De activiteit op de zon viel voor het eerst in 4 jaar stil

Foto boven: De zon op 22 februari: geen zonnevlekken - NASA/SDO

Op 22 februari gebeurde op de zon iets bijzonders. Er waren helemaal geen zonnevlekken te zien. Het was voor de eerste keer in vier jaar tijd dat dit gebeurde.

Zonnevlekken zijn donkere, relatief koelere plekken op het oppervlak van de zon (de fotosfeer). Ze ontstaan door sterke magnetische activiteit die de stroming van heet plasma vanuit het binnenste van de zon verstoort. Het oppervlak koelt daardoor op die plekken iets af en de gebieden waar dat gebeurt, lijken donkerder dan hun omgeving.

De zon op 22 februari: geen zonnevlekken - NASA/SDO

Tussen 3500 en 5500 graden

Om een idee te geven hoe groot die verschillen zijn: zonnevlekken zijn met een temperatuur van tussen 3500 en 4500 graden nog steeds extreem heet, naar de rest van het oppervlak van de zon heeft een temperatuur van 5500 graden. Een behoorlijk onderscheid dus.

Advertentie

Zonnevlekken komen vaak in groepen voor en ze kunnen zo groot als de aarde of zelfs nog groter zijn. Verder komen ze en gaan ze in een cyclus van ongeveer 11 jaar. Als er veel zonnevlekken op de zon zitten, is de zon actief. Zijn het er weinig, dan heerst er rust.

Een cyclus duurt gemiddeld rond 11 jaar

Zo’n periode van 11 jaar wordt ook wel een cyclus genoemd. Een cyclus heeft altijd een minimum (met veel dagen waarop er geen vlekken op de zon zitten) en een maximum (een langdurige periode met voortdurend vlekken op de zon).

De huidige cyclus is nummer 25. Het maximum daarvan, dat de afgelopen jaren aan de gang was, lijkt nu duidelijk over zijn hoogtepunt heen. Het feit dat het oppervlak van de zon op 22 februari voor de eerste keer in lange tijd geen vlekken liet zien, is daar het bewijs van.

Het nieuwe minimum laat nog even op zich wachten

Het betekent overigens nog niet dat het nieuwe minimum meteen aanstaande is. Dat wordt pas rond 2031 verwacht. Wel zijn we dus op weg er naartoe. Het periode zonder zonnevlekken in februari duurde uiteindelijk 3 dagen. Daarna keerden de zonnevlekken terug.

Advertentie

De zon vanochtend: wel weer vlekken - NASA/SDO

Op aarde is de afwisseling van perioden met grote activiteit en rust op de zon om meerdere redenen interessant. Zo kan het tijdens perioden met grote activiteit tot zonnestormen komen. Tijdens dergelijke stormen stuurt de zon wolken met elektrisch geladen deeltjes de ruimte in die ook de aarde kunnen bereiken en dan via het aardmagnetisch veld in de atmosfeer terechtkomen. Zware zonnestormen kunnen op aarde tot allerlei technische storingen leiden en kunnen satellieten rond de aarde uit balans brengen.

Fel noorderlicht hoort er ook bij

Mooier zijn de fases met noorderlicht, die ook tijdens zonnestormen kunnen voorkomen. Nog in de nacht van 19 op 20 januari (dit jaar) was in grote delen van Nederland een fel noorderlicht te zien, samenhangend met een enorme uitbarsting aan het oppervlak van de zon die zich kort daarvoor had afgespeeld. Veel mensen keken hun ogen uit.

Dat de huidige cyclus nu over zijn hoogtepunt heen is, betekent niet dat de kansen op noorderlicht zijn verdwenen. Ook al worden de komende jaren geleidelijk steeds minder zonnevlekken verwacht, er kunnen nog steeds zonnestormen voorkomen, en ook nog steeds uitbarstingen die sterk genoeg zijn om het noorderlicht weer terug te brengen.

De huidige cyclus was sterker dan verwacht

Overigens was de huidige cyclus een stuk actiever dan gedacht. Werd langere tijd geleden nog gedacht dat cyclus 25 weleens één van de zwakste in lange tijd zou kunnen worden, in werkelijkheid was de cyclus alweer een stuk sterker dan zijn voorganger.

Toen eenmaal duidelijk werd dat de cyclus niet aan de vooraf gestelde verwachtingen voldeed, waren er ook wetenschappers die dachten dat het weleens één van de sterkste cycli sinds het begin van de waarnemingen zou kunnen worden. Ook dat is uiteindelijk niet gebeurd.