Is het onweer in Nederland oneerlijk verdeeld?

Foto boven: Hoog onweer boven Zuidwest-Nederland - Simone Wiersma

Wie deze zomer de onweersbuien heeft gevolgd, zal het vast zijn opgevallen. Terwijl het in de ene regio keer op keer raak was, bleef het ergens anders opvallend rustig. Toeval? Of zijn er in Nederland echt gebieden waar onweer vaker voorkomt?

Het korte antwoord is: ja. Maar de verschillen zijn minder groot dan soms wordt gedacht.

Hoog onweer boven Zuidwest-Nederland - Simone Wiersma

Geen gelijk verdeelde onweerskansen

Nederland lijkt klein, maar voor onweer maakt de plek waar je je bevindt soms veel uit. Gemiddeld neemt de onweersactiviteit (lees in dit geval het aantal blikseminslagen per vierkante kilometer) toe van de kust richting het oosten en zuidoosten van het land. Dat beeld zien meteorologen al jaren terug in bliksemmetingen. Vooral Oost-Nederland en Zuid-Limburg krijgen gemiddeld vaker met bliksem te maken dan de kustprovincies.

Advertentie

We hebben het daarbij wel over gemiddelden over tientallen jaren. Eén onweerszomer kan daardoor heel anders uitpakken dan het langjarige beeld.

Overigens betekent dit natuurlijk niet dat het aan zee nooit onweert. Alleen ligt het langjarige gemiddelde daar wat lager. Bovendien slaan onweersbuien aan de kust vaak op andere momenten van het jaar toe, bijvoorbeeld in het najaar of zelfs in de winter. Dan is de Noordzee juist relatief warm en kan die de vorming van buien juist ondersteunen.

De zee remt de buien (in de zomer)

Daarmee zijn we meteen ook bij een belangrijke factor aanbeland: de invloed van de Noordzee. Water warmt veel langzamer op dan land. Daardoor warmt de lucht boven de kustgebieden in de zomer minder snel op en wordt die vaak minder onstabiel. Juist warme, opstijgende lucht vormt de brandstof voor onweersbuien.

Hoe verder je landinwaarts komt, hoe gemakkelijker de bodem op een warme zomerdag opwarmt. Daardoor ontstaan buien, als de atmosfeer daar geschikt voor is, sneller en kunnen ze ook gemakkelijker uitgroeien tot stevige onweerscomplexen.

Advertentie

Ook heuvels helpen een handje

Vooral richting België en Duitsland speelt nog iets mee. De Ardennen, de Eifel en andere hogere gebieden geven de lucht als het ware een extra zetje omhoog. Daardoor ontstaan daar gemakkelijker buien die vervolgens met de overheersende zuidwestelijke stroming richting Nederland trekken.

Dat is ook een reden waarom Limburg en het oosten van Nederland gemiddeld vaker met onweer (of inslaande bliksem) te maken krijgen.

Dat effect zie je overigens ook, zij het in veel beperktere mate, in Nederland zelf. Vooral aan de zuid- en westzijde van de Veluwe, de stuwwallen in de Achterhoek en Overijssel en zelfs rond de Hondsrug kan het reliëf de vorming van buien soms nét een extra zetje geven.

Waarom lijkt jouw woonplaats steeds mis te grijpen?

Betekent dit ook dat sommige gebieden structureel minder vaak onweer krijgen? Dat gevoel kan inderdaad kloppen.

Onweersbuien volgen vaak vergelijkbare routes. Ligt een gebied net naast zo'n voorkeursbaan, dan kan het jarenlang lijken alsof de zwaarste buien steeds links of rechts voorbij trekken. Dat betekent overigens niet dat zo'n regio 'onweervrij' is. Alleen is de kans op veel en nabije blikseminslag gemiddeld wat kleiner dan elders, zo blijkt uit de metingen.

Bestaan er echte 'onweerschaduwen'?

Sommige weerliefhebbers wijzen op een strook van ongeveer Antwerpen via Midden-Brabant richting de Achterhoek waar volgens hen opvallend weinig bliksemactiviteit voorkomt.

Er zijn aanwijzingen dat dit patroon in meerjarige bliksemkaarten zichtbaar is. Wetenschappelijk is het bestaan van zo'n relatief rustige strook echter nog niet overtuigend aangetoond. Meteorologen zijn het er wél over eens dat de grote lijn duidelijk is: van de kust naar het binnenland neemt de bliksemactiviteit gemiddeld toe. Of zulke kleinere 'onweerschaduwen' echt bestaan, zal uitgebreider onderzoek moeten uitwijzen.

De conclusie

Wie het idee heeft dat sommige delen van Nederland vaker onweer krijgen dan andere, heeft het dus niet helemaal verkeerd. Op lange termijn spelen de invloed van de zee, de afstand tot het continent en het reliëf in België en Duitsland – en zelfs een klein beetje in eigen land – allemaal een rol. Daardoor zijn de onweerskansen niet overal gelijk verdeeld.

Dat betekent overigens niet dat een 'rustige' regio gevrijwaard is van zwaar onweer. Uiteindelijk kan een stevige onweersbui overal in Nederland ontstaan of overtrekken. De verschillen zitten vooral in de langjarige kans, niet in wat er op één zomerdag mogelijk is.