Ook in september geen orkanen: lukt het op de Golf nu wel?

Foto boven: Tropische storm Fay, ten zuidwesten van de Azoren - Eumetsat

Na een zomer zonder orkanen is ook september in de Atlantische sector zonder één orkaan voorbijgegaan. Zelfs de normaal gesproken drukste maand van het seizoen kon de stilte dus niet doorbreken. Nu heeft zich boven de Golf van Mexico een nieuw tropisch systeem gevormd. Waarschijnlijk groeit dit de komende 48 uur alsnog tot de eerste orkaan van dit uitzonderlijke seizoen uit, dan met de naam isaias.

Het leek ruim twee weken geleden al bijna zover. Op 21 september schreven we op deze site over tropische storm Fay, die op de oceaan ten zuidwesten van de Azoren tegen orkaanstatus aanschurkte. Er was nog een kort tijdvak waarin de storm verder aan kracht kon winnen. Misschien zou het dan toch gebeuren.

Tropische storm Fay, ten zuidwesten van de Azoren - Eumetsat

Fay haalde het vooralsnog niet

Maar Fay haalde het uiteindelijk nét niet. Volgens de voorlopige beoordeling bleef de storm vlak onder de grens die een tropische storm van een orkaan scheidt. Die ligt bij een gemiddelde windsnelheid van ongeveer 119 kilometer per uur, gemeten over één minuut.

Advertentie

Vooralsnog is de teller daarmee op nul blijven staan. Niet alleen aan het einde van de zomer, maar nu dus ook na de septembermaand.

Zelfs september bracht geen orkaan

Het maakt het lopende seizoen steeds uitzonderlijker. September is normaal gesproken de maand waarin de orkaanactiviteit in de Atlantische sector haar hoogtepunt bereikt. Het zeewater is dan over een groot gebied warm en de omstandigheden in de atmosfeer werken de ontwikkeling van tropische systemen vaak in de hand.

Er ontstonden in september wel drie tropische stormen, waarvan er geen volgens de huidige beoordeling tot een orkaan uitgroeide. Volgens orkaanonderzoeker Phil Klotzbach (Colorado State University) bleef september sinds 1950 slechts drie keer eerder zonder orkanen: in 1962, 1972 en 1994.

De laatste orkaanloze september ligt daarmee 32 jaar achter ons. En dit jaar is er nog iets meer aan de hand: ook in de maanden vóór september ontstond geen enkele Atlantische orkaan.

Advertentie

Helemaal definitief is die septemberbalans overigens nog niet. Het Amerikaanse National Hurricane Center onderzoekt tropische systemen na afloop opnieuw, met alle beschikbare waarnemingen. Omdat Fay zo dicht bij de grens zat, bestaat de mogelijkheid dat de storm bij die analyse alsnog als orkaan wordt aangemerkt. Voorlopig is dat nog niet gebeurd.

De inhaalslag van 1941 bleef uit

Eind augustus beschreven we op deze site al hoe bijzonder een meteorologische zomer zonder Atlantische orkanen was. Voor het laatst gebeurde dat in 1941. Ook toen speelde een sterke El Niño op de Stille Oceaan een rol.

Maar de vergelijking met dat jaar gaat inmiddels op een belangrijk punt niet meer op. In 1941 kwam de activiteit in september alsnog op gang. Uiteindelijk bracht dat seizoen vier orkanen voort. Op 23 september waren zelfs drie orkanen tegelijkertijd actief. Een stille zomer bleek toen dus geen voorbode van een stil najaar.

Dit jaar bleef die septemberomslag uit. De vraag die eind augustus nog openlag – zou de Atlantische Oceaan alsnog wakker worden? – heeft daarmee voorlopig een opmerkelijk antwoord gekregen. Zelfs tijdens de gebruikelijke piek van het seizoen lukte het geen enkel systeem om de orkaandrempel te bereiken.

Nu een nieuwe poging boven de Golf

Toch is het seizoen nog niet voorbij. Boven de Golf van Mexico bevindt zich nu een tropische depressie die mogelijk op korte termijn alsnog tot de eerste orkaan van het seizoen uitgroeit. Het kan morgen al zover zijn. Het National Hurricane Center komt later vandaag waarschijnlijk al met de eerste waarschuwingen voor de Amerikaanse en Mexicaanse Golfkust. En dan is het toch weer 'business as usual'.

Mocht het systeem inderdaad een orkaan worden, dan verschijnt de eerste dus pas in oktober, nadat het hele gebruikelijke hoogseizoen zonder orkanen is verstreken.

El Niño remt, maar sluit niet alles af

Over de achtergrond van de stilte hebben we de afgelopen weken vaker geschreven. De sterke El Niño verandert de luchtcirculatie boven de tropen en versterkt boven delen van de Atlantische sector de verticale windschering: de verschillen in windsnelheid en windrichting met de hoogte.

Windschering kan de buien en de circulatie van een beginnend tropisch systeem uit hun samenhang trekken. Warm zeewater is dan wel beschikbaar, maar het systeem krijgt onvoldoende gelegenheid om die energie te benutten.

Dit betekent echter niet dat overal, op ieder moment, de deur dichtzit. Ook binnen een sterk geremd seizoen kan tijdelijk een gebied ontstaan waar de omstandigheden beter zijn. Het systeem in de Golf zou zo’n gelegenheid kunnen benutten.

Een eventuele eerste orkaan zou de invloed van El Niño dan ook niet tegenspreken. Die invloed verandert de kansen op orkaanvorming, maar maakt haar niet onmogelijk.

Eén orkaan verandert de voorgeschiedenis niet

Een volledig seizoen zonder Atlantische orkanen zou historisch zijn geweest. In de huidige historische reeks staan alleen 1907 en 1914 als jaren zonder orkaan vermeld. Daarbij hoort een kanttekening: zonder satellieten en verkenningsvliegtuigen konden systemen op de open oceaan destijds worden gemist. Sinds 1950 is geen enkel seizoen volledig orkaanloos gebleven.

Daar komen we dit jaar waarschijnlijk dus niet. Het officiële seizoen duurt nog tot en met 30 november, en de ontwikkeling van nu boven de Golf laat zien dat het ook laat in het seizoen kan gebeuren.

Maar ook als de eerste orkaan de komende dagen alsnog ontstaat, blijft de voorgeschiedenis bijzonder. Een zomer zonder orkanen, gevolgd door een september zonder orkanen: de Atlantische Oceaan heeft dit jaar vrijwel haar hele gebruikelijke piekperiode overgeslagen.

Rustig seizoen, plaatselijk toch gevaar

Voor de gebieden die het huidige systeem mogelijk op zijn pad vindt, telt ondertussen vooral wat de orkaan in wording gaat doen. Zelfs zonder orkaanstatus kan een tropisch systeem zware regen en overstromingen veroorzaken. Dat het seizoen als geheel uitzonderlijk rustig verloopt, zegt dus weinig over de potentiële gevolgen op een plek waar wel een tropische storm of orkaan aan land komt.