Spannende weken voor het Nederlandse water

Foto boven: De Oude Rijn in Katwijk watert niet meer naar de Noordzee af - Alice van Duijn

Met het oog op de watersituatie in Nederland breken spannende weken aan. Nu de droogte nijpender en de gevolgen ervan steeds groter worden, is het wachten op regen. Het ziet er echter naar uit dat ook deze week opnieuw niets in het vat zit.

Als ergens in ons land al een keer een buitje valt, dan zou dat het komende weekend moeten gebeuren. Maar dan op een schaal die helemaal niets betekent. Ook in de stroomgebieden van de grote rivieren wordt deze week nagenoeg geen neerslag verwacht. Ondertussen komt er een nieuwe hittepiek aan en blijft verdamping een grote rol spelen.

De Oude Rijn in Katwijk watert niet meer naar de Noordzee af - Alice van Duijn

Boven het neerslagtekort uit 1976

In het westen van het land zijn er nu diverse waterschappen waar de neerslagtekortlijn boven die uit het jaar 1976 terecht is gekomen, het droogste jaar uit de Nederlandse meetgeschiedenis. De maatregelen die de waterschappen daar moeten nemen om de boel nog op orde te houden, worden met de dag draconischer.

Advertentie

Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft bijvoorbeeld de uitwatering van de Oude Rijn naar de Noordzee in Katwijk stil gelegd. Uniek is deze maatregel niet, het gebeurde bijvoorbeeld ook tijdens de droge perioden in 2018 en 2022. De maatregel is genomen om het zoete water in de Oude Rijn vast te houden. Elk beetje helpt nu om de polders, de landbouw en de natuur nog enigszins vochtig te houden. Verder helpt het kunstmatig hoog houden van het waterpeil in de Oude Rijn om verzilting in het gebied tegen te gaan. Er ontstaat zo tegendruk.

Stroomrichting Oude Rijn omgedraaid

Wat wel bijzonder is, is dat de stroomrichting van de Oude Rijn volledig is omgedraaid. Via een uniek noodsysteem – de Klimaatbestendige Wateraanvoer (KWA) – pompt gemaal ‘De Aanvoerder’ bij Utrecht nu massaal zoet water uit het Amsterdam-Rijnkanaal de Oude Rijn ín. Het water stroomt dus tijdelijk niet meer naar Katwijk om te lozen, maar wordt landinwaarts geduwd om het Groene Hart te redden.

Verder zijn bij Rotterdam de sluizen langs de Nieuwe Maas gesloten om zoet water te bufferen, zijn de sluizen van het Twentekanaal gesloten om het waterpeil voor de scheepvaart en bedrijven stabiel te houden en stellen waterschappen door heel Nederland onttrekkingsverboden in. Boeren mogen voor beregening dan geen oppervlaktewater meer gebruiken.

Kunnen we straks op de rivieren nog wel varen?

Ondertussen blijft de waterstand in de grote rivieren – en dan met name de Rijn – maar dalen. Dit proces zet ook de komende week door. Het wordt zo langzamerhand de vraag of binnenschepen over enige tijd nog wel op de Rijn, de Waal en de IJssel kunnen varen.

Advertentie

Ondertussen wordt water uit het IJsselmeer nog steeds ingezet om het noorden van voldoende zoet water te voorzien. Volgens waterexpert Alphons van Winden (van de site Waterpeilen.nl) ligt in ons grootste meer (inclusief het Markermeer) nog voldoende water om nog zeker twee weken met deze operatie door te kunnen gaan. Ook daarna blijft het waterpeil in het IJsselmeer hoog genoeg om binnen de voor dit gebied geldende peilbesluiten te blijven.

Een tentje op de plaats waar in Katwijk anders de Oude Rijn naar de Noordzee stroomt - Alice van Duijn

Wanneer gaat het weer regenen?

De grote vraag is nu wanneer het weer gaat regenen. Zoals meestal deze zomer is op die vraag geen eenduidig antwoord te geven. In de periode na 16 tot 18 augustus wordt zowel in de Benelux als in de stroomgebieden van de Rijn en Maas weliswaar een beetje regen berekend, maar waarschijnlijk veel te weinig om de situatie van nu significant te verbeteren. Bovendien hebben we de laatste weken meer dan eens gezien dat zo’n verandering, op het moment dat het eenmaal zover was, toch maar heel weinig bleek voor te stellen.

Seizoensverwachtingen voor september niet hoopgevend

De seizoensverwachtingen zijn wat dit betreft ook niet meteen hoopgevend. Dat er later dit jaar een nattere periode aan zit te komen (gevoed door de zeer sterke El Niño van dit moment), lijkt wel duidelijk. De grote vraag is alleen wanneer die gaat beginnen.

Zeker voor september zijn er nog aardig wat berekeningen die het droge en warme weer laten aanhouden, als een verlengstuk van de zomer. Ook tijdens de bespreking van de laatste 30-daagse verwachting, afgelopen vrijdag, zagen we dat beeld terug. Het is hoe dan ook zaak om, als het om het nemen van besluiten gaat, ook die termijn in acht te nemen.

Ondertussen trekt vandaag een zwakke storing over het land, die voornamelijk in het noorden een klein beetje regen kan brengen. In het zuiden blijft het droog en zien we later vandaag alleen de wolken ervan, afgewisseld door perioden met zon. In het noorden heeft de zon het wel een tijdje moeilijk. De noordwestenwind is matig, in het noordelijke kustgebied af en toe vrij krachtig en de temperaturen komen van noord naar zuid tussen 22 en 28 graden.

Later deze week nieuwe hittepiek

Vanaf morgen staat het weer onder invloed van een volgend hogedrukgebied. Het is dan een aantal dagen zonnig en de temperaturen lopen verder op. Wordt het morgen tussen 20 en 25 graden, woensdag kan het kwik in het zuiden alweer tot 30 graden oplopen. Donderdag en vrijdag verlopen op veel plaatsen tropisch met in het zuiden temperaturen tot 35, lokaal 36 graden. In het weekend valt lokaal een bui en wordt het weer iets minder warm.