De zomer van vroeger, met de hitte van nu

Foto boven: Verkoeling zoeken in het water tijdens de huidige hittegolf - Albert Thibaudier

Wie de weerkaarten van deze dagen bekijkt, ziet eigenlijk niets nieuws. Een krachtig hogedrukgebied boven het vasteland van Europa, een zuidelijke stroming die warme lucht vanuit Noord-Afrika aanvoert, veel zon en weinig wind. Meteorologen zagen vergelijkbare patronen al in 1976, in 2003 en in andere beruchte hitte-zomers.

Toch pakt deze hittegolf anders uit. Niet omdat de atmosfeer plotseling een nieuw kunstje heeft geleerd, maar ook doordat de achtergrond waartegen dat oude weerpatroon zich afspeelt veel warmer is geworden.

Verkoeling zoeken in het water tijdens de huidige hittegolf - Albert Thibaudier

Dat is precies de conclusie van een snelle analyse van World Weather Attribution. Onderzoekers uit onder meer Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Zweden en de Verenigde Staten bekeken de extreme hitte van juni 2026 in West-Europa. Hun boodschap is opvallend helder: de drukverdeling is herkenbaar, maar de temperaturen die eruit voortkomen, zijn dat niet meer.

Advertentie

Dezelfde stroming, veel hetere lucht

De huidige hittegolf ontstond door een klassieke zuidelijke aanvoer. Warme lucht uit Noord-Afrika werd richting Frankrijk, Spanje, Duitsland, Italië, België, Nederland en Zuid-Engeland gevoerd. Daarbij zorgden heldere luchten en uitbundige zonneschijn voor extra opwarming.

Maar volgens de onderzoekers zou dezelfde situatie in 1976 overdag gemiddeld zo’n 3,5 graden koeler zijn geweest. Zelfs in 2003, de hittegolf van de eeuw, zou een vergelijkbaar patroon nog ongeveer 2 graden minder heet zijn uitgevallen. Met andere woorden: de atmosfeer speelt dezelfde melodie, maar op een warmer gestemd instrument.

Wat vroeger bijna onmogelijk was

De vergelijking met 1976 is veelzeggend. Dat jaar geldt nog altijd als een van de grote Europese hitte- en droogtejaren. Toch berekenden de onderzoekers dat temperaturen zoals we die nu in juni meemaken toen vrijwel onmogelijk zouden zijn geweest.

Zelfs in 2003 waren zulke junitemperaturen nog zeldzaam. De kans op deze hitte is sindsdien tientallen tot honderden keren groter geworden, vooral tijdens de nachten. En juist die warme nachten zijn gevaarlijk: het lichaam krijgt minder kans om af te koelen.

Advertentie

Hitte doodt meer dan stormen en overstromingen

Dat maakt deze ontwikkeling meer dan een meteorologisch curiosum. Hitte is in Europa inmiddels de dodelijkste natuurramp. In de zomer van 2022 stierven meer dan 60.000 mensen door extreme warmte. Zelfs de relatief koelere zomer daarna kostte nog ruim 47.000 levens.

Ook nu zijn de gevolgen zichtbaar. Frankrijk meldde inmiddels tientallen doden, scholen sloten de deuren en het spoor kampte met problemen doordat rails uitzetten in de hitte. Ziekenhuizen in meerdere landen kregen te maken met een sterke toename van patiënten. In Nederland en België kwam extra druk te staan op zorg en openbaar vervoer, terwijl opvangcentra voor wilde dieren opvallend veel door hitte verzwakte dieren binnenkregen.

Juni warmt sneller op dan de rest van het jaar

Een opvallende bevinding is dat de junimaand in grote delen van West-Europa sneller opwarmt dan welke maand dan ook. De heetste dagen warmen bovendien ongeveer drie keer zo snel op als de mondiale gemiddelde temperatuur.

Daardoor verschuift de kalender van de hitte. Waar zulke extremen vroeger vooral bij juli of augustus hoorden, kunnen ze nu al in juni opduiken. Veel Europese hoofdsteden beleven inmiddels niet alleen hun warmste juniperiode ooit, maar zelfs hun warmste driedaagse periode sinds het begin van de moderne meetreeksen.

De echte verandering zit in de achtergrond

Dat is misschien wel de kern van deze hittegolf: de weerkaart lijkt op die van vroeger, maar de wereld waarop die kaart wordt geprojecteerd is veranderd.

Een zuidelijke stroming was altijd al warm. Alleen is de basislucht tegenwoordig warmer, de bodem droger en de kans op extreme uitschieters veel groter. Daardoor levert een bekend patroon nu temperaturen op die een halve eeuw geleden nauwelijks voorstelbaar waren.

De zomer van nu

Volgens de onderzoekers laat de zomer van 2026 zien dat Europa bij ongeveer 1,4 graad mondiale opwarming al dicht in de buurt komt van de grenzen van wat samenlevingen aankunnen. Huizen, scholen, steden, spoorwegen en energiesystemen zijn vaak ontworpen voor een koeler klimaat dan het klimaat dat zich nu aandient.

En juist daarin schuilt de ongemakkelijke conclusie: deze hittegolf is geen meteorologische afwijking meer, maar steeds vaker een voorproefje van de nieuwe Europese zomer.

De drukverdeling kennen we al decennia. Alleen de temperaturen die eruit voortkomen horen steeds minder bij het Europa van vroeger. Dat is de werkelijkheid waaraan we ons de komende decennia zullen moeten aanpassen.