Vorst en ijs markeren de echte winters

Foto boven: Schaatsen op het plein voor kerk - Peter van den Born

Vorst en ijs hebben in mijn leven een grote rol gespeeld. Ik heb er ontelbare herinneringen aan, variërend van de ijssculpturen in het voorjaar van 2013 in Friesland, via de ijsbergen bij Gaast in de winter van 2010 tot schaatsen op mijn houten krabbelaars als jong kind.

Door een zware storm en mijn liefde voor sneeuw, kwam ik als 7-jarig jongetje ‘in het weer‘ terecht, afgelopen 3 januari precies 50 jaar geleden. Een serie van 11 delen over alles wat er sindsdien is gebeurd en wat zich in mijn herinnering heeft vastgezet. Vandaag deel 4.

Zo lang ik leef, kom ik op het ijs. Als jong kind al, met dubbele schaatsjes op de Solse Poel in Garderen, of op het Uddelermeer, een kilometer of 5 verderop. Schotsje springen deden we op het ijs van de vijver in de tuin, of even voelen of het hield, waar er dan ook maar ijs was.

Schaatsen op het plein voor kerk - Peter van den Born

Gelukkig geen ongelukken

Nee, ik ben er nooit doorheen gezakt. Gelukkig maar. Nooit heb ik een nat pak gehaald. Eén keer een natte voet, dat was de hele oogst. Mijn inmiddels overleden schoonvader moest er hartelijk om lachen toen ik een keer met mijn rechtervoet door het ijs heen trapte. Geen ongelukken dus.

Advertentie

Wel heel veel geluk. Bij voorbeeld bij die keer toen we in de buurt van Gaast over het (deels) bevroren IJsselmeer naar de ‘ijsbergen’ liepen, die zich daar hadden opgehoopt. Eigenlijk waren het bergen kruiend ijs. Sommige waren tot wel 6 meter hoog. Toen we er vlakbij stonden, hoorden we het bewegen. Het was een fascinerend landschap, en dat in Nederland.

De IJsselmeertocht in 1996

In de winter van 1996 werd ineens de IJsselmeertocht uitgeschreven, voor het eerst sinds de fameuze winter van 1963. Samen met een vriend van me wilde ik ook meedoen. We trainden op het Veluwemeer en schaatsten van kistwerk naar kistwerk. Bij het passeren van één van die kistwerken viel mijn schaatsmaatje. Hij bezeerde zijn knie dusdanig dat het avontuur de dag erna niet doorging. Maar goed ook, want de tocht ontaardde in een gigantische chaos.

Een schaatsperiode begon altijd op de ijsbaan in Garderen, naast het voetbalveld. Heel het dorp kwam er, vanuit alle gezindten. Het was beregezellig. De lampen aan, muziek uit de speakers, koek en zopie en honderden mensen op het ijs. Wat heb ik daarvan genoten. Later kon je ook naar het Uddelermeer, of het Veluwemeer. Niets mooier dan lange slagen maken op een grote ijsvlakte, met de wind in je rug en een ondergaande zon boven het ijs. En dan aan de kant nog even bijpraten met al die anderen, die er ook zo van hadden genoten.

Veluwemeertocht uitgereden

Veel toertochten heb ik uiteindelijk niet gemaakt, helaas. Eentje wel: de Veluwemeertocht in de winter van 1991. Ik zat overspannen thuis. En precies toen begon het te vriezen en te sneeuwen. De Veluwemeertocht werd uitgeschreven. Ik werkte op therapeutische basis alweer wat bij de krant, mijn werkgever. En werd erop uitgestuurd om al schaatsend een verslag van de tocht te maken. Het werd een bijzonder avontuur, met heen de wind mee en terug pal tegen. Toen de wind ook nog eens behoorlijk begon toe te nemen en de dooi inviel.

Advertentie

Van de 1500 deelnemers kwamen er maar een paar honderd binnen, onder wie ikzelf. In de loop van de dag werd de tocht afgeblazen, wegens de harde wind, het water op het ijs en auto’s, die door het ijs zakten. Uiteindelijk mocht ik er een hele pagina over schrijven.

Schaatsen op de weg in 1979

Schaatsen op de weg heb ik ook meerdere keren kunnen doen, vooral in de winter van 1979. Toen verliep de tocht naar de basisschool simpelweg het best als je schaatsen onder deed. IJzel was hoe dan ook iets speciaals. Zeker begin maart 1987, toen het hele noordoosten van het land onder een dikke laag ijs verdween, die vervolgens meer dan een week bleef zitten.

Minder goede herinneringen aan ijzel heb ik ook, al weet ik niet meer precies welke winter dat was. Wel weet ik dat ik bij Meteo Consult een frustrerende gladheidsdienst had gehad. Er trokken tientallen ijzelbuitjes over het land. Er was bijna niet tegenop te bewaken. Heel frustrerend, want hoe je je best ook deed, elke keer ging er ergens wel weer iets mis.

Ongelukken op een beijzelde brug

Terug naar huis, toen in Nijmegen, reed in mijn auto over de A50 de brug bij Heteren op. Buiten was het -2 graden en het begon als een gek te regenen. Van het ene op het andere moment veranderde de weg in een ijsbaan. Voor mij gleed een andere weggebruiker tegen de vangrail. Ze vroeg me te stoppen om haar te helpen. Ik ging achter haar staan en samen keken we of de schade aan haar auto klein genoeg was om nog door te rijden.

Op dat moment kwam er vanuit de verte een vrachtwagen op vol tempo de brug op, die daar een flauwe bocht maakt. We schrokken ons rot en vreesden het ergste. Zonder ook maar te remmen, knalde de truck tussen de her en der weggegleden auto’s door. Er gebeurde – gelukkig – helemaal niets. Maar we zijn zo snel als we konden van de brug verdwenen.

Terschelling begraven onder de sneeuw - Still uit video

IJskoude herinneringen aan de winter van 1987

IJskoude herinneringen aan vorst en ijs heb ik ook, vanuit de winter van 1987. De eerste was toen ik vanaf het station in Putten naar Garderen fietste en de ketting van mijn fiets brak. Het was de koudste dag van de winter met zelfs overdag -13 graden en een sterke oostelijke tot noordoostelijke wind. Lopend vervolgde ik mijn weg, door het bos. Ik liep zo hard dat ik, ondanks de doordringende kou van dat moment, toch begon te zweten – en kwam veilig thuis.

De tweede herinnering is vanuit diezelfde winter. Op een heldere avond besloot ik nog even te gaan schaatsen. Het was -17 graden. Op de ijsbaan in Garderen aangekomen, bleken er maar weinig mensen te zijn. Na een tijdje schaatsen, begreep ik ook wel waarom. Het was gewoon niet te doen. Binnen de kortste keren was het gevoel uit mijn handen en voeten verdwenen. Al snel fietste ik weer naar huis. Dat viel door de kou niet mee. Pas weer binnen in de warme kamer kwam het gevoel in handen en voeten terug. Maar wat deed dat pijn…