Dé bui van mijn leven speelde zich af op op 31 juli 2002

Foto boven: Zware regen in Garderen op 31 juli 2002 - Reinout van den Born

Het weer is tot bijzondere staaltjes van machtsvertoon in staat. Denk aan orkanen, tornado’s, gewone stormen, onweer, sneeuw, ijs en mist. Maar ook wolkbreuken mogen er zijn. Zeker als het tijdens zo’n wolkbreuk volledig uit de hand loopt. En dat gebeurt nog weleens.

Door een zware storm en mijn liefde voor sneeuw, kwam ik als 7-jarig jongetje ‘in het weer‘ terecht, afgelopen 3 januari precies 50 jaar geleden. Een serie van 11 delen over alles wat er sindsdien is gebeurd en wat zich in mijn herinnering heeft vastgezet. Vandaag deel 7.

Vaak staan we er niet bij stil, maar als je omgeving tijdens de passage van een zware bui in een mum van tijd onder water komt te staan, maakt het je nederig als je bedenkt dat al dat water kort daarvoor nog boven je hing. Buienwolken zijn tot grootste dingen in staat. Het zijn kleinschalige voorbeelden van de manier waarop de atmosfeer met enorme hoeveelheden energie smijt. Met daarbij soms adembenemende gevolgen. Zelfs in het vaak zo ‘rustige’ Nederland.

Zware regen in Garderen op 31 juli 2002 - Reinout van den Born

De Valwind van Leersum

Het meest recente voorbeeld daarvan was de valwind die op 18 juni 2021 in Leersum in nog geen twee minuten tijd een werkelijk apocalyptische schade veroorzaakte. Er is een heel boek over geschreven. Als je dat leest, besef je pas echt waartoe het weer ook bij ons in staat is.

Advertentie

Andere voorbeelden zijn de tornado’s van Borculo in 1925, die van Neede 2 jaar later (die inmiddels de status van een IF5-tornado heeft gekregen, de zwaarst mogelijk categorie), die van 1950 op de Veluwe en 1967 in Chaam en Tricht. Of de zware stormen van 1972, 1973, 1976 en 1990. Die alleen al in de bossen tot het omwaaien van miljoenen bomen leidden.

Het avontuur van de wolkbreuken

Maar de levendigste herinneringen heb ik toch aan wolkbreuken, waarbij enorme watermassa’s in zeer korte tijd over de aarde worden uitgestort. Wat een avontuur is dat!

De eerste wolkbreuk waaraan ik grote herinneringen heb, speelde zich ergens in oktober 1978 in het Portugese Albufeira af. We waren daar als gezien tijdens de herfstvakantie. Het was de hele periode mooi weer geweest, maar tegen het einde kwamen zware buien opzetten.

We kwamen aan de rand van de zware bui

We zaten er in een huisjespark, met een zwembad in het midden en de bungalows er omheen. Op de dag van de zware bui waren we niet ver van Albufeira vandaan in een stadje of zo. De zon scheen er en het was lekker warm. In de verte hing wel een bui. Maar daar hadden we geen last van. Totdat we bijna naar het park teruggingen. Terwijl de zon bleef schijnen, kwamen we ook aan de rand van de bui uit. Het begin enorm te regenen, zo hard als ik niet eerder had gezien.

Advertentie

Terug bij het huisje, bleek dezelfde bui daar vol overgekomen te zijn. Alles stond onder water. Het water van het zwembad was bruin, het bad zelfs totaal overstroomd. Als jonge kinderen vonden we het prachtig om in dat water te spelen. Een goed idee was dat niet, want een groot deel ervan was natuurlijk direct uit het riool omhoog gekomen. Dus waren we de volgende dag alle drie ziek. Maar een mooie ervaring was het wel. Ik ben het tenminste nooit vergeten.

De aflopende Putterweg in Garderen is op 31 juli 2002 in een kolkende rivier veranderd - Reinout van den Born

Een fascinatie voor wolkbreuken

Hier ontstond in mijn licht autistische brein toch wel een soort fascinatie voor zware buien. Een fascinatie die sindsdien ook altijd bij me is gebleven. Als ik de lucht donker zie worden, hoop ik dat de bui komt. Ook rijd ik er graag doorheen. De afgelopen zomer kwam ik tijdens een wandeling zelfs in een wolkbreuk terecht. Middenin het bos. Een bijzondere ervaring.

