Waar komen die bizarre temperatuurberekeningen vandaan?

Foto boven: Droogte op Texel - Frans Alderse Baas

Een nieuwe hittepiek is onderweg naar Nederland en in weerland wordt druk gespeculeerd over hoe warm het precies zal worden.

Op sociale media circuleren al een tijdje modelberekeningen waarin lokaal temperaturen tot 45 graden binnen de Nederlandse grenzen verschijnen. Voor Frankrijk en Spanje werden de afgelopen weken zelfs waarden boven 50 graden berekend. Zulke uitkomsten trekken veel aandacht, maar hoe realistisch zijn ze eigenlijk?

De werkelijkheid laat namelijk een heel ander beeld zien. De hoogst gemeten temperaturen dit jaar in Europa bedragen ongeveer 48 graden, onlangs op Sicilië. In weerwil van alle spectaculaire modeluitkomsten is het in Spanje en Frankrijk tot nu toe bij maxima van ongeveer 45 graden gebleven – nog altijd uitzonderlijk hoog, maar duidelijk lager dan sommige berekeningen deden vermoeden.

Advertentie

Temperaturen boven 35 graden blijven in Nederland uitzonderlijk

Ook in Nederland zijn de werkelijk gemeten temperaturen tegenwoordig indrukwekkend hoog. Toch liggen ze nog altijd duidelijk onder de extreemste modeluitkomsten. Een blik op de geschiedenis laat zien hoe bijzonder temperaturen boven 35 graden tijdens landelijke hittegolven in De Bilt (waar het KNMI is gevestigd) eigenlijk zijn.

De hoogste temperatuur die tijdens een hittegolf ooit in De Bilt is gemeten bedraagt 37,5 graden. Dat gebeurde op de roemruchte 25e juli 2019, toen Nederland met 40,7 graden in Gilze-Rijen zijn huidige nationale hitterecord vestigde.

Tot nu toe zijn er in De Bilt slechts acht hittegolven geweest waarin de temperatuur boven 35 graden uitkwam. De eerste keer was in 1990, een gebeurtenis die destijds groot opzien baarde en veel nieuws genereerde.

De eerste 35 graden zorgde voor veel ophef

Nederland beleefde die zomer voor het eerst sinds 1983 weer een landelijke hittegolf. Het hoogtepunt viel op 4 augustus, tevens de laatste dag van de hittegolf. In De Bilt steeg het kwik tot 35,3 graden, in Arcen werd het 36,3 graden en zelfs Den Helder kwam uit op een voor die plaats uitzonderlijke 33,8 graden.

Advertentie

Ook langs de kust was het bijzonder warm. Vlissingen bleef met 29,5 graden als enige officiële KNMI-station net onder de tropische grens. Weerman Marc Putto mat in een KNMI-weerhut in zijn tuin in Bloemendaal, op slechts vier kilometer van zee, zelfs 35,7 graden. Pas na de doorkomst van een thermische vore stak een verkoelende zeewind op.

Het nieuws stond volledig in het teken van de hitte

Het nieuws stond volledig in het teken van de hitte. Er werd gewaarschuwd voor uitdroging en zonnebrand, terwijl de extreme droogte eveneens volop aandacht kreeg. Gazons kleurden bruin en boeren luidden de noodklok vanwege mislukte oogsten.

Ook Rijkswaterstaat haalde het nieuws doordat op verschillende plaatsen de toplagen van het asfalt zacht en plakkerig werden. Strooiwagens reden uit om zand en steenslag over de wegen te verspreiden, iets wat destijds nog zelden voorkwam.

Honderdduizenden Nederlanders trokken naar de stranden van Scheveningen, Zandvoort en de Zeeuwse kust. De toegangswegen slibden dicht en recreatiegebieden openden hun poorten eerder dan gebruikelijk om de toestroom aan bezoekers op te vangen.

Internationaal werd het nieuws echter volledig gedomineerd door de inval van Irak in Koeweit op 2 augustus 1990. De geopolitieke spanningen en de angst voor stijgende olieprijzen verdrongen de berichtgeving over de hittegolf al snel naar de achtergrond.

Inmiddels acht hittegolven boven 35 graden

Na de hittegolf van 1990 duurde het tot de zomer van 2003 voordat De Bilt tijdens een hittegolf opnieuw precies 35 graden noteerde. Daarna gebeurde het nog zes keer, met als voorlopig hoogtepunt de 37,5 graden tijdens de hittegolf van 2019. Ook tijdens de landelijke hittegolf van juni 2026 kwam De Bilt met 36,8 graden opnieuw ruim boven de 35 graden uit. Dat was bovendien een nieuw hitterecord voor de maand juni.

Vergelijk je de werkelijk gemeten temperaturen in Nederland en de rest van Europa met de extreemste modeluitkomsten die de afgelopen weken circuleerden, dan blijft het verschil opvallend groot.

Waarom slaan sommige modellen zo door?

Vooral het Amerikaanse GFS-model heeft tijdens extreme hitte soms moeite om realistische maximumtemperaturen te berekenen. De berekende drukverdeling en de ligging van hoge- en lagedrukgebieden zijn vaak heel behoorlijk, maar de vertaling daarvan naar de temperaturen aan de grond pakt soms veel te extreem uit.

Met name tijdens langdurige droogte, weinig bewolking en zwakke wind lijkt het model de opwarming van de uitgedroogde bodem soms te sterk te laten doorwerken. Daardoor kunnen de berekende maximumtemperaturen veel hoger uitvallen dan uiteindelijk wordt gemeten. De Amerikaanse modelbouwers zijn zich van dit probleem bewust en werken al geruime tijd aan verbeteringen.

Hoofd koel houden

Dat Europa dit jaar een uitzonderlijk hete zomer beleeft, staat buiten kijf. De droogte, natuurbranden, watertekorten en tegenvallende oogsten laten dat vrijwel dagelijks zien.

Maar wie naar de extreemste modeluitkomsten kijkt, doet er goed aan onderscheid te blijven maken tussen een berekende mogelijkheid en wat de atmosfeer uiteindelijk werkelijk laat gebeuren. Juist tijdens extreme hitte blijkt dat verschil regelmatig verrassend groot. Het is daarom verstandig om, ook als de modelkaarten de meest spectaculaire temperaturen laten zien, het hoofd koel te houden.