30-Daagse (+): El Niño of SSW, wie trekt aan langste eind?

Foto boven: Mooie wolkenlucht boven zee in 's-Gravenzande - Dick Voogd

Hoewel het weer tot nu behoorlijk rustig is, liegt het er niet om wat er deze novembermaand allemaal op de weerkaarten gebeurt. Met een sterkere El Niño dan ooit, die een grote invloed op het wereldwijde weer lijkt uit te oefenen. En een recordvroege instorting van de poolwervel, een ‘major SSW’, die deze week zijn beslag kreeg.

Welke van de twee krijgt de komende weken de grootste invloed op het weer in Nederland? Is het de SSW en zien we – ergens op het noordelijk halfrond – de eerste echte kou-uitbraken van dit winterhalfjaar? Of trekt de El Niño aan het langste eind en gaan we een periode van grote wisselvalligheid met vaak veel wind, regen en hoge temperaturen tegemoet?

Mooie wolkenlucht boven zee in 's-Gravenzande - Dick Voogd

Er is kou aanwezig voor eventuele uitbraken

Hoe grappig is het dat we de komende week al meteen in het grensgebied tussen beide regimes komen te zitten? Met de daarbij behorende grote onzekerheid.

Advertentie

Na een lange periode met hoge temperaturen is het noordpoolgebied weer flink afgekoeld en worden er inmiddels op veel plaatsen beneden normale temperaturen gemeten, evenals in delen van Groenland en het oosten van Siberië. Het betekent dat, mocht er een keer een uitbraak van kou op de weerkaarten komen, er ook daadwerkelijk iets is om getransporteerd te worden. In het moderne klimaat is dat lang niet altijd meer het geval. Nu dus wel.

Wie is het sterkst: El Niño of de poolwervel?

Daar waar de focus van de meeste meteorologen op dit moment op de uitwerking van de super El Niño zit, wordt het de komende weken interessant om te zien of de poolwervel in al dat geweld ook zijn stempel op de gebeurtenissen weet te drukken. Zeker nu we een recordvroege SSW achter de rug hebben. Om bij winterliefhebbers maar meteen op de euforierem te trappen, is het goed om je te realiseren dat de dynamiek die zo’n SSW veroorzaakt er sinds 2013 heel anders lijkt uit te zien dan vroeger. Ook al hebben we in Europa in februari 2018 (‘beast from the east’) en in februari 2021 nog wel voorbeelden gezien van hoe het vroeger na zo’n SSW verder ging.

Het wordt heel interessant om naar Noord-Amerika te kijken. De gevolgen van een El Niño zijn daar vaak erg uitgesproken. Voor Canada en de noordelijke helft van de VS betekent een El Niño bijna altijd een erg zachte periode, met temperaturen vaak (ver) boven normaal. Zoals nu eigenlijk ook het geval is. Mocht de SSW ook een gevolg krijgen, dan ligt een uitbraak van kou boven Noord-Amerika als één van de eerste, mogelijke uitingen daarvan op de loer. Zou die er inderdaad komen, dan bewijst zo’n uitbraak dat ook de poolwervel de komende weken een stempel op het weer kan drukken, ondanks de sterke invloed van de super El Niño. Komt die uitbraak er niet, dan zou El Niño de komende wijd weleens de dominante factor kunnen zijn.

Nederland op de grens: wat gaat er gebeuren?

Wij lijken de hele komende week dus op de grens van koudere lucht in het noorden en zachtere in het zuiden terecht te komen. Wat er in de weken daarna mogelijk op de rol staat, bekijken we nu. En zoals altijd doen we dat aan de hand van de grote weermodellen.

