Uniek: vorst in drie duinpannen, kouderecord verpletterd

Foto boven: Vogelmeer 3 vanochtend - Pieter Bliek

Tijdens helder weer en bij een wegvallende wind heeft het in Noord-Holland de afgelopen nacht in drie duinpannen van vrieskoujagers Pieter Bliek en Karel Holvoet gevroren. Vogelmeer 3 kwam op een hoogte van anderhalve meter op -0,15 graden uit, een dik landelijk record voor de eerste decade van augustus. Ook Volgelmeer 1 noteerde met -0,05 graden vorst op normale waarnemingshoogte. Bol 2 kwam aan de grond tot -0,05 graden.

Het landelijke record stond op naam van Wijster. Daar daalde de temperatuur op 3 augustus 1928 op normale waarnemingshoogte tot 2,2 graden. Duinpan Vogelmeer 3 ging daar de afgelopen nacht dus ruim 2,3 graden onderdoor. Uniek is dat het record wordt gevestigd op een dag waarop het in het zuiden 28 of 29 graden kan worden. Het zijn gebeurtenissen die alleen in een droge zomer als deze mogelijk zijn.

Vorst tijdens de Hondsdagen (de periode van 20 juli tot en met 20 augustus) was tot 2022 (toen op 7 augustus in duinpan Bol 1 -0,7 graden en in Camperduin -0,46 graden) sowieso nooit gemeten. Dit jaar lukte het bij de KNMI-stations al op de vliegbasis Twenthe, waar het in de vroege ochtend van 21 juli aan de grond -0,1 graden werd. Het unieke van de metingen in de duinpannen van de afgelopen nacht is dat het nu ook op normale waarnemingshoogte heeft gevroren.

Advertentie

De sensoren meten uiterst nauwkleurig

Hoewel de metingen in de duinpannen niet met officiële apparatuur worden gedaan (en dus ook geen officieel karakter hebben), zijn de sensoren waarmee ze worden gedaan wel geijkt en meten ze uiterst nauwkeurig. Vooral in de nachten zijn de afwijkingen met de officiële apparatuur nagenoeg nihil. In die zin kan grote waarde aan de metingen worden toegekend.

De omstandigheden voor de gemeten extreem lage temperaturen waren ideaal. Het was helder, er was geen wind, in de voorgaande dagen was minder warme lucht binnengestroomd en door het gebrek aan regen was de bodem kurkdroog.

De grafiek van Vogelmeer 3 - Weerverteller.nl

Aan de grond warmer door condensatie

Opvallend in Vogelmeer 3 en Vogelmeer 1 was dat de op een hoogte van anderhalve meter gemeten temperatuur lager was dan die op een hoogte van 10 centimeter. Dat had te maken met het feit dat zich op de sensor bij de grond condensatie voordeed. Bij condensatie komt wat warmte vrij. Ook kan nog van enige warmteflux vanuit de bodem sprake zijn geweest.

Advertentie

Vogelmeer 3 is qua luchtinhoud de kleinste van het cluster van 3 duinpannen (Vogelmeer 1, Vogelmeer 2, Vogelmeer 3), gelegen midden in de Schoorlse duinen van Staatsbosbeheer. Vogelmeer 3 is met name in heldere nachten met weinig tot geen wind de koudste van het cluster. Dat heeft mede met zijn ronde vorm te maken, waardoor de Cold Air Pool (koudepoel) net iets minder vatbaar is voor windverstoringen dan die in andere duinpannen.

Duinpan Vogelmeer 1, vanochtend - Pieter Bliek

De grafiek van Vogelmeer 1 - Weerverteller.nl

De karakteristieken van de Vogelmeer cluster

Het cluster ligt in een open duingebied met weinig vegetatie, zoals bomen, bosjes en struiken. De bodems zijn zanderig en bedekt met wat helmgras, gewoon gras en mos. Tijdens natte perioden staat er water in deze duinpan, dat invloed op de luchttemperatuur van de koudepoel heeft. Die koelt hierdoor net iets minder af dan als de duinpan droog staat.

Vogelmeer 1 en Vogelmeer 2 komen qua luchtinhoud en temperatuurverloop ongeveer met elkaar overeen. Afwisselend is of Vogelmeer 1 of Vogelmeer 2 het koudst gedurende heldere en windstille nachten. Het karakter van de koudepoelen in deze duinpannen is vergelijkbaar. Alleen Vogelmeer 3 koelt verder af vanwege zijn veel kleinere luchtinhoud.

Bol 2 is normaalgesproken de koudste duinpan

Bol 2 ligt in het Bergense Bos, dat onder het beheer van de PWN valt. De duinpan heeft een ronde tot ovale vorm en ligt relatief ver van het strand verwijderd, omringd door hoge duinranden en bomen. Hierdoor ligt Bol 2 behoorlijk beschut en is minder windgevoelig.

Meestal is deze duinpan bij helder en rustig weer de koudste van alle duinpannen. In de duinpan ligt over de gehele oppervlakte een dikke humuslaag. Deze laag geleidt warmte slecht, met als gevolg dat er gedurende de dag minder energie in de bodem kan worden opgeslagen. In de nacht staat deze laag de warmte sneller af aan de lucht dan in andere duinpannen, waardoor de lucht in de koudepoel van deze duinpan veel sneller afkoelt en de minimumtemperaturen bij helder en rustig weer meestal de laagste zijn van alle duinpannen.

In drie duinpannen vorst in augustus is volstrekt uniek

Het is volstrekt uniek dat de vrieskoujagers in deze fase van augustus in drie afzonderlijke duinpannen vorst meten en helemaal dat dit in twee duinpannen ook op normale waarnemingshoogte is gebeurd.

Tijdens de bestaansperiode van de duinstations was het in augustus tot nu toe één keer eerder tot vorst gekomen. Dat was op 7 augustus 2022 (ook tijdens een droge zomer). Toen maten de vrieskoujagers in Bol 1 (ook in het Bergense bos) op een hoogte van 10 centimeter -0,7 graden. Camperduin kwam die nacht op 10 centimeter hoogte tot -0,46 graden.