussen beide groepen zomers over een groot gebied te duidelijk om het alleen aan toevallige schommelingen toe te schrijven.

Een verbinding via de straalstroom

Maar hoe komt zo’n invloed vanuit de Stille Oceaan helemaal bij ons terecht?

Een belangrijke schakel zijn de tropische buien. Boven warm zeewater kan veel vocht verdampen. Waar grote buiencomplexen ontstaan, stijgen enorme hoeveelheden lucht op. Elders daalt lucht juist weer. Tijdens El Niño verschuiven die gebieden, waardoor de atmosfeer op grote schaal anders in beweging komt.

Dat kan golven in de luchtstromingen opwekken die zich tot buiten de tropen voortplanten. Ze kunnen de ligging en de bochten van de straalstroom beïnvloeden: de band met hoge windsnelheden op grote hoogte die een belangrijke rol speelt bij de routes van depressies.

Zo kan een verandering in de tropen uiteindelijk ook de verdeling van hoge- en lagedrukgebieden boven Europa beïnvloeden. Meteorologen noemen zulke verbindingen over grote afstand teleconnecties.

Heeft El Niño onze zomer versterkt?

De onderzoekers wijzen ook op de hete en droge zomer van 2026. Vooral in West- en Centraal-Europa pasten de omstandigheden bij het patroon dat zij tijdens eerdere El Niño’s terugvonden.

Volgens EUMETSAT kan de zich ontwikkelende El Niño de warmte en droogte deze zomer dan ook deels hebben versterkt. Hoe groot die bijdrage precies was, volgt niet uit deze vergelijking. Daarvoor is aanvullend onderzoek nodig.

Bovendien speelde de zomer zich af in een klimaat dat al sterk is opgewarmd. De onderzoekers benadrukken dat de door mensen veroorzaakte klimaatverandering de belangrijkste achtergrond vormt van de recente Europese zomerrecords. El Niño kan daar tijdelijk nog een schep bovenop doen.

Geen vast recept voor zomerweer

Daarmee hebben we nog geen eenvoudige regel waarmee iedere Europese zomer tijdens El Niño te beschrijven is. Het gaat om gemiddelden van een beperkt aantal gebeurtenissen. Afzonderlijke zomers kunnen daar flink van afwijken.

Ook maakt het uit waar in Europa je kijkt. Een patroon dat over een groot gebied zichtbaar is, hoeft niet overal even sterk te zijn. En de vergelijking tussen El Niño en La Niña vertelt nog niet welk deel van het verschil door de warme fase en welk deel door de koude fase wordt veroorzaakt.

Voor de gedachte dat vooral sterkere El Niño’s een duidelijker Europees zomersignaal opleveren, is bovendien een afzonderlijke vergelijking nodig. Alleen het feit dat de huidige El Niño zeer sterk is, bewijst dat nog niet.

Wel maakt de analyse duidelijk waarom het te gemakkelijk is om de invloed op Europa bij voorbaat als onbelangrijk af te doen. Een invloed die van jaar tot jaar lastig te herkennen is, kan in een reeks waarnemingen toch zichtbaar worden.

En wat betekent dit voor de winter?

Ook naar de andere seizoenen hebben de onderzoekers gekeken. In de onderzochte El Niño-perioden verliepen Europese winters gemiddeld zachter en natter dan normaal. De lentes waren gemiddeld warmer en bewolkter.

Toch kun je die uitkomst niet rechtstreeks op de komende Nederlandse winter leggen. Een gemiddelde voor heel Europa vertelt niet wat er in ieder land gebeurt. Ook kunnen de eerste en de tweede helft van een winter heel verschillend verlopen.

Daarbij spelen andere factoren mee, zoals de toestand van de poolwervel, de temperatuur van de Atlantische Oceaan en de plaats waar langdurige hogedrukgebieden ontstaan. Die kunnen de invloed vanuit de tropen versterken, maar ook tegenwerken.

El Niño is daarmee een van de spelers die ons weer kunnen beïnvloeden. De nieuwe analyse geeft aanleiding die speler ook bij de Europese zomer serieus te nemen. Wat hij tijdens een afzonderlijk seizoen precies voor elkaar krijgt, blijft afhangen van het samenspel met de rest van de atmosfeer.

Bron: EUMETSAT-casestudy