Na Europa nu ook het westen VS in de greep van hittekoepel

Foto boven: Salt Lake City is één van de steden in de VS waar het de komende tijd erg warm wordt - CGP Grey

Europa kreunt al weken onder hitte en droogte. Vooral Spanje en Frankrijk kregen het zwaar te verduren. In het zuiden van Frankrijk, maar ook in het noorden van Spanje, kwamen daar bovendien bosbranden bovenop. Het is het soort zomerweer dat niet alleen records verbreekt, maar ook steeds vaker de natuur op scherp zet.

En dat dit verhaal niet aan de Europese grenzen ophoudt, blijkt aan de overkant van de Atlantische Oceaan. In de Verenigde Staten schoof de extreme hitte vorige week eerst over het oosten van het land, precies rond de viering van ‘Independence Day’. Nu is het westen aan de beurt. Daar bouwt zich vanaf dit weekend een nieuwe hittekoepel op, met lokaal temperaturen boven 40 graden en een groeiende angst voor natuurbranden.

Salt Lake City is één van de steden in de VS waar het de komende tijd erg warm wordt - CGP Grey

Een deksel op de atmosfeer

Zo’n hittekoepel – in het Engels heatdome – is in feite een hardnekkig gebied met hoge luchtdruk, gevuld met erg warme lucht, dat zich dagenlang boven een regio vastzet. Onder zo’n hogedrukgebied daalt de lucht langzaam. Dalende lucht warmt op en droogt uit. Wolken krijgen amper kans, de zon kan ongestoord haar werk doen en de warmte bouwt dag na dag verder op.

Advertentie

Je kunt een heatdome vergelijken met een deksel op een pan: de hitte blijft als het ware gevangen onder die koepel. Bovendien duwt zo’n systeem vaak ook de straalstroom opzij, de band met snelstromende lucht, hoog in de atmosfeer, die normaal koelere lucht en storingen aanvoert. In dit geval wordt die straalstroom richting het zuiden van Canada geduwd, waardoor het westen van de VS juist onder erg warme, droge en stabiele lucht terechtkomt.

De oven gaat aan in het westen

De temperaturen in het westen van de Verenigde Staten lopen de komende dagen snel op. Zaterdag worden van de Rocky Mountains tot in het oosten van Oregon en delen van Californië op uitgebreide schaal maxima van 38 tot 41 graden verwacht. De kuststrook lijkt voorlopig nog grotendeels aan de ergste hitte te ontsnappen, maar verder landinwaarts wordt het ronduit heet.

Zondag wordt waarschijnlijk de zwaarste dag van deze eerste hittepiek. In delen van Montana, Wyoming en de Dakota’s kan het kwik lokaal tot 40 à 41 gradenoplopen. Dat is niet alleen uitzonderlijk warm voor begin juli, het brengt op meerdere plaatsen ook dagrecords en zelfs absolute hitterecords in beeld.

Records komen dichtbij

Vooral in de regio van de Rocky Mountains wordt het spannend. In Billings in Montana kan de temperatuur zaterdag al rond 40 graden uitkomen, met op zondag mogelijk 42 graden. Daarmee komt de stad gevaarlijk dicht in de buurt van haar absolute hitterecord.

Advertentie

Ook Salt Lake City en Grand Junction krijgen een serieuze kans op uitzonderlijke hitte. Salt Lake City stevent af op ongeveer 40 graden op zaterdag en 41 graden op zondag. In Grand Junction zijn maxima van 41 graden zaterdag en mogelijk nog iets hoger op zondag mogelijk. Dat zijn waarden die in deze regio’s niet ver van de hoogste temperaturen ooit gemeten liggen.

Volgende week schuift de hitte verder op

Daarmee is het waarschijnlijk nog niet klaar. De hittekoepel lijkt zich begin volgende week namelijk verder richting het centrale deel van de Verenigde Staten uit te breiden. Maandag en dinsdag schuift de hitte oostwaarts, richting de uitlopers van de Rockies en de Plains.

Voor de regio rond Denver kunnen dat de heetste dagen van deze periode worden, met temperaturen die richting 37 tot 38 graden gaan. Later in de week bereikt de warmte waarschijnlijk ook delen van het Midwesten. Zo zou Minneapolis de 30 graden opnieuw ruim kunnen overschrijden, goed voor temperaturen die enkele graden boven normaal liggen.