De meest imposante wolkbreuk van mijn leven heb ik op 31 juli 2002 in Garderen meegemaakt, het dorp waar ik vandaan kom. Ik zou die dag bij een vriendin in Amsterdam op bezoek gaan, maar die afspraak ging niet door. Dus besloot ik mijn ouders in Garderen te bezoeken. Met in mijn achterhoofd de wetenschap dat daar nog een flinke bui zou kunnen vallen.

Garderen ligt op een heuvel

Garderen ligt hoog, op een heuvel met op de top de molen. Vanaf daar lopen alle straten af, maar deels ook door een kom die zich in het centrum van het dorp bevindt. Tijdens zware buien, en die komen op de Veluwe geregeld voor, loopt die kom nog weleens onder.

Het was mooi weer toen ik in Garderen aankwam. De temperatuur steeg tot 29 graden. Een paar vriendelijke stapelwolken sierden een verder blauwe hemel. Er was niets aan de hand. Mijn vader en ik fietsten een rondje, we dronken buiten thee op het terras en ik besloot nog even met ze mee te eten, om daarna weer naar Nijmegen terug te rijden, waar ik toen woonde.

Een enorme onweerswolk

Het eten was nog niet voorbij, of het werd donker buiten de deur. Ten zuidoosten van het dorp, boven het warme Kootwijkerzand, bouwde zich in een duizelingwekkend tempo een onweersbui op, waarvan de top binnen de kortste keren tot enorme hoogte reikte. Ik zag het gebeuren en voelde gelijk aan dat er iets bijzonders aan de hand was. Voor de zekerheid pakte ik mijn fotocamera er ook maar bij. Het gerommel in de wolk klonk dreigend en kwam steeds dichterbij.

Het huis van mijn ouders had in die tijd vrij uitzicht op een groot veld erachter, met nog weer verder weg een bosrand, ook in het zicht. Toen die bosrand van het ene op het andere moment uit het zicht verdween, wist ik dat het serieus was. Een muur aan water naderde het dorp. Het duurde nog meerdere minuten voordat de bui ons ook echt bereikte, maar toen het eenmaal zover was, ging het ook helemaal los.

We zagen de overkant van de weg niet meer

Na een minuut vijf was de intensiteit van de regen zo hoog, dat we vanuit het huis de overkant van de weg, een meter of 15 verderop, niet meer konden zien. Het lawaai van de regen was overdonderend, af en toe doorbroken door een felle flits en een enorme knal.

De bui duurde ongeveer een kwartier. Daarna bleek er zoveel regen te zijn gevallen, dat de (aflopende) weg voor het huis volledig onder water bleek te staan. Het water stroomde woest omlaag. In een dorp, waarin anders nauwelijks plassen blijven staan, liepen meerdere kelders onder. Vooral in de eerdergenoemde dorpskom was het bar en boos en dreven zelfs auto’s rond.

Een huis was door de bliksem in brand gevolgen

Een huis was door de bliksem getroffen en in brand gevlogen, van alle kanten hoorden we sirenes van aanstormende hulptroepen het dorp binnekomen om het water weg te pompen. Ook de tuin stond onder water en in de serre van het huis van mijn ouders liep het water naar binnen.

Een emmer, die vrij in de tuin stond op het moment van de regen, vertelde ons later hoeveel water er omlaag was gekomen. Dat bleek 75 millimeter te zijn, in een kwartier tijd. Iedere minuut dus 5 millimeter. Een ongekend hoge intensiteit voor Nederland.

Ik heb het nooit zo hard zien regenen

Niet voor die tijd, en zeker ook niet nadien heb ik het ooit weer zo hard zien regenen. In Spanje heb ik forse wolkbreuken meegemaakt, maar de intensiteit ervan haalde het niet bij die bui van toen in Garderen. Ook mijn vader, inmiddels 87 jaar oud en de nuchterheid zelve, kan zich niet herinneren ooit een bui als die van toen in Garderen te hebben meegemaakt.

Het was puur toeval dat ik het toen allemaal meemaakte. Maar dat moest blijkbaar zo zijn.