Aerosolen Siberische rivieren helpen Noordpool te koelen

Foto boven: De delta van de Lena in Siberië - NASA Visible Earth

Witte wolken zorgen voor verkoeling. Een internationaal team van onderzoekers heeft nu aangetoond dat organische deeltjes, die door de grote Siberische rivieren naar het Noordpoolgebied worden gespoeld, de vorming van witte wolken stimuleren.

Het noordpoolgebied behoort tot de regio's op aarde die als gevolg van klimaatverandering het snelst opwarmen. Witte wolken daarentegen koelen het klimaat af, ook boven de Noordpool. Maar hoe worden wolken witter?

De delta van de Lena in Siberië - NASA Visible Earth

Grote rivieren als de Lena spelen een cruciale rol

Een internationaal team van onderzoekers uit Engeland, de VS, Finland, Spanje en Saoedi-Arabië heeft nu aangetoond dat grote Siberische rivieren zoals de Lena een cruciale rol spelen.

Advertentie

In het tijdschrift ‘Communications Earth & Environment’ laten ze zien dat de rivieren organische deeltjes naar het Arctische bassin transporteren. Deze deeltjes zijn afkomstig van bronnen zoals rottende bladeren, aarde, voedingsstoffen en microalgen.

De wind pikt boven de rivieren aerosolen op

Als luchtmassa's over rivierbekkens zoals de Lena-delta waaien, nemen ze deze deeltjes, ook wel aerosolen genoemd, mee. In de lucht vormen deze aerosolen wolkenkernen. Water condenseert op de deeltjes en zo ontstaan wolken. Hoe meer organische aerosolen in een wolk aanwezig zijn, hoe witter de wolken zijn en hoe langer ze blijven bestaan.

Voor hun onderzoek analyseerden de onderzoekers negen jaar aan gegevens van het weerstation Tiksi in de Leba-delta. Ze combineerden deze informatie met gegevens van verschillende milieusatellieten. De resultaten laten zien dat sterke luchtstromen, die organisch materiaal meevoeren, tot wel 300 procent meer aerosolen produceren. Dit leidt dan weer tot een 60 procent snellere wolkengroei, met als gevolg helderdere en langer bestaande wolken.

Uitkomsten sluiten mooi aan op andere ontwikkelingen

De uitkomsten van het onderzoek sluiten mooi aan op andere ontwikkelingen in de atmosfeer van de aarde. Zo was er in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw nog sprake van een fenomeen dat ‘Global Dimming’ werd genoemd. Het ging hierbij om luchtverontreiniging die een deel van de inkomende straling van de zon weerkaatste. Ook fungeerde het fijnstof in die luchtverontreiniging als wolkenkern, waardoor meer bewolking ontstond.

Advertentie

Sinds de luchtverontreiniging overal ter wereld wordt aangepakt, lijkt het erop dat ook de hoeveelheid bewolking op aarde is afgenomen. De zon schijnt daardoor vaker, waardoor het klimaat op aarde een klein beetje extra is opgewarmd. De laatste jaren wordt vooral in Zuidoost-Azië en onder meer in China hard gewerkt om de lucht schoner te maken. Ook die veranderingen leveren in delen van de wereld nog extra zonneschijn en minder bewolking op.

Ontzwaveling van de scheepsbrandstof

Een grote verandering was verder de ontzwaveling van de brandstof van grote schepen, met het doel de vorming van zure regen en de uitstoot van fijnstof terug te dringen. Die veranderingen hebben op zee niet alleen tot schonere lucht, maar ook tot een afname van de hoeveelheid bewolking geleid. Daardoor is ook op zee de zon meer gaan schijnen en is het zeewater extra opgewarmd. Ook hier lag een deel van klimaatverandering nog in nevelen gehuld.

Als je de gevolgen van het schoner maken van de lucht zo overziet, dan zou je kunnen denken dat we dit beter niet hadden kunnen doen. Verontreinigde lucht is op aarde echter een grote bron van ziektes. Door smog in de grote steden kwamen vroeg veel mensen om.

De gevolgen van de Killer Smog in Londen

Tijdens de grote Killer Smog, die Londen tijdens de periode van 5 tot 9 december 1952 trof, zijn volgens recente inzichten tussen 10.000 en 12.000 mensen om het leven gekomen. Door de schonere lucht van tegenwoordig zijn dergelijke calamiteiten gelukkig niet meer mogelijk.

Brean, James et al. (2026): Continentale rivierafvoer versterkt de vorming van atmosferische aerosolen boven de Arctische Oceaan , Communications Earth & Environment