Wordt het nu koud of niet; de modellen tobben ermee

Foto boven: De zon zet de lucht en het water in vuur en vlam - Henk Straatman

Wordt het nu wel koud of niet koud in Nederland? Het varieert nogal van dag tot dag, als je de modelberekeningen van nu een beetje volgt. Het is soms om gek van te worden, wil je een beetje grip op de situatie krijgen. Maar doen de weermodellen het nu slecht? Nee, ze doen niets anders dan reageren op veranderingen in de beginsituatie.

Een weermodel is een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid. Wat zich in de atmosfeer afspeelt, probeer je op een zo goed mogelijke manier te simuleren. Dat gebeurt aan de hand van allerhande natuurkundige vergelijkingen die de processen zoals die zich in de lucht boven ons voordoen, zo goed mogelijk beschrijven. Dat tot in detail doen, lukt natuurlijk niet.

De zon zet de lucht en het water in vuur en vlam - Henk Straatman

De beginsituatie

Heel erg belangrijk bij het maken van een modelverwachting is het zo goed mogelijk beschrijven van de beginsituatie. Dat vertrekpunt moet wel zo nauwkeurig mogelijk zijn. Hoe beter we dat doen, hoe groter de kans is dat het model de toekomst ook goed beschrijft.

Advertentie

Werkelijk alles wordt in het werk gesteld om de beginsituatie zo gedetailleerd mogelijk mee te nemen. Er zijn op aarde duizenden weerstations, overal worden weerballonnen opgelaten, we kijken 24 uur per dag met satellieten vanuit de ruimte naar wat zich in de aardatmosfeer afspeelt en vliegtuigen en schepen leveren ook hun deel.

We willen alles weten

Werkelijk alles willen we weten. Luchttemperaturen, bodemtemperaturen, zeewatertemperaturen, het al dan niet aanwezig zijn van sneeuw en ijs, luchtvochtigheid, de vochtinhoud van de bodem, wind, daal- en stijgbewegingen, draaiing van de lucht en dat op alle denkbare niveaus in de atmosfeer. En zo kunnen we nog wel even doorgaan.

Het is niet moeilijk te begrijpen dat we, ondanks alle moeite die in dat beschrijven van die beginsituatie steken, toch niet alles precies weten. Er zijn ook dingen die we gewoon niet kunnen weten. Stel dat ik iedere dag voor mijn werk in de auto naar een andere plaats rijd, maar ik ben vandaag ziek en doe dat een keer niet, dan hebben we al een verandering te pakken die het model niet kan weten. En die misschien ook wel ergens een klein gevolg heeft.

We zullen het nooit helemaal goed hebben

Meteorologen moeten dan ook accepteren dat ze die beginsituatie nooit helemaal goed krijgen. En dan is vervolgens de vraag hoe gevoelig de verwachting vervolgens is voor dat soort fouten. Om hiervoor te compenseren, zijn allerlei technieken bedacht. Eén ervan kunnen we allemaal zien. Dat is de pluimverwachting: het grafiekje met uitwaaierende lijnen, voor allerlei onderdelen van het weer zoals temperatuur, neerslag, wind en bewolking.

Advertentie

Een pluimgrafiek ontstaat als je het weermodel meerdere keren dezelfde berekening laat uitvoeren, maar dan op basis van een beginsituatie waaraan opzettelijk fouten zijn toegevoegd. Meteorologen noemen die fouten verstoringen.

Soms gaat het heel goed, soms is het lastig

De uitkomsten van die berekeningen (het zijn er bij het Europese model 101) zet je vervolgens in een grafiek, voor de onderdelen die je wilt weten. Liggen de lijntjes mooi over elkaar heen, dan lijkt de verwachting betrouwbaar. En is hij blijkbaar ongevoelig voor de fouten die je er bij de beginsituatie in stopt. Lopen de lijnen al snel ver uit elkaar, dan is de situatie schijnbaar onzekerder en gevoeliger voor de dingen die we aan het begin nog niet weten. Dan moet je de verwachtging met een grotere mate van voorzichtigheid gebruiken.

Wat we de laatste tijd zien, is dat die pluimen van dag tot dag nogal verschillen. Met daarbij een trend naar toenemende onzekerheid. Soms zijn individuele modellen daarbij een tijdje consistent, om vervolgens ineens toch van dat pad af te stappen. Zijn de modellen dan ineens slecht, is daarbij de vraag? Het is uiteindelijk maar hoe je daar naar kijkt.

Sterke en zwakke punten

Ieder weermodel heeft zijn sterke en zijn zwakke punten. En iedere weersituatie zijn eigen vorm van onzekerheid. Wat elk model doet, is niets anders dan steeds weer reageren op die beginsituatie. Sommige modellen zijn er heel goed in, andere iets minder. Maar de verschillen zijn in het algemeen niet eens zo groot. Wat veel belangrijker is, is dat we ons realiseren dat het meteen aan het begin al start. Want daar weten we al niet alles. Dat moeten we gewoon accepteren. En in sommige weerssituaties blijkt dat erg belangrijk te zijn.

En zo is het blijkbaar nu ook. Alle weermodellen, ook de AI-modellen, komen er op dit moment voor de wat langere termijn betreft niet goed uit. Niet alleen zijn ze erg springerig, ook laten ze vrijwel steeds een grote mate van onzekerheid zien. Het lijkt nog even te duren voordat de atmosfeer zijn weg uit de huidige situatie heeft gevonden. Zodra dat het geval is, zullen de lijntjes in de pluimen weer dichterbij elkaar komen. En de verwachtingen consistenter worden.