Explosieve weersituatie in centrale deel Middellandse Zee

Foto boven: De afwijkingen ten opzichte van normaal van de watertemperaturen in het centrale deel van het Middellandse Zeegebied zijn op dit moment bijzonder groot - Climate Reanalyzer

Een zeer explosieve weersituatie doet zich vandaag en morgen voor in het centrale deel van het Middellandse Zeegebied. Een combinatie van het zeer warme zeewater, de extreem hoge luchtvochtigheid die daarvan het gevolg is en de passage van een front maakt dat zich zeer zware onweersbuien vormen. Met kans op grote hagel, erg veel regen, vernietigende windstoten en in sommige regio’s ook tornado’s.

In eerdere verhalen op deze site hebben we al geschreven hoe de uitzonderlijk warme Middellandse Zee vanaf de herfst niets minder dan een tikkende tijdbom is. Het bekken heeft een recordwarme zomer achter de rug. Op sommige plaatsen rond de Balearen werden watertemperaturen van rond 33 graden gemeten.

De afwijkingen ten opzichte van normaal van de watertemperaturen in het centrale deel van het Middellandse Zeegebied zijn op dit moment bijzonder groot - Climate Reanalyzer

Mariene hittegolf houdt nog steeds aan

Ook nu houdt die mariene hittegolf nog steeds aan. In de buurt van de zware onweersbuien, die vandaag regionaal tot ontwikkeling komen, worden dauwpunten tot 25 graden verwacht, vergelijkbaar met de luchtvochtigheid die Nederland eind juni tijdens enkele hete dagen trof. De hitte was toen eigenlijk ondraaglijk en resulteerde in enkele indrukwekkende onweerssituaties, waar met name het westen en noorden van Nederland mee te kampen kregen.

Advertentie

Het noodweer van vandaag en morgen in het centrale deel van het Middellandse Zeegebied doet zich voor aan de voorzijde van een front, dat er langzaam naar het oosten trekt. Het is hetzelfde front dat gisteren vooral in het westen en noorden van Nederland veel regen heeft gebracht. Voor het front uit voert een zuidelijke wind extreem vochtige en ook erg warme lucht naar het noorden, erboven waait een sterke westelijke wind. Die sterk met de hoogte draaiende en in kracht toenemende wind maakt dat er erg veel windschering is. Het is de ideale cocktail voor het ontstaan van zware onweersbuien met allerlei randverschijnselen.

Waarschuwingsniveau 3

De experts van de Europese extreem weersite Estofex.org hebben voor vandaag in een strook van de Balearen richting Sardinië en voor het noordwesten van Italië, de regio ten zuiden van Genua en feitelijk Toscane, een waarschuwingsniveau 3 uitgegeven, het hoogste waarover ze beschikken. Ze waarschuwen voor extreme regenval, grote tot zeer grote hagel, zeer zware windstoten en voor enkele tornado’s, waaronder mogelijk een zware tornado. Behalve Sardinië krijgen ook Corsica, delen van Zuidoost-Frankrijk en Slovenië en Kroatië met de zware buien te maken, die zoals eerder al aangegeven langzaam naar het oosten opschuiven.

Morgen wordt het zwaartepunt van de buien boven het noordelijke deel van de Adriatische Zee verwacht. Grote delen van Italië en het voormalige Joegoslavië kunnen dan (opnieuw) zwaar onweer tegemoetzien. De gevaren zijn daarbij ongeveer hetzelfde als die bij de buien van vandaag, al lijkt het risico op de vorming van een tornado wel wat kleiner.

Water is 3 tot 5 graden warmer dan normaal

Het is een van de eerste keren dat de enorme hoeveelheid potentiële energie die op dit moment in het warme water van de Middellandse Zee zit opgeslagen, zo nadrukkelijk in een explosieve weersituatie wordt aangesproken. En het zal zeker niet de laatste keer zijn.

Advertentie

Op veel plekken in het centrale deel van de Middellandse Zee liggen de watertemperaturen op dit moment tussen 3 en 5 graden boven normaal. Net als in vorige jaren waren grote delen van het bekken gedurende de zomer opnieuw recordwarm.

Ook in voorgaande jaren leidde het warme zeewater in en rond het Middellandse Zeebekken al tot extreme weersituaties. Te denken valt aan diverse episodes met extreme regenval in het Middellandse Zeegebied, waaronder de overstromingen rond Valencia op 29 oktober 2024 en verschillende episodes met extreme regenval in het zuiden van Spanje, zoals dit jaar nog gedurende de februarimaand. Het warme zeewater kan daarbij een belangrijke extra bron van warmte en vocht voor de atmosfeer vormen.

Opvallend zijn ook de medicanes

Ook in het zuidoosten van Frankrijk, Italië, delen van Kroatië en Slovenië, Griekenland en Turkije kwam het de afgelopen jaren meerdere malen tot extreem weer, waarbij de interactie tussen koude bovenluchten en het warme zeewater van de Middellandse Zee een hoofdrol speelde.

Zeer opvallend zijn ook de systemen met tropische kenmerken, die tegenwoordig af en toe boven de Middellandse Zee ontstaan. De sterkste tot nu toe was Medicane Ianos, die in september 2020 over de Middellandse Zee trok en de kracht van een categorie 2-orkaan bereikte. De windsnelheden rond de kern liepen tot rond 120 kilometer per uur op, met windvlagen tot 195 kilometer per uur. Vooral Griekenland werd door de storm getroffen, onder meer de Ionische eilanden zoals Kefalonia en Zakynthos. Behalve de stormwinden bracht Ianos ook veel regen. Plaatselijk werd een hoeveelheid van ruim 640 millimeter gemeten.

Ianos was de zwaarste, Daniël de dodelijkste medicane

Hoewel Ianos meteorologisch gezien de sterkste storm was qua windkracht en luchtdruk, was medicane Daniël uit september 2023 de dodelijkste en meest verwoestende mediterrane storm ooit gemeten. Daniël veroorzaakte ongekende neerslaghoeveelheden in Griekenland en leidde daarna tot een humanitaire catastrofe in Libië, waar na het doorbreken van twee dammen meer dan 10.000 mensen om het leven kwamen.