Temperatuur op Groenland daalt tot -65 graden

Foto boven: Het Summit Camp op Groenland - Capricorn4049

De temperatuur op het hoogste punt van Groenland, het op 3216 meter hoogte gelegen onderzoeksstation Summit Camp, is gisteravond (24 februari) tot -65,2 graden gedaald: met afstand de laagste temperatuur van deze winter op het noordelijk halfrond.

Tot gisteren stond die laagste temperatuur op naam van het op een hoogte van 801 meter gelegen Delyankir in Rusland. Daar werd het op 24 december -59 graden.

Het Summit Camp op Groenland - Capricorn4049

Koudepool noordelijk halfrond ligt nu boven Groenland

De koudepool van het noordelijk halfrond ligt op dit moment boven de Groenlandse ijskap. Op een hoogte van 1500 meter zijn de temperaturen er tot beneden -40 graden gedaald. Dat zijn waarden die we op het noordelijk halfrond tegenwoordig niet vaak meer zien.

Advertentie

De kou van nu op Groenlandse ijskap staat er in schril contrast tot het verdere verloop van de winter tot nu toe. Januari was in de hoofdstad Nuuk nog de warmste sinds het begin van de metingen. Het was er gemiddeld +0,2 graden, tegen -7,7 graden normaal. Ook op de ijskap was het in januari stukken warmer dan gebruikelijk, al vroor het er natuurlijk wel.

Reykjavik had in januari helemaal geen sneeuw

Ook in IJsland gedroeg de winter zich vreemd. In de hoofdstad Reykjavik viel helemaal geen sneeuw. De laatste sneeuwval werd er op 16 december 2025 geregistreerd. Voor de laatste sneeuwvrije januari moesten ze in Reykjavik helemaal terug naar de winters van 1940 en 1929.

Het bijzondere winterweer in Groenland en IJsland had te maken met de kou in Scandinavië, het noordoosten en oosten van Europa. Tussen een hogedrukgebied met kern tussen Spitsbergen en IJsland aan de ene en een lagedrukgebied ten zuiden van Ierland aan de andere kant waaide in het noorden van Europa langdurig een oostelijke tot noordoostelijke wind.

Groenland kreeg met zuidwestenwind warme lucht

IJsland beleefde zo weliswaar een koude, maar ook een erg droge januarimaand. Vandaar ook het gebrek aan sneeuw in Reykjavik. Wat verderop, richting Groenland, was de drukverdeling van dat moment juist de veroorzaker van een langdurige zuidwestelijke stroming. Die voerde veel warmere lucht dan gebruikelijk aan, wat de hoge temperaturen daar verklaart.

Advertentie

Inmiddels is de luchtdrukverdeling op het noordelijk halfrond drastisch gewijzigd. De hogedrukgebieden in het noorden zijn verdwenen en hebben voor lagedrukgebieden plaatsgemaakt. Ook is de bovenlucht boven Groenland drastisch kouder geworden. Bij ons in Europa is de wind naar het zuiden gedraaid en beleven we zeer zachte tijden.

Ook in Scandinavië wordt het zachter

Ook in Scandinavië dringt de komende dagen een golf met zeer zachte lucht door. Daarmee komt er een einde aan een vorstperiode die een groot deel van dit jaar tot nu toe in beslag heeft genomen. Het zuiden van Finland kende de koudste start van de winter (in de periode tussen 1 januari en 12 februari) sinds 1987. In Estland kwam het tot een zeer lange reeks van aaneengesloten ijsdagen (op 14 februari al 45). Op dat moment was het de langste reeks sinds de winter van 2009/2010. Ook de vele regen in Zuid-Europa viel natuurlijk op.

Als gevolg van de kou zijn de Botnische Golf en de Finse Golf voor een belangrijk deel dichtgevroren. Voor het eerst in langere tijd is de ijsbedekking van beide zeeën ook groter dan normaal. Ook aan de Poolse en Duitse kusten van de Oostzee komen ijsvelden voor.

Oostzee liep leeg

De langdurige fase met oostelijke winden was er verder de oorzaak van dat grote hoeveelheden zeewater de Oostzee ‘uit werden gepompt’. In Helsinki was het waterpeil soms meer dan 90 centimeter lager dan normaal. Op andere plekken werden absolute records gemeten. Nu de wind ook hier weer de zuidwesthoek opzoekt, zal dat water weer snel terugkeren.

Als je het overzicht van de gebeurtenissen gedurende de eerste bijna twee maanden van dit jaar tijdens de Europese winter zo overziet, kan de conclusie niet anders zijn dan dat we in ons werelddeel een bijzondere periode achter de rug hebben. Als daarbij zelfs in een land als IJsland de vergelijking met winters van 1940 en 1929 wordt gemaakt (beide ook in Nederland zeer strenge winters), dan is het des te bijzonder dat we in Nederland grotendeels buiten de kou hebben kunnen blijven; een duidelijk gevolg van de hiervoor beschreven drukverdeling. Het blijft gissen naar hoe die drukverdeling er in een vroeger klimaat in onze omgeving had uitgezien...