Hitte en droogte markeren herinneringen aan de zomers

Foto boven: Eén van de branden op de Veluwe tijdens de zomer van 1976 - Still uit video

Hoewel ik een echt winterkind ben, ben ik middenin de zomer geboren. Doordat ik mijn verjaardag meer dan 25 jaar lang tijdens de gezinsvakanties in het buitenland heb gevierd, heb ik er in de vorm van feest vieren niet veel mee. Mijn moeder, een dag later jarig dan ik, ging het toen zij nog leefde precies zo. Het vieren van je verjaardag is toch meer een ding voor als je thuis bent.

Door een zware storm en mijn liefde voor sneeuw, kwam ik als 7-jarig jongetje ‘in het weer‘ terecht, afgelopen 3 januari precies 50 jaar geleden. Een serie van 11 delen over alles wat er sindsdien is gebeurd en wat zich in mijn herinnering heeft vastgezet. Vandaag deel 8.

Op allerlei plaatsen zijn we tijdens die vakanties geweest. In Engeland, Frankrijk, Spanje, Portugal en in Italië. In mijn herinnering begon het allemaal in het land dat toen nog Joegoslavië heette. We kampeerden er aan zee. En af toe vielen er enorme onweersbuien. Mijn vader maakte een bijzondere foto op een hoge brug, met een pikzwarte onweerslucht op de achtergrond. Even later viel de zonnekap van zijn camera omlaag, het water in. Hij mist hem nog steeds.

Eén van de branden op de Veluwe tijdens de zomer van 1976 - Still uit video

Pakkende herinneringen aan hitte en droogte

De pakkendste vakantieherinneringen zijn die aan hitte en droogte. Dat begon in Engeland, in de legendarische zomer van 1976. Aan de kust in Devon, in het stadje Seaton, werd het dag-in-dag-uit 30 graden of meer. Het werd een echte strandvakantie, op een kiezelstrand.

Advertentie

Hitte en aanhoudende droogte hadden ervoor gezorgd dat het anders zo groene Engeland bruin en dor was geworden. In sommige gebieden moesten mensen met emmers en jerrycans naar tankwagens om nog aan drinkwater te komen. Bij ons kwam het nog uit de kraan.

Bosbranden dichtbij het dorp

Ook in Nederland was het heet en droog. Met op de Veluwe, waar we woonden, een paar enorme bosbranden. Eén ervan woedde in de buurt van Stroe en was vanuit Garderen goed te zien. Ik weet nog hoe we als kinderen bang waren dat de vlammen zouden komen.

Warmte en onweer gingen vaak ook samen met ingrijpende gebeurtenissen in mijn nog jonge leven. Zoals in 1975, toen ik in het voorjaar – net toen we met de basisschoolklas op schoolreisje naar Diergaarde Blijdorp in Rotterdam zouden gaan – met hersenvliesontsteking in het ziekenhuis terechtkwam. Ik kreeg het – net als mijn twee broertjes overigens dat jaar – als complicatie van de bof. En moest 3 weken in het ziekenhuis blijven. Waarvan minstens de eerste 10 dagen quasi buitenwesten. Daarna gelukkig weer aan de beterende hand.

Voor het eerst in ruim 25 jaar kregen we een hittegolf te verwerken

Naar school ben ik vervolgens niet meer geweest. Het werd een lange vakantie, een hete vakantie. Want Nederland kreeg voor het eerst in ruim 25 jaar een lange hittegolf te verwerken. Ik herinner me die nog goed, en ook het onweer dat er steeds in zat.

Advertentie

Toen het op een dag in de zomer van 1989 35 graden werd, liep mijn opa weg uit psychiatrisch ziekenhuis Veldwijk in Ermelo. Hij zat daar met Alzheimer in de gesloten afdeling. Pakte in een helder moment in de tuin een stoel, klom over het hek en liep weg.

Hals-over-kop reisden we terug

Twee dagen lang hield mijn oma het voor ons stil, precies de dagen waarin voor onze vakantie naar Spanje reisden. Goed en wel op de camping kwam het telefoontje. Opa was zoek, we reisden hals-over-kop terug om te gaan zoeken. Pas eind september in datzelfde jaar zou zijn lichaam bij toeval worden gevonden. En kwam aan een lange bezoeking een einde.

