Venlo 1947: valt bijna 80 jaar oud junirecord deze week?

Foto boven: Avondrood in Julianadorp - Ed van Pelt

Nu Nederland zich opmaakt voor een nieuwe periode van uitzonderlijke hitte, komen de komende dagen twee bijzondere junirecords tegelijk onder druk te staan.

Het record voor de hoogste gemiddelde junitemperatuur ooit gemeten – pas gevestigd in 2023 met 19,4 graden – lijkt opnieuw binnen bereik te komen. Maar nog veel meer tot de verbeelding spreekt een ander record: de hoogste temperatuur die ooit in juni in Nederland is gemeten.

Al bijna 80 jaar

Dat record staat al bijna 80 jaar op naam van Venlo. Op 27 juni 1947 liep het kwik daar tot 37,9 graden op. Sindsdien heeft geen enkele junidag die waarde weten te overtreffen. In een tijd waarin warmterecords met regelmaat sneuvelen, is dat opmerkelijk. Het record heeft daardoor bijna eenzelfde mythische status gekregen als vroeger het beroemde jaarrecord van Warnsveld uit augustus 1944.

Advertentie

Juist daarom zou het bijzonder zijn als dit junirecord deze week alsnog zou vallen. Niet alleen vanwege de uitzonderlijke hitte die daarvoor nodig is, maar ook omdat het een rechtstreeks duel zou zijn tussen de zomer van dit jaar met misschien wel een van de meest legendarische zomers uit de Nederlandse weergeschiedenis: die van 1947.

‘De zomer van de 20^e eeuw’

Want dat junirecord van Venlo staat niet op zichzelf. Het vormt één van de laatste tastbare herinneringen aan een zomer die door klimatologen nog altijd wordt omschreven als ‘de zomer van de 20^e eeuw’. Een zomer die begon in mei en pas diep in september zijn greep op West-Europa verloor. Een zomer waarin hittegolven elkaar opvolgden, records massaal sneuvelden en het klimaat van toen in Nederland al liet zien waartoe het in staat was.

De vraag is dan ook niet alleen of het record van 37,9 graden deze week wordt gebroken. De vraag is vooral wat dat zou betekenen? Want als een record uit 1947 valt, verdwijnt opnieuw een stukje van een weerkundig verleden dat generaties meteorologen heeft gefascineerd.

De warmte van die zomer was ongekend

De zomer van 1947 is nog altijd een klasse apart. In De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur van juni, juli en augustus op 18,7 graden uit. Dat was destijds ongekend en werd lange tijd niet meer overtroffen.

Advertentie

Intussen is de temperatuur van die zomer naar beneden (tot 18,4 graden) bijgesteld en moet de zomer van 1947 zeven andere zomers boven zich dulden, waarvan de zomer van 2018 met een gemiddelde temperatuur van 18,9 graden nu de warmste is. Ook elders in Europa gold 1947 lange tijd als de warmste zomer van de twintigste eeuw.

De duur van de warmte was opvallend

Opvallend was vooral de duur van de warmte. Al eind mei werden op veel plaatsen zomerse en zelfs tropische temperaturen gemeten. Daarna volgde een zomer die vrijwel onafgebroken warm bleef. In Maastricht werden uiteindelijk dertig tropische dagen geregistreerd, een recordprestatie voor die tijd.

De hitte bereikte een eerste hoogtepunt aan het einde van juni. Op 27 juni steeg de temperatuur in grote delen van het land naar 37 of 38 graden. In Maastricht werd 38,4 graden gemeten (later naar beneden bijgesteld tot 37,2 graden). In Venlo kwam het kwik uit op 37,9 graden uit, goed voor het huidige nationale junirecord.

Daarna was het verhaal nog lang niet voorbij. Juli bracht opnieuw langdurige hitte, met een serie van acht tropische dagen achter elkaar in Maastricht. Eind die maand werd daar zelfs een minimumtemperatuur van 26 graden geregistreerd, een van de meest extreme tropennachten die Nederland ooit heeft meegemaakt. Ook augustus kende weer een langdurige hittegolf, terwijl september lokaal nog eenmaal zomers uitpakte.

Oude meetopstellingen, nieuwe vragen

Aan het record van 1947 kleeft nog een extra dimensie. De temperatuurmetingen werden destijds namelijk nog verricht in de klassieke pagodehutten, de voorgangers van de moderne Stevenson-hutten die later de standaard werden.

Meteorologen weten dat de oude meetopstellingen onder bepaalde omstandigheden iets hogere temperaturen konden registreren dan de huidige meetmethode. Dat maakt een vergelijking met moderne records niet altijd eenvoudig. Tegelijkertijd geldt dat de verschillen doorgaans beperkt zijn en dat de hitte van juni 1947 ook naar huidige maatstaven uitzonderlijk zou zijn geweest.

Juist daarom heeft het record van Venlo zijn bijzondere status behouden. Het is niet zomaar een getal uit een ver verleden, maar een meetwaarde die ondanks decennia van opwarming overeind is gebleven.

Een record met historische lading

Mocht ergens in de tweede helft van deze week een temperatuur van meer dan 37,9 graden worden gemeten, dan betekent dat meer dan alleen een nieuw vakje in de recordboeken.

Het zou het einde markeren van een record dat vrijwel de hele moderne Nederlandse meteorologie heeft overleefd. Het heeft de hete zomers van 1976, 1983, 1994, 1995, 2003, 2006, 2018, 2019 en 2022 doorstaan. Ook tijdens de zomer met de historische hittegolf van juli 2019, toen in Nederland voor het eerst de 40 graden werd overschreden, bleef het junirecord buiten schot.

Het zou symbolisch zijn

Dat een record uitgerekend nu zou sneuvelen, in een maand die ook als geheel op weg lijkt om de warmste junimaand ooit te worden, zou daarom symbolisch zijn. Alsof de zomer van 1947 na bijna tachtig jaar alsnog een deel van haar kroon moet afstaan.

Of het zover komt, weten we pas nadat de heetste lucht (vanaf komende woensdag) daadwerkelijk boven Nederland is gearriveerd. Maar één ding staat vast: als ergens deze week de grens van 37,9 graden wordt doorbroken, dan verdwijnt niet zomaar een record. Dan valt een van de laatste grote monumenten uit de legendarische zomer van 1947.