Winter laat eerste kaarten zien, met Nederland op de grens

Foto boven: Winters beeld van Texel - Frans Alderse Baas

Een sterke El Niño, een uitzonderlijk vroege verstoring van de poolwervel en winterkaarten met hogedruk in het noorden.

We hebben er de afgelopen maanden op deze site veel over geschreven. Inmiddels lijken enkele van die ontwikkelingen op de dagelijkse weerkaarten bij elkaar te komen. De strijd tussen koude en zachte lucht komt op gang, met Nederland vlakbij de grens. Is dit een eerste voorproefje van de naderende winter?

Winters beeld van Texel - Frans Alderse Baas

Wintermeeting

Komend weekend geef ik tijdens de Wintermeeting mijn definitieve verwachting voor de komende winter. In de aanloop daarnaartoe maakt de atmosfeer het ons behoorlijk interessant. Wat eerder vooral op de kaarten voor de langere termijn te zien was, krijgt nu ook in de verwachtingen voor de komende dagen en weken voorzichtig vorm.

Advertentie

Zoals we vanochtend al schreven, komt de grens tussen koude en zachte lucht deze week dichtbij Nederland te liggen. Na het komende weekend verschijnt in een deel van de berekeningen bovendien een sterker hogedrukgebied boven Scandinavië. Daarmee zou koudere lucht vanuit het oosten dichterbij kunnen komen.

De zachte mogelijkheden zijn er ook nog steeds. Maar de overeenkomst met het drukpatroon dat verschillende seizoensverwachtingen voor de winter laten zien, valt op.

Hogedruk in het noorden

Bij onze eerdere bespreking van de winterkaarten van het Europese weercentrum ECMWF zagen we relatief hoge luchtdruk boven Groenland en lagere luchtdruk zuidelijk daarvan. Zo’n verdeling kan de gebruikelijke aanvoer van zachte oceaanlucht naar Europa verstoren.

Bij een negatieve NAO is het luchtdrukverschil tussen het gebied bij IJsland en de omgeving van de Azoren kleiner dan normaal. De westelijke stroming kan dan afzwakken en depressies kunnen een zuidelijkere route volgen. Daarmee ontstaat ruimte voor koude lucht om verder naar het zuiden te komen.

Advertentie

Precieze ligging druksystemen is bepalend

Voor Nederland hangt vervolgens veel af van de precieze ligging van de hoge- en lagedrukgebieden. Blijven wij aan de zachte kant van de grens, dan kan het hier regenen bij een zuidwestelijke wind, terwijl het verder naar het noorden volop wintert. Schuift de grens zuidwaarts, dan kunnen ook wij in de koudere lucht terechtkomen.

Een hogedrukgebied boven Scandinavië kan eveneens een oostelijke stroming op gang brengen. Het is een andere positie dan boven Groenland, maar ook daarmee kan de zachte oceaanlucht op afstand worden gehouden.

De overeenkomst is interessant

Dat is wat de huidige kaarten zo boeiend maakt. De mogelijkheid van hogedruk in het noorden en een koudegrens dichtbij Nederland sluit in grote lijnen aan bij het beeld waarover we eerder schreven.

Toch kunnen we daarmee de winterverwachting nog niet afvinken. Seizoenskaarten geven een gemiddeld patroon over een langere periode weer. Het weer van één novemberweek kan daarop lijken, zonder dat die drukverdeling de hele winter terugkeert.

De belangrijke vraag wordt daarom of we de komende tijd vaker hetzelfde zien gebeuren. Bouwt zich telkens opnieuw hogedruk op in het noorden? Blijven depressies geregeld zuidelijk van ons langs trekken? En komt de koude lucht daarbij steeds dichtbij, of weet die Nederland ook te bereiken?

El Niño bepaalt onze winter niet alleen

Op de achtergrond speelt de sterke El Niño in de tropische Stille Oceaan een belangrijke rol. Het warmere zeewater daar beïnvloedt de tropische buiengebieden en daarmee ook de luchtstromingen op grotere afstand.

Maar een sterke El Niño vertelt ons nog niet hoe koud of zacht de Nederlandse winter wordt. Tussen de tropische oceaan en ons dagelijkse weer zitten veel schakels. Ook de Atlantische Oceaan, de straalstroom en de verdeling van hoge- en lagedrukgebieden in onze omgeving bepalen de uitkomst.

Bovendien is er de poolwervel: de sterke westelijke wind die in de winter hoog boven het noordpoolgebied waait. Juist die heeft dit najaar uitzonderlijk vroeg een grote verstoring ondergaan.

Boven het poolgebied is veel gebeurd

Een verstoring van de poolwervel kan de luchtstromingen daaronder beïnvloeden. Soms neemt daardoor de kans op noordelijke hogedrukgebieden en uitbraken van koude lucht toe.

Het woord ‘kan’ is hier belangrijk. De gevolgen verschillen per gebeurtenis. Ze kunnen weken op zich laten wachten, komen niet overal tegelijk tot uiting en leveren Nederland lang niet altijd winterweer op.

Ook moeten we voorzichtig zijn met het aanwijzen van één oorzaak. Noordelijke hogedruk kan bijdragen aan een verstoring van de poolwervel. De verstoorde poolwervel kan vervolgens weer invloed op de drukverdeling daaronder uitoefenen. De atmosfeer werkt voortdurend in twee richtingen.

Daarom kunnen we een hogedrukgebied op de weerkaart niet zomaar als het bewijs van een doorwerkende poolwervelverstoring beschouwen.

Cohen houdt een slag om de arm

De Amerikaanse onderzoeker Judah Cohen volgt die wisselwerking op de voet. In zijn blog van 9 november houdt hij rekening met een overgang naar een uitgerekte poolwervel, gevolgd door herstel. Een hogedrukgebied boven Groenland sluit hij daarbij niet uit, maar dat zou volgens hem tijdelijk kunnen blijven. De koudere ontwikkeling waarop hij voor eind november en begin december let, betreft vooral Noord-Amerika.

Houdbaarheid van het patroon van belang

Voor ons is daarmee ook de houdbaarheid van het patroon een aandachtspunt. Blijft een noordelijke blokkade lang genoeg liggen om koude lucht naar West-Europa te brengen? Of herstelt de westelijke stroming zich voordat het zover komt?

De komende weken wordt daarom ook belangrijk wat er in Scandinavië en verder naar het oosten gebeurt. Koelt het daar af en breidt het sneeuwdek zich uit, dan kan een volgende oostelijke stroming andere lucht aanvoeren dan de vorige. Dezelfde windrichting kan zo later in het seizoen een heel ander weerbeeld opleveren.

Komend weekend de winterverwachting

We gaan een interessante fase in. Naast de grote processen waarover we de afgelopen maanden schreven, laten nu ook de dagelijkse weerkaarten interessante ontwikkelingen zien. De strijd tussen koude en zachte lucht krijgt geleidelijk vorm, met Nederland vlak bij de grens.

Komend weekend leg ik tijdens de Wintermeeting alle aanwijzingen naast elkaar en geef ik mijn definitieve winterverwachting. De atmosfeer heeft alvast een paar kaarten op tafel gelegd. Nu wordt het tijd om te beoordelen welk vervolg daarbij het waarschijnlijkst is.