in-zuiden-en-zuidwesten-dreigt-dit-jaar-al-vroeg-droogte

Foto boven: Droogte in Nederland - Nely van Frankenhuyzen

Het was een opvallend bericht, zo midden in de winter. Waterschap Brabantse Delta meldde zich op 4 februari met het bericht dat het in Midden- en West-Brabant nog steeds uitzonderlijk droog was, met grondwater- en waterstanden duidelijk lager dan normaal in deze tijd. Er volgde een oproep om zoveel mogelijk water vast te houden.

Het waterschap deed zijn oproep met het oog op het komende voorjaar. Nu staat de natuur nog in winterstand en is nauwelijks water nodig. Straks, als het groeiseizoen weer begint, neemt de waterbehoefte snel toe. ‘We leven nog steeds in een historisch droge periode’, zegt een bestuurder van het Waterschap op hun site. ‘De regen van de afgelopen tijd is onvoldoende geweest om de vorig jaar ontstane tekorten weer aan te vullen’.

Droogte in Nederland - Nely van Frankenhuyzen

Het beeld klopt helemaal

En dat beeld klopt helemaal. Als we de gegevens van het voorbije jaar er nog eens bij pakken, dan zien we dat het jaar 2025 in met name het zuiden en zuidwesten van Nederland bijzonder droog is verlopen. Er viel globaal tussen 475 en 520 millimeter, zo’n 275 tot 300 millimeter minder dan normaal. Dat mag je in de Nederlandse situatie gerust een enorm verschil noemen. Ook in andere delen van het land verliep het jaar droger dan gebruikelijk, maar waren de verschillen met normaal wel kleiner dan in het zuiden en zuidwesten.

Advertentie

Kijken we naar de aanvulling van de watervoorraden in deze winter, dan lijkt het erop dat aan die droogte nog steeds geen einde is gekomen. Zo is in Gilze-Rijen in de winter tot en met zaterdag precies 100 millimeter regen gevallen, tegen 164 millimeter normaal in dezelfde periode. In Vlissingen is het beeld al niet anders. Daar leverde de winter tot afgelopen zaterdag 88 millimeter regen op, tegen 147 millimeter normaal in dezelfde periode.

Hogedrukgebieden waren en zijn steeds dominant

Niet alleen vorig jaar, maar ook deze winter waren hogedrukgebieden dominant. De laatste weken lagen ze in het hoge noorden. Doordat koude lucht vanuit het poolgebied naar het zuiden stroomde, werd de straalstroom ook zuidwaarts geduwd. Die kwam boven het Middellandse Zeegebied en het noorden van Afrika terecht, samen met de erbij horende en regen brengende lagedrukgebieden. In een normale winter trekken die ook over Nederland.

In Marokko, Portugal en Spanje viel de afgelopen weken zoveel regen dat overstromingen daarvan het gevolg waren. De komende week lijkt in die situatie heel langzaam enige verbetering te komen, ook al is de periode met veel regen er nog niet helemaal voorbij.

Nu lijkt het wel wisselvalliger te worden

Bij ons lijkt het de komende tijd, feitelijk vanaf woensdag, juist wisselvalliger te worden. We zien dan hoe de depressiebaan zich voor het eerst in lange tijd naar het noorden verlegt. Om de vorig jaar en zelfs deze winter ontstane tekorten weg te werken, zal het echter flink moeten gaan doorregenen. Zeker ook met de meteorologische lente op komst.

Advertentie

In de Nederlandse klimatologie zijn de drie lentemaanden de droogste van het jaar. Valt in maart gemiddeld over het land normaalgesproken nog 53 millimeter, in april ligt de normaal op slechts 40 millimeter en in mei komt normaal rond 55 millimeter omlaag. Terwijl het voorjaar in Nederland normaalgesproken het droogste seizoen is, neemt de behoefte aan water sterk toe. Niet alleen loopt de natuur uit, ook komen de gewassen op het land boven de grond en gaat het gras weer groeien. Allemaal zaken waar veel water voor nodig is.

Ook de verdamping van water komt weer op gang

Tegelijkertijd komt, als gevolg van de oplopende temperaturen en het sterker worden van de zon, ook de verdamping van water uit de bodem weer op gang. Terwijl de hoeveelheid water die verdampt snel groeit, blijft de neerslag in het voorjaar in het algemeen achter. En ontstaat dus een neerslagtekort dat in de loop van de drie lentemaanden snel kan stijgen. We hebben daarvan de afgelopen 5 tot 10 jaar meerdere voorbeelden meegemaakt.

Zijn de watervoorraden in de winter goed aangevuld, dan komen we die start van de droge periode meestal wel goed door. Later in mei en zeker in de zomermaanden, als de luchtvochtigheid toeneemt, volgen vaak ook weer regens die nodig zijn om het tekort niet teveel te laten oplopen. Maar houdt het droge weer zoals vorig jaar aan of beginnen we al met tekorten aan het nieuwe droogteseizoen, zoals dit jaar in het zuiden en zuidwesten lijkt te gebeuren, dan worden de uitdagingen voor de waterbeheerders meteen wel een stuk groter.

Hopen op een natte periode

Wat dat betreft, is het dus niet vreemd dat het Waterschap Brabantse Delta nu al een beroep op zijn gebruikers doet om spaarzaam met water te zijn. In de wetenschap dat de watertekorten er nog steeds groot zijn en het voorjaar op het punt van beginnen staat, is het te hopen dat de komende weken nog een natte periode volgt. Gebeurt dat niet, dan kunnen de eerste onttrekkingsverboden voor oppervlaktewater er dit jaar wel eens vroeg bij zijn.