Zware aardbeving Napels: staat supervulkaan op uitbarsten?

Foto boven: Het vulkanische landschap rond de stad Pozzuoli, ten westen van Napels - NASA

De krachtige aardbeving van 4,7 bij de Italiaanse stad Pozzuoli (ten westen van Napels) heeft de afgelopen dagen veel onrust veroorzaakt. Meer dan twintig mensen raakten vrijdag gewond, gebouwen liepen schade op en duizenden inwoners brachten de nacht buiten door. Al snel verschenen op sociale media berichten dat de 'supervulkaan' Campi Flegrei op het punt zou staan uit te barsten.

Campi Flegrei, ten westen van Napels, behoort tot de actiefste vulkanische gebieden van Europa. Anders dan een kegelvormige vulkaan zoals de Vesuvius gaat het hier om een uitgestrekte caldera: een groot verzakt vulkanisch gebied dat tientallen kleinere kraters omvat.

Het vulkanische landschap rond de stad Pozzuoli, ten westen van Napels - NASA

Bradyseïsme

Al jaren zien onderzoekers dat de bodem rond Pozzuoli langzaam omhoog komt. Inmiddels is dat op sommige plaatsen al enkele meters ten opzichte van het dieptepunt in de jaren tachtig. Die bodembeweging, bradyseïsme genoemd, ontstaat doordat zich diep onder de grond hete gassen en vloeistoffen ophopen, die de bodem langzaam omhoog drukken. Sommige onderzoekers denken dat ook kleine hoeveelheden opstijgend magma daarbij een rol spelen.

Advertentie

Die oplopende spanning zorgt ervoor dat het gesteente regelmatig scheurt. Dan treden de aardbevingen op die de bewoners vrijwel dagelijks voelen. Alleen al dit jaar registreerde de Italiaanse seismische dienst meer dan 1300 aardbevingen in het gebied.

De zwaarste beving tot nu toe

De aardbeving van 4,7 was de krachtigste sinds de huidige periode van onrust begon. Doordat de beving bovendien op een diepte van 'slechts' 3 kilometer ontstond, werd ze bijzonder hevig gevoeld. Er volgden tientallen naschokken en veel gebouwen liepen schade op.

Toch betekent zo'n zware aardbeving niet automatisch dat een uitbarsting van de supervulkaan dichterbij is gekomen.

Wetenschappers zien nog geen aanwijzingen voor opstijgend magma

De Italiaanse vulkanologen benadrukken dat de meetgegevens nog steeds geen duidelijke signalen laten zien dat magma vanuit de diepere ondergrond snel richting het aardoppervlak beweegt. Juist dat zou je moeten zien als een uitbarsting echt ophanden is. Denk aan snelle veranderingen in de samenstelling van vulkanische gassen, een plotseling veel sterkere vervorming van de bodem of aardbevingen van het type die bij opstijgend magma horen. Die aanwijzingen ontbreken vooralsnog.

Advertentie

Het betekent overigens niet dat er niets aan de hand is. Integendeel. De aanhoudende bodemstijging en de steeds krachtigere aardbevingen laten zien dat het systeem onder grote spanning staat. Voor de honderdduizenden inwoners van het gebied vormen juist de steeds zwaardere aardbevingen momenteel het grootste risico.

Een kleine uitbarsting is niet uitgesloten

Wetenschappers sluiten overigens uitdrukkelijk niet uit dat Campi Flegrei op enig moment een kleinere uitbarsting kan produceren. Daarbij denken zij aan een zogenoemde freatische explosie: een stoomexplosie waarbij heet grondwater plotseling onder hoge druk vrijkomt. Zulke uitbarstingen kunnen lokaal gevaarlijk zijn, maar zijn van een heel andere orde dan de catastrofale uitbarstingen waar Campi Flegrei uit een ver verleden bekend om is.

Voor een grote magmatische eruptie zien onderzoekers op dit moment geen directe aanwijzingen.

Ook El Teide op Tenerife wordt nauwlettend in de gaten gehouden

Campi Flegrei is ook niet de enige vulkaan in Europa die voortdurend onder toezicht staat. Die situatie doet denken aan een andere bekende vulkaan waar de afgelopen jaren veel aandacht voor is geweest: El Teide op Tenerife. Ook daar registreren onderzoekers regelmatig kleine aardbevingen, veranderingen in de gasuitstoot en andere signalen die laten zien dat de vulkaan leeft. Net als bij Campi Flegrei wordt het gebied met een uitgebreid netwerk van meetapparatuur voortdurend bewaakt.

Maar ook daar geldt dat vulkanische onrust niet automatisch betekent dat op korte termijn een uitbarsting volgt. Actieve vulkanen kunnen jarenlang, soms zelfs tientallen jaren, verhoogde activiteit vertonen zonder uit te barsten. Juist daarom kijken vulkanologen nooit naar één zware aardbeving of één zwerm bevingen, maar naar het complete plaatje van bodembewegingen, gasmetingen, aardbevingen en andere signalen. Pas als meerdere van die indicatoren tegelijk veranderen, neemt de kans toe dat een uitbarsting daadwerkelijk dichterbij komt.