Het was weer eens langere tijd winter in Nederland

Foto boven: IJsbellen in de laagstaande zon - Jannine Sanders

Met de ijzel van de afgelopen nacht en vanochtend komt een einde aan een winterperiode die het toch opvallend lang heeft volgehouden.

Het begon allemaal rond de kerstdagen. Toen kwam boven Scandinavië een hogedrukgebied te liggen dat de wind bij ons in de oost tot noordoosthoek bracht. Het duurde wel een dag of vijf voordat de echt koudere lucht onze omgeving bereikte, maar met de kerstdagen was het dan toch zover. Bleef de temperatuur daarbij op eerste kerstdag op diverse plaatsen voor het eerst in het winterseizoen heel de dag beneden het vriespunt, een dag later lukte dat niet meer.

IJsbellen in de laagstaande zon - Jannine Sanders

Koude kerst, nieuwe winterperiode al snel weer in zicht

In de periode tussen kerst en oud en nieuw vroor het in de nachten nog steeds, maar kwam het kwik overdag vrij gemakkelijk boven nul. Toch waren de uitdagingen in verband met gladheid nog niet verdwenen. Ook werd in de weerkaarten een nieuwe periode met koud weer zichtbaar, dit maal gestuurd door een hogedrukgebied in de buurt van Groenland. Aan zijn oostflank stuurde een noordelijke wind op hoogte steeds koudere lucht onze kant op.

Advertentie

Verliep de jaarwisseling nog zonder vorst, later op nieuwjaarsdag begonnen de eerste winterse buien te vallen. Het was de opmaat naar een bijzondere sneeuwperiode. Heel stiekem hadden we misschien al wel gedacht dat het in verband met klimaatverandering niet meer kon, maar de bovenlucht werd dermate koud dat, ook al blies de wind vrijwel steeds Noordzeelucht ons land in, er toch op de meeste plaatsen vele sneeuwbuien begonnen te vallen.

Buitengewoon langgerekte lijn met winterse buien

Het was op de radar een langgerekte lijn met winterse buien, die zich helemaal uitstrekte vanuit het poolgebied via de Noorse en de Noordzee tot over onze omgeving. De buien hielden lange tijd aan, meerdere dagen achter elkaar. De eerste 10 dagen van januari viel iedere dag wel ergens in Nederland sneeuw. We moeten ver terug om een vergelijkbare serie terug te vinden. Waarschijnlijk naar het jaar 2013 of zelfs 2010.

Op steeds meer plaatsen bouwde zich een indrukwekkend sneeuwdek op. Niet alleen in de hogere delen van ons land was dat zichtbaar, ook het laagland werd op diverse plaatsen vol getroffen. Het sneeuwde zo hard dat zich regionaal een laag van tussen 20 en 30 cm opbouwde; soms was daar maar een aantal uren voor nodig. Op de hoge delen van de Veluwe ging de sneeuwlaag richting 40 cm.

Later trokken ook uitgestrekte sneeuwzones over het land. Soms brachten die flink wat wind en stuifsneeuw met zich mee. Meestal ging het daarna ook even dooien, maar waren de problemen door gladheid niet voorbij, doordat de wegdektemperaturen beneden het vriespunt bleven. Er werd voor een vermogen aan zout over de wegen uitgereden. Hier en daar tekenden zich zouttekorten af, een situatie die we sinds 2010 niet meer hadden meegemaakt.

Advertentie

Vrijdag 9 januari was de situatie wel heel bijzonder

Ook het lagedrukgebied, dat op vrijdag 9 januari over het zuiden van het land naar het oosten trok, bracht een situatie teweeg die we al lange tijd niet meer hadden gezien. In het noorden waaide een straffe oostelijke wind en viel sneeuw bij temperaturen onder nul, waarbij door de sterke wind stuifsneeuw optrad die tot de vorming van sneeuwduinen leidde.

