Het wordt weer extreem heet in Zuidwest-Europa

Foto boven: De Spaanse hoogvlakte, waar het erg heet kan worden. Nog extremer in de valleien die de vlakte doorsnijden - Ruud Zwart

Het wordt de komende dagen in het zuidwesten en westen van Europa steeds warmer. Vooral Spanje en Frankrijk lijken – zeker vanaf het komende weekend – af en toe rekening te moeten houden met erg hoge temperaturen.

In Spanje wordt vanaf zaterdag op steeds meer plaatsen de grens van 40 graden overschreden. In het zuidwesten, westen en midden van Frankrijk kan het dan op veel plaatsen tussen 35 en 40 graden worden. Een deel van die warmte komt donderdag, vrijdag en zaterdag ook in Nederland terecht, maar hier lijkt het allemaal net iets minder extreem te worden.

De Spaanse hoogvlakte, waar het erg heet kan worden. Nog extremer in de valleien die de vlakte doorsnijden - Ruud Zwart

Vroeger was het ook warm, maar waarom nu zo extreem?

Ook vroeger was het in de zomer vaak warm in Europa, en toch lijkt het tegenwoordig veel makkelijker tot extremen te komen. Ja, logisch, klimaatverandering, zullen velen zeggen. Maar niet alleen de opwarming van de aarde speelt een rol. Veel meer factoren komen samen.

Advertentie

Neem Spanje als voorbeeld. Het is het land dat het zuidelijkste stukje van Europa herbergt. Aan de overkant van de Middellandse Zee liggen Marokko en de Sahara.

Klimaatzones schuiven naar het noorden op

Door de opwarming van de aarde schuiven klimaatzones naar het noorden op. Spanje is in het noorden gematigd en relatief nat. Schuif je naar het zuiden op, dan wordt het droger en warmer. Bij Almería bevindt zich in de beschutting van de Sierra Nevada zelfs een halfwoestijn. Frankrijk is natter dan Spanje, maar normaal gesproken ook koeler, met ook hier dat verschil tussen noord en zuid. Nederland ligt in de gematigde zone, terwijl de Scandinavische landen meer tegen het koude gebied dat bij de Noordpool hoort aanschurken.

Terwijl het oude Nederlandse klimaat naar Scandinavië opschuift, komen wij meer en meer terecht in het klimaat dat vroeger in Zuid-Frankrijk de norm was. In het zuiden van Europa lijkt de klimaatzone die bij de Sahara hoort de Middellandse Zee over te steken.

Langere zomers, minder regen

Wat voor Spanje geldt, is in veel landen rond de Middellandse Zee het geval. De regenhoeveelheden nemen er langzaam af. Tegelijkertijd duurt de zomer langer, ten koste van het deel van het jaar waarin het weer gematigder en vaak ook vochtiger is. Het gebeurt hierdoor vaker dat de neerslagtekorten van de zomer in de winter niet meer worden aangevuld. Per saldo droogt de bodem in steeds meer gebieden langzaam uit.

Advertentie

Een afnemende beschikbaarheid van vocht betekent dat het voor wolken lastiger is om zich te vormen. Daardoor schijnt de zon langduriger, wat er weer voor zorgt dat de temperaturen stijgen, meer vocht verdampt en de bodem extra uitdroogt. Gedurende steeds grotere delen van het jaar is de natuur in grote delen van Spanje volledig verdroogd. Er zit geen greintje vocht meer in de bodem. En op een droge bodem komt alle invallende straling van de zon ten goede aan het laten oplopen van de temperatuur. Met andere woorden: de zon kan helemaal haar gang gaan.

Steeds meer grond ligt braak

Wie weleens door Spanje is gereden, zal de onafzienbare vlaktes kennen waar bijna geen boom staat. Vroeger wuifde hier het graan in de wind. Door de enorme hitte in de zomers van tegenwoordig is het grondgebruik sterk veranderd. Gewassen telen in de hoogzomer is onder de verzengende omstandigheden op de hoogvlakte veel moeilijker geworden. Het kan nog wel, maar alleen als er een goed irrigatiesysteem beschikbaar is, gevoed door een goed gevuld stuwmeer. Daar wringt het de laatste jaren steeds vaker. Door de enorme waterbehoefte van de agrarische sector raken steeds meer stuwmeren leeg. En worden steeds grotere delen van de hoogvlakte niet meer ingezaaid. Het land ligt er dan braak bij. Vaak is het stenig en zandig, en juist boven dat soort gronden wordt het in de hete zon heel gemakkelijk erg warm.

Weerkundig zien we dat Spanje, door het noordwaarts schuiven van de klimaatzones, gemakkelijker dan vroeger een prooi wordt voor hogedrukgebieden gevuld met extreem hete lucht, die vanuit de Sahara naar het noorden trekken. Vervolgens blijven die soms langere tijd boven het binnenland van Spanje hangen. Steeds langere hittegolven met temperaturen die zelfs voor deze regio extreem zijn, zijn het gevolg van deze ontwikkeling. Daarbij komen alle hiervoor genoemde factoren die de hitte in het gebied nog eens extra aanwakkeren.

Spanje en Portugal, de hittehaarden van ons deel van Europa

Het is zo niet moeilijk te begrijpen waarom Spanje en Portugal tegenwoordig, nog meer dan vroeger, de hittehaarden van ons deel van Europa zijn geworden. En ook wij in Nederland ondervinden daarvan de gevolgen. Want zodra de wind uit het zuiden waait, wordt een deel van die in het zuidwesten van Europa geproduceerde hitte naar het noorden getransporteerd. En krijgen ook wij de zeer warme lucht over ons heen. Met als voorlopig hoogtepunt de 40,7 graden in Gilze-Rijen op 25 juli 2019. Een temperatuur die hier eerder niet mogelijk was.

Dat het daarbij niet zal blijven, is wel duidelijk. De vraag is dan ook niet óf, maar wanneer ook in Nederland de volgende stap wordt gezet. In elk geval komt de productie van hete lucht in het zuidwesten van Europa de komende week weer volop op gang. Frankrijk is daarbij het eerste land dat een portie van die hete lucht, met bijbehorende hoge temperaturen, tegemoet kan zien.