De sneeuwstorm die Zweden 31 jaar geleden ontwrichtte
Reinout van den BornNovember verloopt in Nederland tot nu toe vrij koud, maar juist vandaag kan het in het zuiden 14 of 15 graden worden en valt heel veel regen. Sneeuw hebben we deze herfst nog niet gezien. Hoe anders was het op 17 november 1995. Toen lag in het Friese Schettens al een laag van 8 centimeter. En terwijl bij ons de kou binnenstroomde, liep het zuiden van Zweden door een zware sneeuwstorm compleet vast.
De gebeurtenissen van 1995 in Nederland en Zweden waren met elkaar verbonden. Hetzelfde lagedrukgebied en dezelfde uitstroom van koude lucht vanuit het noordwesten lagen eraan ten grondslag. Alleen waren de gevolgen in Zweden wel van een heel andere orde dan die bij ons. Daar kwamen automobilisten urenlang vast te zitten, viel het openbaar vervoer stil en raakten meer dan honderdduizend huishoudens en bedrijven zonder stroom.

Het werd een van de beruchtste sneeuwstormen uit de moderne Zweedse weergeschiedenis. In Göteborg weten veel inwoners nog precies wat ze die vrijdag deden. Of beter gezegd: wat ze van plan waren, maar door de sneeuw niet meer konden doen.
Een paar dagen eerder nog bijna twintig graden
Ook in 1995 wees aanvankelijk weinig op een vroege winterinval. Op 11 november werd het in het Zuid-Limburgse Oost-Maarland nog 19,8 graden. Een dag later kwam de temperatuur er opnieuw tot 19,4 graden. Voor half november waren dat uitzonderlijk hoge waarden.
Ook daarna hield de zachte lucht nog enige tijd stand. In De Bilt werd het op 16 november 12,3 graden. Een dag later kwam de temperatuur er niet meer boven 6,5 graden uit en vroor het in de avond uiteindelijk licht. Het gemiddelde over het etmaal zakte van 9,4 naar 3,0 graden.
In het noorden was de omslag nog duidelijker voelbaar. Leeuwarden kwam op 17 november op een etmaalgemiddelde van slechts 1,5 graad uit. Tegen het einde van de dag vroor het er 1,6 graden. Historische weeroverzichten vermelden voor het nabij Bolsward gelegen Schettens voor die dag een sneeuwdek van acht centimeter. Het landschap was daar dus al meer dan wit, ruim voordat de meteorologische winter begon.
Koude en zachte lucht kwamen tegenover elkaar te liggen
Boven Scandinavië was de strijd tussen de luchtmassa’s ondertussen volop gaande. Een lagedrukgebied trok op 15 november over het noorden van Zweden. Achter het bijbehorende koufront stroomde koude lucht naar het zuiden. In Zuid-Zweden was het op dat moment nog zeer zacht.
In de overgangszone, die over het noordelijke deel van Götaland lag, viel op 15 en 16 november al veel regen en sneeuw. Plaatselijk ging het om 20 tot 25 millimeter neerslag, omgerekend naar water. Daarmee was de eerste stap gezet, maar het zwaarste weer moest nog komen.
Een volgend lagedrukgebied trok vanuit Engeland naar het noordoosten en werd snel dieper. Op de avond van 16 november bereikte het de zuidelijkste delen van Zweden. Aan de noordkant van de depressie sneeuwde het langdurig en intensief. Tegelijkertijd nam de wind steeds verder toe.
Het begon op donderdagmiddag
In het centrum van Göteborg begonnen de sneeuwvlokken op donderdag 16 november rond half vijf in de middag te vallen. Aanvankelijk leek dat nog niet zo bijzonder. Het was vroeg in het seizoen, maar eerder die maand had het ook al gesneeuwd.
Bovendien was het winterse weer aangekondigd. Al enkele dagen tevoren werd gewaarschuwd voor een actieve depressie. Op donderdag volgden waarschuwingen voor sneeuw, harde wind en grote verkeersproblemen.
Toch werd de ernst van de situatie aanvankelijk onderschat. In de avond sneeuwde het door, maar pas in de nacht werd duidelijk hoe ingrijpend de combinatie van sneeuw en wind zou uitpakken. In de stad ontstonden metershoge sneeuwduinen. Wegen raakten geblokkeerd en de mogelijkheden om de sneeuw op te ruimen werden steeds kleiner.
Zelfs sneeuwploegen liepen vast. Volgens een onderzoek dat na het noodweer werd uitgevoerd, belandden meerdere bestuurders met hun voertuigen naast de weg doordat ze in de stuivende sneeuw nauwelijks meer konden zien waar ze reden. Achtergelaten auto’s stonden het ruimen vervolgens weer in de weg.