In het midden en zuiden viel de neerslag als regen. In de loop van de dag kwam de vorstgrens naar het zuiden en ging de neerslag ook op andere plaatsen in sneeuw over. Op de natte wegen bleef het nog lange tijd glad. De strooidiensten hadden er een flinke kluif aan om die gladheid onder controle te krijgen. Wat volgde, was een ijskoud weekend met in de nacht naar zondag 11 januari op veel plaatsen strenge vorst. In Eelde werd de voor deze winter voorlopig laagste temperatuur van -11,6 graden bereikt, in een duinpan bij Bergen daalde de temperatuur tot -13,8 graden. Het waren de laagste temperaturen sinds februari 2021.

Nu kunnen we een voorlopige balans opmaken

Nu het wintertje vandaag afloopt, kunnen we een voorlopige balans opmaken. Voor wat de temperaturen betreft, was het allemaal niet heel bijzonder. Het koudegetal van deze winter in De Bilt is naar verwachting tot ongeveer 13 punten gestegen. Daarmee maakt de winter bepaald nog geen indruk. Op andere plaatsen in met name het oosten en noordoosten van het land ligt het koudegetal al wel wat hoger en is inmiddels ook een aantal ijsdagen aangetekend.

Veel bijzonderder was de sneeuwsituatie. De dikte van het sneeuwdek, die we op veel plaatsen in het land hebben bereikt, komt tegenwoordig zeker niet vaak meer gedurende de wintermaanden voor. In 2017 gebeurde dit in december nog wel op veel plaatsen, vier jaar later ook in februari 2021 toen sneeuwstorm Darcy over het land trok.

In 2017 kwam Hoog-Soeren tot een sneeuwdikte van 40 cm, in 2021 lukte dat niet. Gedurende de voorbije sneeuwperiode werden wel dergelijke sneeuwdikten gemeten, waarbij we het over de hoger gelegen delen van Nederland hebben. Maar de 20 tot 30 cm, zoals die op diverse plaatsen in het laagland voorkwamen, zijn bepaald niet alledaags in ons land.

De manier waarop het sneeuwdek ontstond sprak tot de verbeelding

Ook de manier waarop het sneeuwdek tot stand kwam, sprak tot de verbeelding. De langgerekte lijn met winterse buien, helemaal vanuit het poolgebied tot over ons land, hadden we lange tijd niet meer gezien. En ook de koude bovenlucht, met op een hoogte van ruim 5 kilometer temperaturen tot -40 graden aan toe, mocht er wel degelijk zijn.

Voor de oorzaak van het koude weer moeten we toch naar de verstoring van de poolwervel kijken, zoals die eind november 2025 optrad. In eerste instantie zag het ernaar uit dat het type verstoring, waar we op dat moment mee te maken hadden, voor het op gang brengen van winterweer in ons deel van Europa niet geschikt was. De koude lucht, die het poolgebied wel degelijk verliet, bleek in eerste instantie vooral op Noord-Amerika te zijn gericht.

Ook in de klassieke zin kreeg de verstoring gevolgen

Tijdens de Amerikaanse kou, regeerde in Europa een zuidenwind en waren bij ons de temperaturen juist erg hoog. Rond de kerstdagen en de jaarwisseling bleek echter dat de verstoring van de poolwervel ook in klassieke zin gevolgen kreeg. Boven Groenland ontstond een hogedrukgebied dat aan zijn oostflank koude lucht op transport zette, richting ons deel van Europa. De rest is geschiedenis en hebben we hiervoor beschreven.

In de meteorologische wereld wordt nog steeds een discussie gevoerd over het type verstoring van de poolwervel, waarmee we te maken hebben gehad. In afwachting van de uitkomst van dit academische debat noemen wij het voorlopig maar een hybride verstoring. Met zowel de gevolgen In Noord Amerika, die bij ons de winter juist verder weg brachten, als het meer klassieke vervolg met de vorming van het hogedrukgebied boven Groenland.

We hebben weer eens een langere winterperiode gehad

Alles bij elkaar hebben we in Nederland voor het eerst in langere tijd weer eens met een winterse periode te maken gehad die meer dan een week duurde. En ook al heeft die er dan niet toe geleid dat de winter nu echt op de kaart staat, hebben we hem wel degelijk als zodanig beleefd. Het was voor winterliefhebbers genieten. Voor het eerst sinds meerdere jaren hebben we de batterij weer eens flink kunnen opladen. En dat is meer dan we hadden kunnen denken.