Weer van nu vertoont overeenkomsten met eerdere winters

Foto boven: De zon gaat onder bij Oosterend op Texel - Frans Alderse Baas

Het mag dan niet echt vlotten met het op gang komen van de nieuwe winterfase, die op de wat langere termijn al een tijdje in de weerkaarten borrelt, echt warm is het ook al niet meer. De zachte week, die we achter de rug hebben, is wel voorbij.

Zeer opvallend deze winter is, net als vorige winter, de grote dominantie van hogedrukgebieden. Dankzij de eerste week van januari, die een enorme hoeveelheid winterse buien opleverde, kan januari op veel plaatsen al geen droge maand meer worden. In een groot deel van het land staat de teller op tussen 70 en 100 millimeter. Het oosten, zuidoosten en zuidwesten van het land zitten nog duidelijk lager. Daar is januari tot nu toe wel aan de droge kant.

De zon gaat onder bij Oosterend op Texel - Frans Alderse Baas

Ook de sneeuw had met een hogedrukgebied te maken

Ook al lijkt dat wat tegenstrijdig, zelfs het natte weer in de eerste tien dagen de maand had met een hogedrukgebied te maken. Het lag in de buurt van IJsland en Groenland en stuwde aan zijn oostflank met noordelijke winden koude lucht naar het zuiden. Vooral de bovenluchten waren erg koud. Een oneindige lijn met winterse buien, helemaal vanuit het poolgebied, via de Noorse Zee en de Noordzee naar Nederland, was er het gevolg van.

Advertentie

De afgelopen dagen lag het hogedrukgebied boven het oosten van Europa, de komende dagen komt het boven Scandinavië terecht. Lagedrukgebieden koersen van de oceaan via Ierland naar het noordwesten van Frankrijk. Daar waar de hogedrukgebieden koudere lucht vanuit het oosten en noordoosten naar Nederland proberen te voeren, zijn de lagedrukgebieden de aanjagers van zachtere lucht die vanuit het zuidwesten in onze richting komt opzetten.

De grens tussen beide luchtsoorten komt boven onze hoofden terecht

De grens tussen beide luchtsoorten komt boven onze hoofden terecht. Op die manier kunnen grote weersverschillen tussen het zuidwesten en noordoosten van het land ontstaan. En dat is iets wat we eigenlijk de laatste dagen ook al steeds hebben gezien.

Als er nog iets is dat deze winter opvalt, dan is dat het gedrag van de poolwervel. Eerst hadden we eind november de vroege instorting ervan, toen zich boven het poolgebied (net aan) een zogenoemde SSW afspeelde. Het was kantje boord, maar toch. Doordat de SSW van het reflectieve type was, stroomde poolkou vervolgens Noord-Amerika binnen en kwam ook boven de oceaan terecht. De stroom aan lagedrukgebieden die daar ontstond en in onze richting trok, bracht boven Europa vervolgens wekenlang een zuidelijke wind teweeg. Met de bijbehorende hoge temperaturen. December groeide zo tot een zeer zachte maand uit.

Later kreeg de SSW ook in de klassieke vorm gevolgen

Vanaf de laatste decemberweek kreeg de SSW echter ook in klassiekere vorm gevolgen. Nieuwe hogedrukgebieden kwamen eerst boven Scandinavië en later in de buurt van IJsland en Groenland terecht. Dat leverde ons een winterperiode van ongeveer 3 weken op. De poolwervel herstelde zich intussen snel, maar bleef aan de zwakke kant. Opvallend daarbij was dat de invloed ervan in Europa niet tot in de troposfeer reikte, net als vorige winter.

Advertentie

In januari werd de poolwervel, met enige hikken tussendoor, nog wat sterker en vaker sterker dan normaal. Nog steeds had dat voor het weer bij ons geen gevolgen. De hele januarimaand tot nu bleef de troposfeer, waarin ons weer zich afspeelt, ongevoelig voor de invloed van de poolwervel erboven. Er kwam geen koppeling tot stand, zo noemen meteorologen dat.

Er zijn overeenkomsten met andere jaren

Ook de medewerkers van het Amerikaanse World Climate Service viel dat op, eigenlijk in een vroeg stadium al. Toen het bij ons kouder begon te worden, zagen zij in de verwachtingen hoe de poolwervel in de stratosfeer sterker werd, terwijl er in de luchtlaag daaronder niets veranderde. Hogedrukgebieden bleven er dominant, zoals ze dat al lange tijd waren.

Ze doken hun database in en gingen op zoek naar andere jaren waarin de poolwervel in december relatief zwak was en in januari juist relatief sterk. En vervolgens koppelden ze daar een verwachting aan voor het drukpatroon in de daaropvolgende januarimaand. De overeenkomst met wat we nu zien, is groot. Met de hogedruk in het noorden en de lagedruk ten westen van Ierland. En de echte kou vooral ten noorden van ons.

De winter van 2018 eindigde erg koud

Kijk je naar de winters die erbij horen, dan was die van 2018 leuk. Vooral in de februarimaand werd het toen steeds kouder, met aan het einde van de maand een kou-inval vanuit Rusland. Die werd toen door een nieuwe SSW geïnitieerd, die zich begin februari afspeelde. De winter van 1997 kennen we nog als de winter waarin de laatste Elfstedentocht zich afspeelde. Later in januari en in februari volgde toen geen noemenswaardig winterweer meer.

De winter van 1988 was een erg zachte. Daarover is niets bijzonders te vertellen. In 1959 kwam na een eerste koude periode, in de eerste helft van januari, later in januari en in februari een tweede vorstperiode op gang. En ook in 1966 en in 1967 was er in de eerste helft van januari een eerste koude periode. In beide winters werd het ook in februari nog even koud, zonder dat er een echte vorstperiode uitkwam. In februari 1966 lag wel een spectaculaire luchtmassagrens over het land die in het noordoosten lange tijd ijzel en sneeuw veroorzaakte.