Grote indruk hebben ook de zomers van 2003 en 2006 gemaakt. De zomer van 2003 vanwege de langdurige droogte, in combinatie met de hittegolf van eind juli en begin augustus. Tijdens de 4Daagse in Nijmegen, waar ik toen verslag van deed, was het al heet. Ik herinner me nog hoe de wandelaars de eerste dag moeite hadden om over de oververhitte Waalbrug te komen.

In de straten van Nijmegen was het 12 augustus 2003 erg rustig - Reinout van den Born

Toen ikzelf bijna flauwviel begreep ik ook waarom

Na de 4Daagse zette de hitte nog een keer aan, tijdens een hittegolf die tot 12 augustus duurde. Vooral tegen het einde was het daarbij in onze woonplaats Nijmegen bizar warm. Ik weet nog hoe ik een wandeling maakte door een totaal verdroogde, oververhitte en erg stille stad. Alleen in sommige parken was een handjevol mensen in de schaduw van een boom te vinden. Verder kon je door de straten een kanonskogel afschieten. Er was gewoon bijna niemand te bekennen. Toch ikzelf als gevolg van de hoge temperaturen bijna flauwviel, begreep ik ook wel waarom.

Drie jaar later was het opnieuw raak tijdens de zomer van 2006, toen in de julimaand. Wederom waren de 4Daagse-wandelaars de klos. Nu ging het tijdens dag 1 echt fout, vooral in het laatste deel van de etappe over de Oosterhoutsedijk. Honderden wandelaars kwamen in moeilijkheden, ook weer tijdens de passage van de zeer hete Waalbrug. Het finishterrein op de Wedren had wel iets weg van een rampgebied, met ambulances die af en aan reden.

Veel asfalt in de stad smolt

Werd het die eerste wandeldag rond 33 graden, een dag later – het wandelevenement was inmiddels afgelast – stegen de temperaturen tot rond 37 graden. Van veel asfaltwegen smolt de bedekking toen in de zon. Het was eigenlijk een bizar beeld dat veel indruk maakte.

Heel veel indruk maakten ook de warme en droge zomers vanaf 2018. In de zomer van 2018 werd ook Nederland bruin. Ik heb ik de buurt van Arnhem foto’s kunnen maken die niet van vergelijkbare plaatsen in Spanje zijn te onderscheiden. De schade in de natuur was door de combinatie van de hitte en droogte groot. En zie je ook nu nog steeds terug.

Het warmterecord uit Warnsveld ging eraan

Een jaar later ging een monument eraan: het warmterecord uit Warnsveld dat bijna 75 jaar had standgehouden. Het gebeurde op 24 juli, precies de dag waarop ik in Berlijn was, in de weerkamer daar om van een vertrekkende collega afscheid te nemen.

We hadden er nog een hooglopende discussie over de verwachting voor de volgende dag, die ook in Duitsland op veel plaatsen 40+-waarden intekende. De dienstdoende meteorologen hadden die hoogstandjes geschrapt, omdat het nog nooit was gebeurd. Het resultaat was dat de veertigers weer in de verwachting terugkwamen. Maar goed ook, want uiteindelijk werd op meer dan 60 plaatsen een waarde van 40 graden of meer aangetekend.

De zomer van 2025 is in het westen van Europa zinderend heet van start gegaan - Reinout van den Born

Precies op mijn verjaardag viel het nieuwe warmterecord

En dat gebeurde ook in Nederland, op 25 juli (precies op mijn verjaardag). Gilze-Rijen is sinds dat moment de nieuwe recordhouder, met een temperatuur van 40,7 graden.

Warme zomers zijn tegenwoordig ook in Nederland een zekerheidje. De vraag is niet meer of, maar wel hoe warm het wordt en hoe lang. Met toch een beetje lede ogen zie ik hoe de natuur, waarin ik ooit ben opgegroeid, steeds minder goed tegen die veranderingen is opgewassen. Veel bomen zijn ziek en gaan dood, er vallen steeds meer open plekken in het bos.

Pijnlijk om te zien hoe de natuur het steeds moeilijker heeft

Ook is het triest om te zien hoe insecten en vlinders zijn verdwenen. En hoe veel vogelsoorten het in ons land het steeds lastiger hebben. Jezelf teveel verliezen in nostalgie heeft geen zin, oude tijden komen niet meer terug. Toch mis ik ze nog weleens, die zomers van vroeger waarin je door het raam naar buiten naar de regen stond te staren. En dacht: wat zal ik nu eens doen? En je nauwelijks zorgen had over hoe heet het de volgende hittegolf weer zou worden.