Het belangrijkste signaal in de weerkaarten is voorlopig dat de hittekoepel niet snel afbreekt. De hitte lijkt dus niet van één of twee dagen te zijn, maar kan in het westen en midden van de VS nog een flink deel van volgende week blijven hangen.

Hitte is in de VS het gevaarlijkste weertype

Hitte is in de Verenigde Staten al jaren het weertype dat gemiddeld de meeste slachtoffers maakt. Niet tornado’s of orkanen, maar langdurige en extreme warmte. Zeker als daar ook nog een hoge luchtvochtigheid bij komt, zoals we tijdens de laatste hittegolf in Nederland ook hadden. Dan kan de belasting voor het lichaam snel gevaarlijk worden.

Daarbij speelt ook de achtergrond van klimaatverandering een rol. Hittegolven duren tegenwoordig vaker langer, zijn intenser en komen in veel regio’s ook vaker voor dan vroeger. Onderzoek naar de hitte van vorige week in het oosten van de VS wees zelfs uit dat de combinatie van extreme warmte en hoge luchtvochtigheid zonder de opwarming door broeikasgassen in die vorm niet mogelijk zou zijn geweest.

En dan zijn er nog de bosbranden

De vraag is ook wat deze nieuwe hittegolf betekent voor het brandgevaar in het westen van de Verenigde Staten. Sinds het begin van dit jaar is daar al meer dan 1,3 miljoen hectare natuur in vlammen opgegaan. Dat is ruim boven het gemiddelde voor deze fase van het seizoen. Vooral in het westen waren de voorbije weken al grote branden actief, onder meer in delen van Colorado en Utah.

Normaal gesproken werkt een hittegolf brandgevaar verder in de hand: vegetatie droogt nog meer uit en wordt dus makkelijker ontvlambaar. Tegelijk zit daar deze keer ook een nuance in. Grote delen van het westen zijn al maanden kurkdroog, waardoor de extra uitdrogende werking van deze hitte op sommige plaatsen minder groot is dan je misschien zou denken: veel vegetatie ís simpelweg al extreem droog.

Niet alleen hitte, ook de wind telt

Voor de verspreiding van branden is namelijk niet alleen hitte van belang, maar ook wind. En precies daar maakt een hittekoepel een verschil. Zo’n uitgestrekt hogedrukgebied gaat meestal met relatief rustige weersomstandigheden samen. De kans op stevige, vuur aanjagende windstoten is daardoor kleiner dan bij een heet maar onstabiel weerpatroon.

Dat betekent niet dat het risico verdwijnt, wel dat het iets minder eenduidig is dan ‘meer hitte is automatisch meer brand’’. Warme en droge omstandigheden blijven zorgelijk, maar zonder veel wind is de kans kleiner dat een beginnende brand meteen explosief uitbreidt.

Toch schuilt ook daar weer een addertje onder het gras

Want naarmate de hittekoepel zich verder ontwikkelt, kan er volgende week ook wat vocht vanuit het zuiden richting delen van de Rockies stromen. Dat zou lokaal een rem kunnen zetten op de hitte, maar tegelijk ook onweersbuien mogelijk maken. En juist bliksem van onweersbuien die maar weinig regen brengen is in het westen van de VS een bekende oorzaak van nieuwe natuurbranden.

Zo ontstaat een klassiek zomers spanningsveld: minder hitte door wat meer vocht, maar tegelijk een grotere kans op brandhaarden door blikseminslag.

Een herkenbaar zomerbeeld, aan beide kanten van de oceaan

Wat deze situatie vooral onderstreept, is hoe herkenbaar het patroon inmiddels geworden is. Eerst Europa, met hardnekkige hitte, droogte en natuurbranden in onder meer Spanje en Frankrijk. Nu de Verenigde Staten, waar het zwaartepunt van de hitte van oost naar west verschuift en opnieuw een groot gebied onder een koepel van warme lucht terechtkomt.

De komende dagen zal dus scherp gekeken worden naar twee zaken. Hoe dicht de temperaturen in het westen van de VS bij records uitkomen. En of de combinatie van hitte, droogte en mogelijk onweer ook het natuurbrandgevaar opnieuw verder aanscherpt.