Speelden getijden en golven een rol bij afkoeling Málaga?

Foto boven: De Straat van Gibraltar en de Alboránzee erachter - NASA

Wat heeft mogelijk nog meer een rol gespeeld bij de extreme afkoeling van het zeewater voor de kust van de Zuid-Spaanse stad Málaga? De zee ging er tussen 18 en 28 augustus van bijna recordwarm naar recordkoud voor de tijd van het jaar.

Voormalig hoogleraar Maritieme Navigatie Marc Dauwe van de Hogere Zeevaartschool in Antwerpen las het verhaal hierover op Weerverteller.nl en wees ons erop dat we mogelijk een interessant mechanisme over het hoofd hadden gezien. Volgens hem kan ook de sterke getijdenwerking rond de zonsverduistering van 12 augustus een rol hebben gespeeld.

De Straat van Gibraltar en de Alboránzee erachter - NASA

Getijden spelen hoe dan ook een belangrijke rol

Getijden spelen in het gedeelte van de Middellandse Zee dichtbij de Straat van Gibraltar sowieso een belangrijke rol in de complexe zeestromingen van het gebied. De Straat van Gibraltar vormt immers de verbinding tussen de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee.

Advertentie

Aan het oppervlak stroomt relatief warm en minder zout Atlantisch water oostwaarts de Middellandse Zee in, terwijl zouter water uit de Middellandse Zee op grotere diepte westwaarts richting Atlantische Oceaan stroomt.

De Camarinal-drempel

In de Straat ligt de Camarinal-drempel, een onderzeese ondiepte van enkele honderden meters diep. Juist daar kunnen door de sterke getijstromingen enorme interne golven ontstaan. Onderzoek laat zien dat deze golven een verticale amplitude van meer dan 100 meter kunnen bereiken. Ze trekken vervolgens vanuit de Straat van Gibraltar oostwaarts de Alboránzee in.

Als de interne golven verderop vervormen en breken, kan veel turbulentie ontstaan. Daardoor wordt de gelaagdheid van het water verstoord en kunnen verschillende waterlagen sterk met elkaar worden vermengd. Dat mechanisme is in de Straat van Gibraltar uitgebreid onderzocht.

De aanhoudende westenwind lijkt de belangrijkste oorzaak

Daarmee is het interessant om nog eens naar de afkoeling bij Málaga te kijken. De temperatuur van het zeewater daalde daar van 28,8 graden op 18 augustus naar 15,6 graden op 25 augustus: een verschil van 13,2 graden in slechts zeven dagen. Op 28 augustus zakte de temperatuur zelfs verder naar 15,5 graden. Daarmee werd een nieuw augustusrecord voor kou gevestigd.

Advertentie

De directe oorzaak van die spectaculaire daling lijkt inmiddels duidelijker: aanhoudende westenwinden, ofwel poniente, hebben het warme oppervlaktewater van de kust weggeduwd. Daardoor kon veel kouder water uit diepere lagen omhoog komen. AEMET noemt opwelling, ofwel afloramiento, als de belangrijkste verklaring voor de afkoeling.

De getijden en interne golven kunnen een aanvullende rol hebben gespeeld

Maar daarmee is niet gezegd dat getijden en interne golven helemaal geen rol hebben gespeeld. De getijstromingen door de Straat van Gibraltar zijn juist verantwoordelijk voor het ontstaan van de enorme interne golven bij de Camarinal-drempel. Tijdens springtij is de getij-energie groter en kunnen deze processen sterker zijn. EUMETSAT beschrijft bovendien dat de kracht van de interne-golfactiviteit samenhangt met de getijcyclus, waarbij de meest energetische golven tijdens springtij optreden.

Daarbij moet wel een belangrijke nuance worden gemaakt. De zonsverduistering van 12 augustus veroorzaakte op zichzelf geen 'supergetij'. De verduistering viel samen met nieuwe maan, en juist de combinatie van zon en maan in ongeveer dezelfde richting zorgt rond nieuwe maan voor springtij. Het is dus niet de verduistering zelf die het getij versterkt.

Hoe groot de rol van de interne golven was, is moeilijk te zeggen

Het is daarom goed mogelijk dat de sterke getijdenwerking rond die periode de vorming van interne golven in de Straat van Gibraltar heeft versterkt. Die golven kunnen vervolgens de waterlagen in de Alboránzee intensief beïnvloeden en mengen. Of dit in deze specifieke situatie daadwerkelijk een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de extreme afkoeling bij Málaga, kunnen we echter niet met zekerheid zeggen.

De meest waarschijnlijke verklaring voor de spectaculaire daling blijft vooralsnog de aanhoudende poniente en de daarmee gepaard gaande opwelling van koud, dieper water. De complexe dynamiek van de Straat van Gibraltar, met zijn sterke getijstromingen en enorme interne golven, kan daarbij mogelijk een aanvullende rol hebben gespeeld. Overigens is de zee bij Málaga intussen alweer voor een groot deel opgewarmd.