Enorme algenband groeit uit tot wereldwijd oceaanprobleem

Foto boven: Kleinere velden met bruinwier op het water in de buurt van Puerto Rico - Elviajedejen

Wie deze zomer boven de Atlantische Oceaan zou vliegen, zou op sommige plaatsen een opmerkelijk schouwspel zien. Van de kust van West-Afrika tot diep in de Caribische Zee drijft een vrijwel aaneengesloten band van bruinwier op het water.

Het gaat om sargassum, een drijvende zeewiersoort die van nature in de Atlantische Oceaan thuishoort, maar de laatste vijftien jaar in ongekende hoeveelheden voorkomt.

Kleinere velden met bruinwier op het water in de buurt van Puerto Rico - Elviajedejen

Satellieten laten zien dat de hoeveelheid sargassum deze zomer opnieuw uitzonderlijk groot is. Vooral in de Caribische Zee en de Golf van Mexico zijn recordhoeveelheden gemeten. Voor bewoners en vakantiegangers betekent dit op veel plaatsen stinkende stranden en grote problemen voor natuur en toerisme. Maar de enorme groei van het wier laat ook zien dat de Atlantische Oceaan langzaam verandert.

Advertentie

Een bijzonder zeewier

Sargassum is geen gewone alg. In tegenstelling tot de meeste zeewieren zit het niet vast aan de bodem, maar drijft het vrij aan het wateroppervlak. Dat doet het dankzij kleine met gas gevulde blaasjes die als een soort dobbers werken.

Van nature komt sargassum vooral in de Sargassozee voor, een gebied midden op de noordelijke Atlantische Oceaan. Daar vormt het een uniek ecosysteem waarin vissen, schildpadden, krabben, garnalen en zeevogels voedsel en beschutting vinden. In open zee is sargassum dus juist een waardevol onderdeel van het ecosysteem.

Sinds 2011 is alles anders

Rond 2011 zagen wetenschappers iets opmerkelijks gebeuren. Niet langer lag het zwaartepunt van het sargassum in de Sargassozee, maar er ontstond een enorme gordel in de tropische Atlantische Oceaan.

Die ‘Great Atlantic Sargassum Belt’ strekt zich tegenwoordig over duizenden kilometers uit, van West-Afrika via de evenaar tot de Cariben en de Golf van Mexico. Op sommige momenten is de gordel meer dan 8.000 kilometer lang en daarmee behoort hij tot de grootste drijvende ecosystemen op aarde. De band is niet volledig gesloten, maar bestaat uit talloze grote en kleine velden die samen een bijna doorlopende strook vormen.

Advertentie

Satellietmetingen laten zien dat de totale hoeveelheid sargassum sindsdien ook sterk is toegenomen. Volgens onderzoekers van de University of South Florida is de totale biomassa in ongeveer iedere vijf jaar meer dan verdubbeld. Ook dit jaar behoren de gemeten hoeveelheden opnieuw tot de grootste ooit waargenomen.

Waarom groeit het zo explosief?

Het precieze antwoord op die vraag kennen wetenschappers nog niet. Waarschijnlijk spelen meerdere factoren tegelijk een rol.

De eerste is het steeds warmere oceaanwater. Hogere watertemperaturen zorgen voor een langer groeiseizoen en gunstigere omstandigheden voor het wier.

Daarnaast lijkt er steeds meer voeding beschikbaar te zijn. Rivieren zoals de Amazone voeren grote hoeveelheden stikstof en fosfor naar zee. Dat gebeurt onder meer door ontbossing, landbouw en kunstmestgebruik stroomopwaarts. Ook stof uit de Sahara levert mineralen zoals ijzer aan de oceaan, die de groei kunnen stimuleren.

Bovendien blijken de enorme drijvende velden zichzelf deels in stand te houden. Op het wier leven bacteriën die stikstof uit de lucht kunnen vastleggen en zo extra voedingsstoffen produceren. Waarschijnlijk versterken al deze processen elkaar.

