IJzel of geen ijzel, dat is de vraag…

Foto boven: Gladheid door eerdere ijzel in Roodeschool - Jannes Wiersema

Je moet deze winter van goeden huize komen om alle schommelingen in het weer een plek te kunnen geven. Zeker in het midden en af en toe ook in het zuiden van het land zijn de schommelingen groot. In het noorden blijft het vaak koud. Een belangrijke vraag daarbij vandaag is bovendien: gaat het ijzelen of niet?

Werd het gisteren in het midden en zuiden van het land op veel plaatsen nog tussen 6 en 8 graden, het noorden en oosten beleefden al een koude dag. In delen van Friesland en Drenthe en in geheel Groningen bleef het de gehele dag vriezen, in een strook van Noord-Holland naar Twente lagen de temperaturen 2 a 3 graden boven nul. Overal waaide een stevige oostenwind en vooral in het midden en noorden kwam de zon er mooi door.

Gladheid door eerdere ijzel in Roodeschool - Jannes Wiersema

Het was een koude nacht

Het was de opmaat naar een koude nacht. In Nieuw-Beerta daalde de temperatuur tot -6,8 graden. In het uiterste zuiden van Nederland werd het ook kouder, maar kwam de temperatuur niet onder nul. Wilhelminadorp, Vlissingen en Westdorpe in Zeeland, Woensdrecht en Eindhoven in Brabant en Ell en Maastricht in Limburg bleven buiten de vorst. Westdorpe had van die stations de hoogste minimumtemperatuur. Het koelde er tot +2,1 graden af.

Advertentie

Zo begon de dag op veel plaatsen, door de combinatie van een sterke oostenwind en de lage temperaturen, ijzig koud. In het noorden werden gevoelstemperaturen tot -15 graden gemeten, in het midden lagen ze tussen -8 en -10 graden en in het zuiden tussen -2 en -6 graden. En dan te bedenken dat het in het midden en zuiden morgen weer tussen 10 en 12 graden wordt. Het noorden blijft dan nog steeds koud, met in Groningen temperaturen iets boven nul.

Zachte lucht begint aan een nieuwe opmars

Zachte lucht begint aan een nieuwe opmars. Op de overgangszone bevinden zich twee gebieden met (lichte) regen. Het eerste trekt vanaf 9 uur Zuid-Limburg binnen en breidt zich vervolgens verder noordwaarts uit. Het tweede volgt vanaf het begin van de avond, ook het eerst in het zuiden van het land. De grote vraag hierbij is: gaat het ijzelen of niet?

IJzel kent twee vormen. We spreken van meteorologische ijzel als er regendruppen vallen, waarvan de temperatuur onder nul is. Onderkoelde regen bevriest zodra zo’n drup met een object of met de grond in aanraking komt. Een andere vorm van ijzel is de niet meteorologische. Een regendrup, waarvan de temperatuur boven nul is, valt dan op een bevroren ondergrond en bevriest alsnog. Beide vormen leveren gladheid op. In principe, er zijn uitzonderingen.

Wegdek boven nul, dan geen gladheid

Zo kan het gebeuren dat een onderkoelde regendrup op een wegdek valt waarvan de temperatuur (ruim) boven nul is. Dan wordt het niet glad. Het is een situatie die zich vandaag op veel plaatsen in het midden en zuiden van het land lijkt voor te doen.

Advertentie

Op het moment dat de luchttemperatuur onder nul is, kan de temperatuur van het wegdek wel boven nul zijn, of boven nul komen. Een rol hierbij speelt de temperatuur van de grond onder het wegdek. Die ondergrondtemperatuur reageert veel trager op wisselingen in het weer dan de temperatuur van de bovenkant van het wegdek. In het noorden bedroegen de ondergrondtemperatuur vanochtend +1 of +2 graden, in het midden +3 of +4 graden en in het zuiden +5 of +6 graden. Vrij grote verschillen van noord naar zuid dus.

Instraling laat de wegdektemperaturen weer oplopen

Dit betekent dat het wegdek in het zuiden vanuit de ondergrond nog redelijk wat warmte ontvangt, terwijl dat in het noorden veel minder is. Aan de wegdektemperaturen was dat ook mooi te zien. Lagen die vanochtend in het zuiden rond het vriespunt of een enkele graad daarboven, in het noorden lagen ze 3 of 4 graden beneden het vriespunt.

Zodra de zon op is, zorgt instraling ervoor (ook als het bewolkt is) dat wegdektemperaturen weer oplopen. Ze komen vandaag op de meeste plaatsen in het zuiden en midden boven het vriespunt uit. In het noorden is dat een lastiger verhaal. Daar is het nu echt koud.

Zuiden en midden klein risico, noorden groot

Om te bepalen of er ijzel komt, moeten we naar de combinatie van het begin van de regen en de verwachte wegdektemperatuur kijken. Hoewel een deel van de regen in het zuiden en midden als onderkoelde regen kan vallen, lijken de wegdektemperaturen overal op het moment van de start van die regen boven nul te liggen. En is het gevaar voor gladheid klein. In het midden van het land zou het lokaal, op notoir koude (schaduw)plekken nog wel kunnen gebeuren.

In het noorden van het land is het anders. Niet alleen komt de neerslag daar pas vanavond binnen, ook liggen de wegdektemperaturen er dan ruim onder nul. En dus wordt in de noordelijke provincies vanaf dat moment wel op grote schaal gladheid verwacht. Het is ook om die reden dat het KNMI voor de noordelijke provincies een code oranje heeft uitgegeven.

De winter zet niet door

Morgen is het in het midden en zuiden dus bijna lenteweer met temperaturen tussen 10 en 12 graden. Donderdag komt de koude lucht weer wat naar het zuiden, in het weekend lijkt zachte lucht opnieuw aan zet. Zo blijft het stuivertje wisselen en zet de winter niet echt door.