Vrijdagochtend viel de stad stil
Kort voor vier uur in de nacht stond vast dat het openbaar vervoer in Göteborg die vrijdagochtend niet zou kunnen rijden. Rond zes uur kwam een gezamenlijke crisisstaf op gang.
Via de radio kregen inwoners het dringende advies thuis te blijven. Ouders moesten hun kinderen niet naar school sturen. Alleen mensen met een maatschappelijk onmisbare taak werd gevraagd te proberen hun werk te bereiken.
Dat bleek vaak al moeilijk genoeg. Ook mensen die betrokken waren bij de bestrijding van de gevolgen konden hun werkplek niet bereiken. Zelfs de toenmalige directeur van het Zweedse weerinstituut SMHI kwam door de sneeuw niet op zijn werk.
De lokale radio werd een belangrijke informatiebron. Kranten konden nauwelijks worden bezorgd en ook de medewerkers van televisieprogramma’s hadden moeite om hun redacties te bereiken.
Plaatselijk bijna een meter sneeuw
De hoeveelheden waren indrukwekkend. In Molla groeide het sneeuwdek tot de ochtend van 17 november met 45 centimeter aan, in Alingsås met 42 centimeter. Daarna sneeuwde het op veel plaatsen nog verder.
Op de ochtend van 18 november lag in grote delen van noordelijk Götaland 25 tot 60 centimeter sneeuw. In Ödeshög, ten oosten van het Vätternmeer, werd toen 85 centimeter gemeten. Een dag later was dat zelfs 98 centimeter.
Op het eiland Visingsö, in hetzelfde meer, meldde de waarnemer sneeuwduinen van twee tot drie meter hoog. De wind had de sneeuw daar tot enorme hopen opgejaagd.
Want het sneeuwde niet alleen hard, het stormde ook. Bij Kullen werd een gemiddelde windsnelheid van 27 meter per seconde gemeten, bij Vinga van 26 meter per seconde. Dat is windkracht 10. In Göteborg bereikten de windstoten ongeveer 103 kilometer per uur.
Urenlang opgesloten in de sneeuw
De gevolgen bleven niet beperkt tot Göteborg. Een brede strook van het westen naar het oosten van Zuid-Zweden kreeg met het noodweer te maken. Treinen en vluchten werden geschrapt en wegen werden onbegaanbaar.
Op de E6 tussen Kungsbacka en Varberg ontstond een ongeveer 25 kilometer lange rij ingesneeuwde voertuigen. Sommige reizigers zaten een halve dag vast.
Meer dan honderdduizend aansluitingen kwamen zonder stroom te zitten. Plaatselijk duurden de storingen tot een week. Volgens SMHI kwamen bij het noodweer minstens vier mensen om het leven, door verkeersongevallen en onderkoeling.
Ook na het wegtrekken van de sneeuwstorm was het dagelijks leven niet meteen hersteld. Sommige scholen en winkels in Göteborg konden op maandag 20 november nog niet opengaan.
Dezelfde weersituatie, heel andere gevolgen
Zo bracht dezelfde ontwikkeling Nederland een vroege kennismaking met sneeuw en vorst, terwijl een deel van Zweden een ontwrichtende sneeuwstorm te verwerken kreeg. De baan van de depressie, de beschikbare koude lucht en de combinatie van langdurige sneeuwval en storm maakten daar het verschil.
Vandaag ziet het er bij ons heel anders uit. Na het vrij koude verloop van november kan het zuiden juist even aan de zachte kant van de grens tussen de luchtmassa’s terechtkomen. Met mogelijk 14 of 15 graden lijkt de winter daar ver weg.
Maar op deze datum in 1995 was in Friesland al te zien hoe snel het kan omslaan. En aan de overkant van het water ontdekten honderdduizenden mensen wat er gebeurt als de winter half november meteen al met volle kracht toeslaat.
Voeg weerverteller.nl toe aan het startscherm van je telefoon
Mis ook deze verhalen niet:
Voor weernieuws uit Vlaanderen kijk op: meteo-weer.be
Veel mist in het najaar van 1962 was voorbode van een strenge winter
Poolwervel verder onderuit: hoe bruikbaar is de vergelijking met 2010?
De achterdeurtjes van de komende, vrijwel zeker zachte winter
Een fascinatie voor de winter die nog maar nauwelijks wordt gevoed
Het jaar 1540 was krankzinnig. Maar kijk eens goed naar 2026
Waardoor gaat winterkou sinds 2013 vaker aan Nederland voorbij?
Volg ons ook op facebook, X, Instagram en Bluesky!
Jouw foto op Weerverteller.nl?
Stuur je foto naar foto@weerverteller.nl, of via X met de vermelding van @weerverteller









