Afstand doen van het oude Nederlandse klimaat doet pijn

Foto boven: Stukje bij beetje nemen we afscheid van het oude, Nederlandse klimaat - Reinout van den Born

Het was de afgelopen nacht heerlijk koel in Nederland, met in de duinpannen temperaturen zelfs dichtbij het vriespunt. Door die koelte is het huis inmiddels zover afgekoeld dat ik de tijdens de hittegolf verloren ruimte weer heb kunnen terugveroveren.

Het voelde als een bijzonder moment. Aan het einde van de middag sleepte ik gisteren het zware bedmatras weer naar boven naar zijn plek op het bed. Ook nam ik één van de kamertjes op zolder weer als mijn werkkamer in gebruik. Op geen van beide plekken in het huis kon je de afgelopen dagen zijn; zo heet was het er tijdens de hittegolf geworden.

Stukje bij beetje nemen we afscheid van het oude, Nederlandse klimaat - Reinout van den Born

Alleen in de woonkamer leven, voelt niet fijn

Meerdere dagen leefde ik in de woonkamer. Dat voelde niet fijn. Doordat ik steeds in een zeer beperkte ruimte verkeerde, werd het een rommeltje. Het voelde als kamperen in je eigen huis. En dat met twee verharende katten om je heen. Maar die konden daar ook niks aan doen.

Advertentie

Dagelijks gooide ik, als dat even kon, op de bovenverdiepingen natuurlijk alles open, om een beetje koelte te brengen. Maar tijdens de hittegolf bleef het aantal uren waarop koeling mogelijk was zeer beperkt en was het effect van de actie maar gering. Daarna deed de zon zijn verzengende werk. En vooral bovenin het huis werd het ziedend warm. Dat gold niet alleen voor de lucht overigens, maar zeker ook voor de muren en de houten vloeren.

Het is natuurlijk veel vaker heet geweest

Het was alsof je normale leven van je werd afgenomen. Nu hebben we in het verleden in Nederland natuurlijk wel vaker hittegolven meegemaakt. Als kind waren dat de hete zomers van 1975 en 1976. Beide staan me nog helder voor de geest.

De zomer van 1975 omdat ik net ervoor drie weken met hersenvliesontsteking in het ziekenhuis in Harderwijk lag, net als mijn broers overigens, maar zij op andere momenten. We hadden het alle drie als complicatie van de bof gekregen. Een uiterst zeldzaam verhaal, maar daardoor niet minder vervelend. Ik ben daarna niet meer naar school geweest en kan me de hittegolf die in de zomer volgde daardoor nog goed herinneren. Met het onweer erbij.

Op vakantie naar het bruine Engeland

Een jaar later beleefden we de droge zomer van 1976, met ook daarin een uiterste lange hittegolf. Weer was het raak, maar wel op een andere manier dan dit jaar. De lucht die bij de hitte hoorde, was droog. We waren de hele dag buiten en hadden geen moeite met de hoge temperaturen, ook niet in huis. Dat jaar gingen we naar het eveneens droge en bizar warme Engeland met vakantie. Het land was totaal verbruind en had watergrebrek. Maar het was een avontuur om er te zijn en bijna iedereen kon er toen ook van genieten.

Advertentie

De eerste keer dat ik de warmte als belastend ervoer, was in 2003. In die tijd was het de warmste zomer die we sinds het begin van de moderne metingen in Europa meemaakten. Vooral Frankrijk kreeg een enorme klap, met temperaturen die er voor het eerst op uitgebreidere schaal boven 40 graden uitkwamen. We woonden toen in Nijmegen, in een appartement op de begane grond, met een kleine tuin erachter. Met name tijdens de hittegolf, eind juli en de eerste weken van augustus, werd het er ziedend warm. En kregen we er echt last van.

Mijn territorium dit weekend. De katten brengen hun tijd slapend door - Reinout van den Born

Steeds meer wandelaars raakten door de hitte bevangen

Nog ingrijpender was de hitte van juli 2006. Ik volgde in die tijd de 4Daagse en deed dagelijks verslag van de gebeurtenissen voor RTV Nunspeet. We hadden een complete ploeg ter plaatse en verbleven in een hotel in Berg en Dal. Meteen al bij aanvang van het evenement sloeg de hitte toe en die eerste dag ging het helemaal mis. We stonden op de Oosterhoutsedijk, waar steeds meer mensen door de hitte bevangen raakten. De Wedren, de start- en finishplaats van de 4Daagse, leek aan het einde van de middag wel een rampgebied. Twee deelnemers overleefden de dag niet en in de avond werd besloten het evenement verder af te blazen.

Ik denk dat de gebeurtenissen van dat jaar mij voor het eerst echt hebben laten inzien hoe diep hitte in een maatschappij kan ingrijpen die – zoals de onze – helemaal niet op dat soort temperaturen is ingericht. Het klimaat van nu hoort niet bij de manier waarop we hier altijd met het weer zijn omgegaan, in onze geïsoleerde huizen. Het hoort ook niet bij ons Nederlanders, die in dit hoekje aan de Noordzee altijd tegen regen, wind en – zij het gematigde – maar over het algemeen wel relatief lage temperaturen hebben gevochten.

Vooral de periodes met nieuwe records zijn pijnlijk

En dat dit zo is, merk je vooral op de momenten dat de extremen weer wat extra worden opgerekt, zoals dat in een klimaat in transitie – zoals het onze – nu eenmaal gaat. En dan denk ik aan de zomers van 2018 (eindeloos), 2019 (met het nog geldende hitterecord van 25 juli 2019 (mijn verjaardag) in Gilze-Rijen), 2022 (kwam ook geen einde aan) en dit jaar.

Hogere temperaturen betekenen niet alleen ontspanning en rust, maar ook dat je stapje voor stapje afscheid neemt van het Nederland zoals we dat kenden. Met zijn mooie winters, die er zo goed als niet meer zijn. En zijn kenmerkende natuur, die voor een steeds groter deel ziek is en in de bossen voor andere boomsoorten moet worden ingeruild, omdat ook de bomen van weleer niet voor ons nieuwe klimaat zijn gemaakt en langzaam zullen verdwijnen.

Het afstand doen, doet pijn

Het doet pijn. Helemaal als je tijdens een hittegolf – op de oude manier zoals we in Nederland leefden – niet eens meer in je hele huis kunt zijn. En wordt teruggeworpen naar het koelste plekje in de woonkamer. Terwijl het ook daar eigenlijk te warm was om nog normaal te functioneren.

Ja, ook ik denk er nu over na om toch maar een airco aan te schaffen. Terwijl ik me daar toch altijd een beetje tegen heb verzet. Maar er is feitelijk geen ontkomen meer aan.