Enorme schade in Portugal door stingjet van storm Kristin

Foto boven: Schade in Fatima door storm Kristin - foto gemaakt door beheer van het heiligdom

Zware storm Kristin, die woensdagochtend over Portugal en Spanje trok, heeft in delen van Portugal enorme schade aangericht. Minstens zes mensen kwamen om het leven, onder wie een 83-jarige vrouw uit Nederland. Tijdens de storm bracht een ‘stingjet’ windvlagen tot rond 200 kilometer per uur. Ook traden rivieren buiten hun oevers.

De Nederlandse vrouw kwam bij een auto-ongeluk, in de buurt van de plaats Algoz in de Algarve, in een rivier terecht die door de regen van de laatste sterk was gestegen. Haar man sloeg rond 11 uur ’s alarm toen ze niet terugkeerde. Enkele uren later werd eerst de auto en later haar lichaam in de rivier teruggevonden. Waarschijnlijk werd de vrouw verrast doordat de zandweg, waarover ze gewend was te rijden, door de rivier bleek te zijn overstroomd.

Schade in Fatima door storm Kristin - foto gemaakt door beheer van het heiligdom

Ten noorden van Lissabon

De grootste schade lijkt in West-Portugal te zijn aangericht, met name in het gebied ten noorden van de hoofdstad Lissabon. Hier braken veel hoogspanningsleidingen door de harde wind, waaiden bomen om en liepen huizen en gebouwen schade op. Honderdduizenden huishoudens kwamen zonder stroom te zitten. Er werden windstoten tot 200 kilometer per uur gemeten. Soure, een plaats in het gebied, kwam tot een windstoot van 202 kilometer per uur.

Advertentie

Wat de storm specifiek in deze regio erger maakte, was de passage van een zogenoemde ‘stingjet’. Dat is een smalle band met een zeer sterke wind die vanuit de hogere luchtlagen vanaf 3 tot 5 kilometer hoogte wordt gevoed. Zo’n stingjet bevindt zich aan de achterkant van de kern van het lagedrukgebied, op de kop van de indraaiende occlusie, een front dat om de kern van het lagedrukgebied heen ligt. Op satellietbeelden lijkt de plaats van de stingjet in het bewolkingsbeeld vaak op de angel van een schorpioen, vandaar de naam.

Stingjet gevaarlijk en onvoorspelbaar

Op de stingjet kan de wind in een kleine regio enorm uithalen. Dit lijkt op de plek waar Kristin in Portugal de grootste schade veroorzaakte ook te zijn gebeurd.

Om een stingjet te kunnen krijgen, heb je een klein, zich snel ontwikkelend lagedrukgebied nodig, van een specifiek type (Shapiro-Keyser). Dat is een lagedrukgebied met een warme kern en een bijzondere frontenstructuur. Verder is op middelbare hoogte een tong met droge lucht nodig. Op de satellietfoto’s zie je zo’n ‘droge tong’ duidelijk terug. Op de kop van de indraaiende occlusie verdampt regen in die droge lucht. Door die verdamping koelt de lucht af, wordt zwaar en valt omlaag. Daarbij de snelheid van de wind op hoogte met zich meenemend.

Advertentie

Kyrill, Eunice en Daria

Stingjets zijn gevaarlijk doordat ze kleinschalig voorkomen, lastig te voorzien zijn en zeer plotseling komen opzetten. Verder veroorzaken ze veel meer schade dan de rest van de storm. Bekende stormen met een stingjet waren Kyrill in januari 2007 en Eunice in februari 2022. Ook storm Daria, die Nederland op 25 januari 1990 trof, had mogelijk een stingjet.

Van zomerstorm Poly, die Nederland op 5 juli 2023 trof en met name in het Kennemerland bij Haarlem grote schade aanrichtte (door windstoten met een geschatte kracht van 150 tot 160 kilometer per uur), werd ook vermoed dat er een stingjet bij zat. Dat bleek uiteindelijk niet zo te zijn. De extreme windsnelheden in Noord-Holland waren toen het gevolg van grote onstabiliteit en een relatief laag liggende en erg sterke straalstroom. Het waren buien die toen de voor de zeer sterke wind benodigde uitwisseling met de hogere atmosfeer verzorgden.

Straalstroom ligt nu erg zuidelijk

Het vaak slechte weer van dit moment in het zuidwesten van Europa (en eigenlijk in veel landen rond de Middellandse Zee) wordt veroorzaakt door een erg zuidelijk liggende straalstroom. Lagedrukgebieden van de oceaan, die normaal alleen bij ons hun invloed uitoefenen, komen hierdoor zuidelijker uit dan in andere winters. En hebben een stevige greep op het weer in het zuiden van Europa en zelfs in het noorden van Afrika. Steeds weer nieuwe storingen trekken door het gebied naar het oosten en brengen veel wind en ook veel regen met zich mee.

In die situatie lijkt de komende tijd maar weinig te veranderen. Zolang de luchtdruk boven het noorden van Europa hoog blijft, zoals nu het geval is, zal in die zuidelijke positie van de straalstroom niet veel wijzigen. En houdt het sterk onrustige weer in Zuid-Europa aan.