Moet Europa zich voor een derde hittegolf opmaken?

Foto boven: Door de regen van de laatste tijd doet de natuur, ondanks de warmte van de laatste tijd, nog goed mee - Nely van Frankenhuyzen

Krijgen het westen en noordwesten van Europa in de loop van volgende week met de derde hittegolf van dit zomerhalfjaar te maken? Als je de weerkaarten van dit moment mag geloven, zie je al weer duidelijke aanwijzingen daarvoor. Maar wat maakt nu dat we deze zomer zo makkelijk in de hete lucht terechtkomen?

Even ter opfrissing van het geheugen: de eerste keer dat echt warme lucht onze omgeving bereikte was in de laatste week van mei. Die opstoot van warmte leverde toen in het zuiden en zuidoosten diverse regionale hittegolven op, een landelijke kwam er nog niet.

Door de regen van de laatste tijd doet de natuur, ondanks de warmte van de laatste tijd, nog goed mee - Nely van Frankenhuyzen

Steeds nieuwe hogedrukcellen van het Azoren hogedrukgebied

In de tweede helft van juni volgde de tweede warmte-opstoot van dit zomerhalfjaar, wel uitmondend in een landelijke hittegolf (die nog loopt) en een maximum van 39,4 graden in het Limburgse Ell. Beide keren was de hitte bij ons het resultaat van het samenspel tussen een lagedrukgebied op de oceaan en hogedrukgebieden boven het Europese continent.

Advertentie

Het gaat eigenlijk steeds zo. Net als in voorgaande jaren zien we ook nu in de zomer hoe zich telkens hogedrukcellen van het Azorenhoog afsplitsen. Vaak komen die in onze omgeving terecht. Soms blijven ze ook even liggen (de laatste keer net ten noorden van Nederland op de Noordzee), maar er komt een moment dat ze naar het zuidoosten wegzakken. En dat is dan het sein voor de erg warme lucht, die zich steeds boven het zuidwesten van Europa ophoudt, om noordwaarts door te stoten. Waarna ook bij ons de temperatuur omhoog schiet.

Het lijkt allemaal erg op andere zomers van de afgelopen jaren

Als je nog wat verder uitzoomt, dan is het patroon van de huidige zomer erg vergelijkbaar met dat van zomers uit voorgaande jaren. Met lagedrukgebieden boven het Noordpoolgebied en daar omheen een golvende straalstroom, waarin diverse warmbloedige hogedrukgebieden zitten ingekapseld. Eén daarvan ligt ter hoogte van Alaska op het noordelijke deel van de Grote Oceaan, een ander in de buurt van Noord-Siberië. Het derde warmbloedige hogedrukgebied ligt bij ons en strekt zich van de Azoren uit tot over Centraal-Europa.

Het hogedrukgebied bij ons is zo gepositioneerd dat zich boven de zuidelijke helft van Europe een grote poel van zeer warme lucht ophoudt, tot over het Alpengebied waar de gletsjers opnieuw een dramatische zomer meemaken. Daarbij lijkt het erop dat de hogedrukgordel een stukje noordelijker ligt dan normaal in deze periode van het jaar. Het is een beeld dat goed past bij het opwarmende klimaat van dit moment. Dat zorgt ervoor dat de klimaatzones in onze omgeving tegenwoordig noordelijker liggen dan vroeger het geval was. En dat geldt ook voor de weersystemen die bepalen waar die klimaatzones uitkomen, zoals het Azorenhoog.

Uit een grote warmtepoel is het makkelijk tappen

Doordat de warmtepoel boven Zuid-Europa een stuk groter is dan anders, is het voor de kleinschaligere weersystemen, die bij deze drukverdeling horen, ook makkelijker om uit die warmtepoel te tappen. En dat geldt zeker ook voor de relatief kleine hogedrukcellen, die zich steeds weer van het Azorenhoog afsplitsen en bij ons terechtkomen. Elke keer als ze naar Centraal-Europa wegtrekken, krijgt de wind bij ons een zuidelijke component. En vaak is het dan snel al genoeg om de temperaturen ook bij ons hard te laten stijgen.

Advertentie

Omdat we het hierbij over relatief kleine weersystemen hebben, zit er – zeker op het moment dat zo’n verandering zich op de langere termijn voor het eerst aankondigt – vaak nog de nodige onzekerheid in de verwachting. Terwijl het proces dat achter zo’n warmte-opstoot zit eigenlijk veel meer een abc-tje is dan het zo van een afstandje in eerste instantie vaak lijkt.

Amerikaanse model heeft de signaalfunctie

Het model dat zo’n aanstaande verandering geregeld als eerste oppikt, is het Amerikaanse model, dat daarmee een duidelijke signaalfunctie heeft. Het Europese model, met al zijn extra berekeningen, is op zo’n moment vaak nog erg voorzichtig. Het is een tweedeling die vervolgens langere tijd kan aanhouden en ook de volgers van de weerkaarten, inclusief mijzelf, in twijfel kan brengen. Pas als het moment suprême dichterbij komt, schieten de neuzen wel ineens dezelfde kant op. Tot nu toe verliep dat proces bij beide hittegolven ongeveer langs deze lijn.

En waar zitten we nu? Wel, de echt warme lucht waarin we ons bevonden, heeft het land het afgelopen weekend verlaten. Maar blijft – op enige afstand weliswaar – boven het zuidwesten van Europa aanwezig. Tegelijkertijd sturen vrijwel alle berekeningen erop aan dat de kern van het Azorenhoog een tijdje net ten zuiden van Ierland en Engeland en ergens bij de noordwestpunt van Frankrijk voor anker gaat. Op die manier houdt het zomerweer in onze omgeving voorlopig aan, maar ligt er wel een blokkade voor de allerwarmste lucht om door te stoten.

Het wachten is totdat het hogedrukgebied aan de wandel gaat

Het wachten is vervolgens op het moment dat ook deze hogedrukkern aan de wandel gaat en boven Centraal-Europa terechtkomt. Dan ligt de weg voor de warmste lucht wel open en kan de hitte ook in onze omgeving weer de macht grijpen. Tegen onze zin in.

Als je de modellen voor de langste termijn (dat van het Europese model kijkt 46 dagen vooruit) bekijkt, dan zou het zwaartepunt van die warmte (of hitte) in de twee weken na volgende week kunnen komen te liggen. Met name het Amerikaanse model (vanuit zijn signaalfunctie) voorziet vanaf halverwege volgende week al een eerste hittepiek. In de pluim van het Europese model is die piek ook aanwezig, als een setje erg warme lijnen. Maar maken gematigdere oplossingen in eerste instantie nog de dienst uit. Ook dat is iets wat we al eerder hebben gezien.

Nieuwe hittepiek en Grote Zomer

Gooien we dit alles nu op een hoop en nemen we ook de ervaringen van de afgelopen weken mee, dan lijkt het heel aannemelijk dat we in de loop van volgende week opnieuw met een hittepiek te maken krijgen. En ook dat de zomer van die jaar een heel Grote Zomer wordt.