De band, zoals die door satellieten wordt waargenomen - NASA

Satellieten houden alles nauwlettend in de gaten

Dat we de ontwikkeling van het sargassum zo goed kunnen volgen, komt dankzij satellieten. De nieuwste PACE-satelliet van NASA beschikt over een uiterst gevoelige oceaansensor die verschillen in lichtreflectie kan meten. Omdat sargassum veel meer nabij-infrarood licht weerkaatst dan zeewater, kunnen onderzoekers nauwkeurig bepalen waar het wier zich bevindt en hoeveel er ligt.

Hiermee kunnen vrijwel dagelijks kaarten worden gemaakt waarop de verspreiding van de enorme algenvelden zichtbaar is. Dat is belangrijk voor kustgemeenschappen die zich op grote hoeveelheden aanspoelend wier willen voorbereiden.

Van nuttig naar rampzalig

Op open zee is sargassum een bron van leven. Maar zodra de enorme hoeveelheden de kust bereiken, slaan de voordelen om in grote problemen.

Op stranden ontstaan metersdikke pakketten wier die beginnen te rotten. Daarbij komt het giftige gas waterstofsulfide vrij, dat naar rotte eieren ruikt. Bij hoge concentraties kan het leiden tot hoofdpijn, misselijkheid en irritatie van ogen en luchtwegen.

Ook onder water ontstaan problemen. Grote hoeveelheden zinkend sargassum kunnen koraalriffen en zeegrasvelden verstikken doordat ze het zonlicht blokkeren en tijdens de afbraak veel zuurstof verbruiken.

Voor toeristische bestemmingen in onder meer Mexico, de Dominicaanse Republiek, Jamaica, Barbados en de Kleine Antillen vormt het inmiddels een jaarlijks terugkerend probleem. Hotels besteden miljoenen aan het opruimen van stranden, terwijl vissers geregeld moeite hebben om uit te varen doordat havens en kustwateren verstopt raken.

Wat merken wij hiervan?

Voor Nederland heeft de enorme sargassumgordel geen directe gevolgen. Onze Noordzee kent een heel ander ecosysteem, lagere watertemperaturen en bovendien stromingen die zulke ophopingen niet toelaten.

De groei van het sargassum past wel in een reeks veranderingen die wereldwijd in de oceanen zichtbaar zijn. Zeewatertemperaturen stijgen, ecosystemen verschuiven en de beschikbaarheid van voedingsstoffen verandert. De algenband lijkt daarvan één van de duidelijkste signalen.

Voor Nederlanders die deze zomer of het najaar naar het Caribisch gebied reizen, kan het wel degelijk gevolgen hebben. Vooral aan de oostkusten van eilanden spoelen soms enorme hoeveelheden wier aan. Dat kan het zwemmen daar minder aantrekkelijk maken en op sommige stranden is de geur ronduit onaangenaam.

Gelukkig verschilt de situatie sterk per eiland en zelfs per strand. Stromingen en wind bepalen waar het wier uiteindelijk terechtkomt. De westkusten van de eilanden blijven vaak veel schoner.

Een oceaan in verandering

Dat sargassum tegenwoordig ieder jaar in zulke enorme hoeveelheden voorkomt, laat zien hoe snel de Atlantische Oceaan verandert. Waar het wier vroeger vooral een onopvallende bewoner van de Sargassozee was, vormt het nu een duizenden kilometers lange gordel die vanuit de ruimte zichtbaar is.

Wetenschappers verwachten dat satellieten zoals PACE de komende jaren steeds beter in staat zullen zijn om de ontwikkeling van het sargassum te volgen. Tegelijkertijd blijft de belangrijkste vraag nog onbeantwoord: waarom groeit de algenband zo explosief?

Zolang die vraag niet volledig is beantwoord, blijft ook onzeker of de recordhoeveelheden van de afgelopen jaren een tijdelijke uitschieter zijn, of dat de Great Atlantic Sargassum Belt een blijvende factor wordt in een veranderende Atlantische Oceaan.