Hoeveel hitte kan een mens eigenlijk verdragen?

Foto boven: Het wordt de komende dagen erg warm - Ab Donker

Het wordt de komende dagen warm. Heel warm zelfs. In het zuiden van Nederland kan het kwik vrijdag plaatselijk tot rond 35 graden oplopen. Maar de temperatuur vertelt deze keer niet het hele verhaal.

Op zichzelf is zo'n waarde al indrukwekkend. Toch schuilt de echte uitdaging mogelijk niet in de temperatuur, maar in de hoeveelheid vocht die de atmosfeer met zich meebrengt. Dauwpunten van 20 tot 22 graden zijn in het zuiden lokaal haalbaar. Juist die combinatie van warmte en vocht maakt dat veel mensen de omstandigheden als drukkend, benauwd en vermoeiend zullen ervaren. Het roept een interessante vraag op: hoeveel hitte kan een mens eigenlijk verdragen?

Het wordt de komende dagen erg warm - Ab Donker

Niet alleen de temperatuur telt

Als we naar het weer kijken, zijn we vaak gefocust op de maximumtemperatuur. Maar ons lichaam kijkt naar meer dan dat. Om af te koelen, produceren we zweet. Dat werkt alleen goed als dat zweet ook kan verdampen.

Advertentie

Bij droge hitte verloopt dat proces efficiënt. In een vochtige atmosfeer wordt het moeilijker. De lucht bevat dan al veel waterdamp, waardoor de verdamping van zweet vertraagt. Het gevolg is dat het lichaam harder moet werken om zijn temperatuur onder controle te houden. Daardoor voelt 35 graden met een dauwpunt van 22 graden heel anders aan dan 35 graden in droge lucht.

De onzichtbare thermometer

Meteorologen en fysiologen gebruiken om dit effect in beeld te brengen een bijzondere maat: de natteboltemperatuur. Die combineert temperatuur en luchtvochtigheid tot één waarde die iets zegt over hoe goed het lichaam zichzelf nog kan koelen.

Bij de verwachte omstandigheden in Nederland – een maximumtemperatuur rond 35 graden en een dauwpunt tussen 20 en 22 graden – komt die natteboltemperatuur maximaal uit rond 25 à 26 graden. Dat klinkt misschien niet indrukwekkend, maar het geeft belangrijke informatie. Het lichaam kan zich onder zulke omstandigheden nog steeds koelen, maar het kost wel aanzienlijk meer inspanning.

Waar ligt de grens?

Jarenlang werd gedacht dat een natteboltemperatuur van 35 graden de absolute grens voor menselijke overleving vormde. Boven die waarde kan zelfs een gezond persoon in de schaduw, met voldoende drinkwater beschikbaar, zijn warmte niet meer kwijt.

Advertentie

Recente onderzoeken suggereren echter dat de praktische grens vaak al lager ligt, rond een natteboltemperatuur van 30 tot 32 graden. Zeker voor ouderen, zieken of mensen die lichamelijk actief zijn. De waarden die Nederland deze week mogelijk bereikt, blijven daar nog duidelijk onder. Toch betekent dat niet dat de hitte onschuldig is.

Waarom Nederlandse hitte zo zwaar kan zijn

Nederland is geen woestijnland. Onze huizen zijn gebouwd om warmte vast te houden, niet om haar snel af te voeren. Bovendien koelt het tijdens vochtige nachten vaak minder sterk af.

Daardoor stapelt de warmte zich op. Woningen warmen op, slaapkamers blijven benauwd en het lichaam krijgt minder gelegenheid om tijdens de nacht te herstellen. Juist kwetsbare mensen kunnen daar de gevolgen van ondervinden. Het zijn vaak deze langdurige effecten die tijdens hittegolven voor gezondheidsproblemen zorgen.

Van temperatuur naar hittekracht

Om die belasting beter zichtbaar te maken, gebruikt het KNMI tegenwoordig het begrip 'hittekracht'. Deze maat is gebaseerd op de Wet Bulb Globe Temperature, kortweg WBGT.Daarin wordt niet alleen gekeken naar temperatuur en luchtvochtigheid, maar ook naar zonnestraling en wind. Daardoor sluit de maat beter aan bij wat mensen daadwerkelijk ervaren.

Op een zonnige middag met 35 graden en een hoge luchtvochtigheid kan de hittekracht oplopen tot niveaus waarbij sportevenementen worden aangepast en buitenwerk extra voorzorgsmaatregelen vereist.

Warm, maar niet uitzonderlijk voor de mens

De omstandigheden die Nederland de komende dagen mogelijk beleeft, zijn zwaar. Voor veel mensen zelfs zeer zwaar. Toch bevinden we ons nog niet in de buurt van de absolute fysiologische grenzen die wereldwijd soms wel worden benaderd, bijvoorbeeld in delen van de Perzische Golf of Zuid-Azië. Dat is een geruststellende gedachte.

Tegelijkertijd laat deze situatie zien hoe belangrijk luchtvochtigheid is. Twee dagen met dezelfde temperatuur kunnen totaal verschillend aanvoelen. Het verschil zit niet in wat de thermometer aanwijst, maar in hoe efficiënt ons lichaam zijn warmte nog kwijt kan.

De hitte zit niet alleen in de thermometer

En juist daarom zal de hitte van vrijdag waarschijnlijk niet alleen heet, maar ook benauwd aanvoelen. Zoals een Nederlandse zomer soms kan zijn: warm, vochtig en onontkoombaar aanwezig. De thermometer vertelt daarbij slechts een deel van het verhaal. De rest zit verborgen in de waterdamp in de lucht om ons heen.