Onweer: wat was ik er ooit bang voor

Foto boven: De rolwolk, horend bij het onweer, boven Rotterdam.

Als kind was ik doodsbang voor onweer. Tijdens zwaardere onweerssituaties heb ik wat keren beneden in huis gezeten, om nog een beetje controle over de situatie te houden. Als ik ’s nachts vanuit de verte onweer hoorde opkomen, sloeg de paniek al toe.

Door een zware storm en mijn liefde voor sneeuw, kwam ik als 7-jarig jongetje ‘in het weer‘ terecht, afgelopen 3 januari precies 50 jaar geleden. Een serie van 11 delen over alles wat er sindsdien is gebeurd en wat zich in mijn herinnering heeft vastgezet. Vandaag deel 5.

Doordat onweer voor mij als jong kind tamelijk traumatisch was, kan ik me enkele situaties van vroeger nog goed herinneren. De meeste traumatische onweerssituaties moeten zich wel in de nachten van 29 op 30 mei en 30 op 31 mei, in het jaar 1979 hebben voorgedaan.

De rolwolk, horend bij het onweer, boven Rotterdam.

Veevoederfabriek in brand

Twee nachten achter elkaar trokken grote complexen met onweersbuien over het land. In beide gevallen onweerde het uren achtereen, met een bliksemintensiteit die je tegenwoordig niet vaak tegenkomt. Beide nachten zaten we als gezin beneden, te wachten tot het weer rustig werd. In de tweede nacht werd de veevoederfabriek in Terschuur, een familiebedrijf waarvan mijn vader mede-eigenaar en directeur was, door de bliksem getroffen. En vatte vlam.

Advertentie

Ik kan me het telefoontje van die nacht nog herinneren, zie nog voor me hoe het gezicht van mijn vader betrok en hoe hij daarna hals over kop met de auto vertrok. Later vertelde hij dat hij was vergeten de koplampen aan te zetten en op het licht van de niet aflatende bliksem van Garderen naar Terschuur was gereden. Een groot deel van de fabriek brandde die nacht af.

We kregen vrij van school om te kunnen kijken

De volgende dag kregen wij als kinderen, vanwege de traumatische gebeurtenis van die nacht, een dagje vrij van school. Zodat we met mijn moeder mee konden om bij de fabriek te gaan kijken. Het pand smeulde nog na, het nablussen was bezig. Op het plein voor het deel dat wel voor de brand gespaard was gebleven, stond een uitgebrande bulkwagen.

Het onweer, waarin een vliegtuig van NLM Cityhopper bij Moerdijk verongelukte doordat het daar een windhoos in vloog, herinner ik me ook nog. Het gebeurde op 6 oktober 1981. Een felle buienlijn trok ook over Garderen. De lucht werd groen, het werd buiten aardedonker, en het hagelde even zo hard dat de het buiten de deur gewoon een tijdje wit werd.

Zwaar onweer nadert Wageningen op 17 juli 2004 - Reinout van den Born

Het zware onweer van 11 juli 1984

Weer een paar jaar later was het op 9, 10 en 11 juli 1984 raak. Eerst tijdens twee avonden, op de 11^e overdag trokken zeer zware onweersbuien over het land naar het noorden. Met name de buien van 11 juli maakten daarbij een verpletterende indruk.

Advertentie

We beleefden die dag een zeer bijzondere situatie. In de onderste delen van de atmosfeer was al een koufront gepasseerd, dat net over de grens boven Duitsland lag. In de luchtlagen op wat grotere hoogte was de warme lucht er nog wel en waaide een zeer sterk zuidelijke wind. Net als in een hard stromende rivier, raakte de lucht daarbij in een golfbeweging. In twee markante golftoppen ontstonden twee epische onweersgebieden.

Het onweer rolde vanuit het zuidwesten over ons heen

Het eerst passeerde vroeg in de ochtend en had wolkentoppen van wel 14 of 15 kilometer bij zich. Het tweede rolde in de middag van zuidwest naar noordoost over het land, en was ook enorm actief. Ik was met mijn jongste broer in een kippenhok in Nieuw-Milligen actief om de eieren uit te halen, toen het buiten de deur steeds harder begon te waaien, vanuit het noordoosten. Op dat moment was er in de lucht nog niet veel te zien.

Dat duurde echter maar kort, want niet lang daarna rolde het onweerscomplex vanuit het zuidwesten binnen. Wat er toen gebeurde, zag er zeer angstaanjagend uit. De kippen binnen raakten ook volledig in paniek. Het onweer was imposant, de windstoten waren angstaanjagend. Het verdween wel zo snel als het kwam. En liet behoorlijke schade achter.

De meteotsunami op het IJsselmeer

Op het IJsselmeer was die dag sprake van een bijzonder fenomeen. Door de eerst zeer sterke noordoostelijke wind, die van het ene op het andere moment door een nog sterkere zuidwestelijke wind (en een sterke schommeling in de luchtdruk) werd in het IJsselmeer een vloedgolf opgewekt. Vooral in de haven van Lemmer, die trechtervormig is, was de passage ervan goed te merken. Eerst viel de haven voor een groot deel droog, wat later kwam de vloedgolf binnen en liepen de kades onder water. Het verschil tussen het laagste en het hoogste punt moet toen minimaal 1,5 meter hebben bedragen. Het was een echte meteotsunami.

Onder de onweerswolk wordt het op 17 juli 2004 vrijwel aardedonker - Reinout van den Born

Spannende onweersbuien waren er ook op 7 juni 1997 en op 17 juli 2004. Toen wist ik er al veel meer van en was ik niet meer bang. In de loop van de jaren heb ik in Nederland ook talloze sporen van windhozen bekeken en onderzocht, onder meer in de buurt van Nijmegen, Weurt, Zwartebroek, Vierhouten, Garderen, Arnhem en na de buien van 4 juni 2019 onder meer in de buurt van Rheden. In 2024 heb ik de sporen van de buien, die zaterdagavond 24 augustus onder meer in Drenthe vielen, ook nauwkeurig onderzocht. Allemaal zeer indrukwekkend. Datzelfde gold voor de valwinden van Vethuizen en later ook van Leersum. Wat een geweld.

Een tornado heb ik zelf nog nooit gezien

Een tornado zelf heb ik nooit gezien, wel een paar waterhozen. Naar Amerika om tornado’s te jagen, ben ik nooit geweest en zal ik – om die reden – ook niet doen. De tornado’s komen maar naar mij toe, en anders gewoon niet. Het is geen must om ze zelf te zien.

Nu ik veel meer dan vroeger weet hoe de atmosfeer in elkaar zit op het moment dat zich onweersbuien vormen, kan ik van dit proces ervan enorm genieten. Het is iedere weer bijzonder om te zien waartoe de natuur in staat is. En hoe belangrijk dat in ons leven eigenlijk is.