Advertentie

Week 1: van maandag 16 tot en met zondag 22 november

Wisselvallig weer
Onzekere wind en temperatuur
Nederland op grens koudere en zachtere lucht

We zien een hogedrukgebied in de buurt van IJsland, een lagedrukgebied op de oceaan ten westen van Ierland en een lagedrukgebied in de buurt van Denemarken. Feitelijk trekken meerdere lagedrukgebieden over ons land naar het oosten en liggen we op de grens tussen koudere lucht in het noorden en zachtere in het zuiden. Terwijl het weerbeeld wisselvallig is, zijn de wind- en temperatuurverwachting daardoor erg onzeker. De kans op (iets) beneden normale temperaturen lijkt wel wat groter dan die op boven normale temperaturen.

Week 2: maandag 23 tot en met zondag 29 november

Aanhoudend wisselvallig
Koudegrens boven Noordoost-Nederland
Rest van het land zacht

Het hogedrukgebied wordt nu ergens boven het noorden van Scandinavië ingetekend, ten westen van Ierland zien we nog steeds een lagedrukgebied. In de hogere delen van de atmosfeer steekt boven Nederland een zuidelijke wind op, in de lagere delen blijft de wind zuidoostelijk, met in het noordoosten een koude aanvoer, in de rest van het land een zachte. Net zoals in de voorbije winter vaak het geval was. Het blijft wisselvallig.

Week 3: van 30 november tot en met 6 december

Wisselvallig
Grens met koude lucht dichtbij
Zuidoostelijke winden

Het is bijna alsof je naar een kopie van de weerkaarten van de afgelopen winter zit te kijken. Met het lagedrukgebied op de oceaan ten zuidwesten van Ierland en in het hoge noorden relatief hoge barometerstanden. Ook in de deze week leidt deze drukverdeling hoog boven Nederland tot een zuidelijke en lager in de atmosfeer een zuidoostelijke, in het noorden mogelijk oostelijke wind. Het blijft wisselvallig, in het noorden liggen de temperaturen lager dan in het zuiden en de grens met de nog koudere lucht is dichtbij of ligt daar ook.

Week 4: van maandag 7 tot en met zondag 13 december

Minder wisselvallig
Een oostelijke wind
Iets kouder weer

De veranderingen op de grootschalige weerkaart zijn maar klein, wel lijkt de luchtdruk boven Groenland wat verder op te lopen. Het lagedrukgebied ten zuidwesten van Ierland blijft van de partij. Bij ons wordt de grens met een oostelijke wind wat verder naar het zuiden gedrukt. Daardoor komt het hele land in het regime met oostelijke winden terecht. De wisselvalligheid kan hierdoor wat naar het zuiden opschuiven, terwijl de temperaturen iets omlaag gaan.

Week 5 en 6: van 14 tot met 27 december

Wind naar zuidelijke richtingen
Licht wisselvallig
Geleidelijk behoorlijk zacht

Op de weerkaarten verandert ook deze twee weken vrijwel niets. Wel zien we hoe de grens tussen zuidelijke en oostelijke winden geleidelijk weer iets naar het noorden trekt. Nederland komt hierdoor in zijn geheel in het gebied met zuidelijke winden te liggen. Het scheelt echter niet veel. De grens met de koudere lucht in het noorden blijft heel dichtbij. Verder houdt het licht wisselvallige weer aan, maar lijkt het niet een bijzonder natte periode te zijn.

Samenvattend:

De drukverdeling op het noordelijk halfrond begint de komende weken erg te lijken op het beeld dat de afgelopen maanden steeds uit de seizoensverwachtingen voor de komende winter naar voren kwam. Met het noordwesten van Europa op de grens van koude en zachte lucht, onder invloed van hogedruk in het noorden en een lagedrukgebied op de oceaan, ten zuidwesten van Ierland. Een beetje zoals we in de afgelopen winter ook steeds zagen.

De vraag is nu of El Niño, óf de grote SSW van deze week in deze patstelling een doorbraak kan forceren. Zoals het er in de verwachting van deze week naar uitziet, is dat nog niet het geval. Het kan de komende tijd dus nog wel een tijdje spannend blijven.